W: Weakness به معنی ضعف
O: Opportunity به معنی فرصت
T: Threats به معنی تهدید
محققان الگوهای متفاوتی را برای شناسایی همه‌ی عوامل (چه موثر و چه غیر موثر) بر فعالیت‌های یک سازمان ارائه نموده‌اند که در بیشتر متون با عناوین تجزیه و تحلیل قوت‌ها، ضعف‌ها، فرصت‌ها و تهدیدها یا SWOT به کار برده‌اند. استراتژی هر سازمان متأثر از فرایند تعامل آن با محیط بیرونی است و بنابراین پیش بینی وضعیت آینده نقشی اساسی در فرایند موفقیت سازمان و کشور دارد. در این میان شناخت عوامل محیطی و همچنین شناسایی عوامل درونی بسیار مهم می‌باشد. تجزیه و تحلیلSWOT یکی از ابزار های استراتژیک تطابق قوت و ضعف درون سازمانی با فرصت‌ها و تهدیدهای برون سازمانی است. تجزیه و تحلیلSWOT تحلیلی منظم برای شناسایی این عوامل و تدوین استراتژی­ای که بهترین تطابق بین آن‌ها را ایجاد نماید ارائه می­دهد. از این دیدگاه این الگو یک استراتژی است که قوت‌ها و فرصت‌ها را به حداکثر و ضعف‌ها و تهدیدات را به حداقل ممکن می‌رساند. برای این منظور نقاط قوت و ضعف و فرصت‌ها و تهدیدات در چهار چوب کلی SO، WO، ST، و WT. پیوند داده می‌شود و گزینه استراتژی بین آن‌ها انتخاب می‌شود. در این تحلیل همیشه چهار استراتژی پیشنهاد می‌شود: هدف از استراتژی WT حتی‌الامکان نقاط ضعف و تهدیدات است و شرکتی که بیشترین عواملش در این خانه متمرکز باشد وضعیت جالبی نداشته و در ورطه‌ی ورشکستگی خواهد بود. استراتژی WO هدفش کاهش نقاط ضعف و افزایش فرصت‌هاست در این حالت شرکت‌ها به علت دارا بودن ضعف‌های اساسی امکان استفاده از فرصت‌های به دست آمده را ندارند. استراتژی ST بر اساس توانمندی شرکت در مقابل تهدیدات بنا شده است هدف آن این است که توانمندی‌های موجود را افزایش و در مقابل، تهدیدات را کاهش دهد. در استراتژیSO هر شرکتی علاقه‌مند است که همیشه در این موقعیت قرار داشته باشد که بتواند بهره گیری از توانمندی‌ها و فرصت‌ها را به حد اکثر برساند

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

تحلیل SWOT برای اولین بار در سال ۱۹۵۰ توسط دو فارغ‌التحصیل مدرسه بازرگانی هاروارد به نام‌های جورج آلبرت اسمیت^[۱۷] و رولند کریستنسن^[۱۸] مطرح شد. در آن زمان این تحلیل ضمن کسب موفقیت‌های روز افزون به عنوان کسب ابزار مفید مدیریتی شناخته شد. به دلیل مفروضات بدیهی و موجه آن شهرت یافت که مدیران می‌توانستند با در نظر گرفتن محیط بیرونی منابع داخلی خود را برنامه ریزی کنند. اما شاید بیشترین موفقیت مشهود این تحلیل زمانی بدست آمد که جک ولچ^[۱۹] از جنرال الکتریک در سال ۱۹۸۰ از آن برای بررسی استراتژی‌های GE و افزایش بهره‌وری سازمان خود استفاده کرد. در دهه ۱۹۹۰ بارنی تکنیک SWOT را با ارتباط دادن بین منابع داخلی و مزیت رقابتی پایدار بازنگری کرد (۵۹).
۲-۱-۲۶-قوت­ها، ضعف­ها، فرصت‌ها و تهدیدات:
در تحلیل swot عوامل موثر بر شرکت یا سازمان به دو دسته عوامل بیرونی یا خارجی و عوامل درونی یا داخلی تقسیم می‌شود:
ب)عوامل درونی
این عوامل در اختیار شرکت بوده و جزء عوامل داخلی می‌باشند .پس در عین حال که بر فعالیت‌های سازمان تأثیر دارند سازمان نیز بر آن‌ها تأثیر دارد. هدف از بررسی محیط درونی تهیه فهرستی از نقاط قوت است که سازمان برای به دست آوردن سود بایستی از آن‌ها بهره برداری نمایند و یا نقاط ضعفی که برای جلوگیری از ضرر یا کاهش سود باید از آن‌ها اجتناب نمایند. عوامل درونی نیز همانند عوامل بیرونی دو دسته می‌باشند که عبارتند از :
نقطه قوت: عبارت است از شایستگی ممتازی که به وسیله آن سازمان می‌تواند در زمینه‌هایی مانند نوع منابع مالی، تصویر مثبت ذهنی میان خریداران، روابط مثبت با تأمین‌کنندگان و مواردی از این دست نسبت به رقبا برتر باشد. به عبارت دیگر نقطه قوت یک سازمان یک کاربرد موفق از یک شایستگی یا بهره برداری از یک عامل کلیدی در جهت توسعه رقابت پذیری شرکت می‌باشد. قوت منبع مهارت یا مزیت دیگری است نسبت به رقبا و نیازهای بازارهایی که موسسه در آن‌ها کار می‌کند یا خواهد کرد. قوت یک شایستگی ممتاز است که مزیت مقایسه­ ای موسسه در بازار می‌شود. قوت نقطه‌ی اتکای سازمان است که با بهره گرفتن از آن می‌خواهد به اهداف خود برسد. بر مبنای این نقاط قوت شاخه‌ی اجرایی را می­توان به موتوری قدرتمند برای رشد تغییر نوآوری و خدمت تبدیل کرد. پس هر سازمانی بایستی این نقاط قوت را برای جامه عمل پوشاندن به رسالتش به حد اکثر رسانده و از آن‌ها به عنوان مزیتی رقابتی در مقابل رقبا استفاده نمایند.
نقاط قوت می‌تواند در قالب یکی از دسته های زیر دسته بندی گردد:
ظرفیت و توانایی‌ها، مزایای رقابتی، انحصاری بودن، منابع و دارایی، و کارکنان.
نقطه ضعف:
ضعف یک محدودیت یا کمبود در منابع، مهارت‌ها و توانایی‌هایی است که جداً مانع عملکرد اثر بخش می‌شود. ضعف یک عمل درونی است که مختل کننده فعالیت‌های سازمان بوده و در رسیدن سازمان به اهدافش خلل ایجاد می‌کند؛ پس لازم است تا سازمان این عوامل را در حد امکان به حداقل رسانده و یا در جهت رسیدن به اهدافش از آن‌ها بهره برداری نماید. ضعف‌ها عواملی هستند که هر سازمانی که وجود خارجی دارد قطعاً با آن‌ها رو به رو است و نمی‌تواند از آن‌ها دوری گزیند، بلکه بایستی با درکی صحیح آن‌ها را نظارت کرده و مهار نمایند. درک صحیح نقاط قوت و ضعف اساسی به سازمان کمک می‌کند تا با استفاده بهینه از قوت‌ها و به حداقل رساندن ضعف‌ها با اثر بخشی بیشتری به اهداف رسیده و از هدر رفتن منابع و امکانات سازمان جلوگیری نمایند. در سطح ملی و کلان نیز بایستی این نقاط مورد شناسایی قرار گرفته و با بهره گیری مناسب قوت‌ها و اجتناب از ضعف‌ها استراتژی مناسب تدوین شده و به اجرا درآید. نوع محدودیت یا کمبود در منابع، مهارت‌ها و امکانات و توانایی‌هایی است که به طور محسوس مانع عملکرد اثر بخش سازمان بشود. عملکرد مدیریت نیز در تشدید نقاط ضعف موثر است. یا به عبارت دیگر نقطه ضعف یک سازمان یک کاربرد ناموفق از یک شایستگی یا عدم بهره برداری از یک عامل کلیدی که رقابت­پذیری شرکت را کاهش می‌دهد. نقاط ضعف می‌تواند در قالب یکی از دسته های زیر دسته بندی گردد:
کمبود ظرفیت و توانایی‌ها، کمبود قدرت رقابت، شهرت، و مباحث مالی.
عوامل بیرونی، عوامل خارج از سازمان هستند و بر فعالیت‌های سازمان تأثیر دارند اما در اختیار سازمان نبوده و سازمان هیچ گونه تأثیری بر آن‌ها ندارد. هدف از بررسی محیط خارجی تهیه فهرستی محدود از فرصت‌هایی که می‌تواند به یک سازمان سود رسانده یا تهدیداتی که باید از آن‌ها اجتناب شود. عوامل بیرونی خود به دو گونه می‌باشد :
فرصت: عبارت است از یک موفقیت مطلوب عمده در محیط خارجی سازمان مانند شناخت بخشی از بازار که پیش از این فراموش شده بود. تغییر در وضعیت رقابت یا قوانین و بهبود در روابط با خریداران و فروشندگان.
یا به عبارت دیگر یک فرصت، یک حالت خارجی است که می‌تواند به صورت مثبت بر پارامترهای عملکردی شرکت تأثیر گذاشته و مزیت رقابتی­ای که ایجاد کننده اقدامات مثبت در زمان مناسب است را بهبود دهد. فرصت‌ها را می‌تواند در قالب یکی از دسته های زیر دسته بندی گردد:
توسعه بازار، آسیب پذیری رقبا، روندهای صنعت یا شیوه زندگی، توسعه تکنولوژی، و اعتبار جهانی. فرصت یک موقعیت عمده در محیط موسسه می‌باشد. یعنی آن چه که موسسه را در رسیدن به اهدافش یاری نماید و به عنوان موتور محرکه­ای است که شتاب حرکت موسسه را چندین برابر می‌کند. سه منبع اصلی فرصت‌ها و تهدیدها عبارتند از: ۱- فشارها و روندها (سیاسی اقتصادی اجتماعی و فن آوری)، ۲- مراجعان مشتریان و پرداخت کنندگان مالیات، ۳- رقبا و همکاران. پس فرصت‌ها، مطلوب موسسه بوده و بایستی کوشش نمایند تا آن‌ها را به حداکثر رسانده و از آن‌ها استفاده بهینه کنند.
تهدید: یک تهدید موفقیت نامطلوبی در محیط خارجی سازمان است مانند قدرت چانه زنی خریداران یا تأمین‌کنندگان کلیدی، تغییرات عمده و ناگهانی تکنولوژی و مواردی از این دست که می‌توانند تهدید عمده‌ای در راه موفقیت سازمان باشند. به عبارت دیگر تهدید یک موقعیت نامطلوب عمده در محیط موسسه است و به عنوان مانعی بر سر راه موسسه قرار دارد و آن را از رسیدن به اهدافش باز می‌دارد.
محیط کاری شامل عوامل اختصاصی اطراف سازمان است که به احتمال قوی‌تری سازمان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. محیط کاری شامل ۵ قسمت رقیب‌ها، هزینه‌ها، تجهیزات، تنظیم کننده‌ها و استراتژی‌ها می‌باشد. به علت اینکه این عوامل در ارتباط با سازمان‌های خاصی در محیط هستند به احتمال بیشتری اثر آن‌ها مستقیم‌تر و فوری‌تر می‌باشد. تهدید یک موقعیت نامطلوب عمده در محیط موسسه است و به عنوان مانعی بر سر راه موسسه قرار دارد و آن را از رسیدن به اهدافش باز می‌دارد. در مورد فرصت‌ها و تهدیدات می‌توان گفت که آنچه برای یک موسسه تهدید قلمداد می‌شود ممکن است برای یک موسسه دیگر عامل فرصتی باشد. پس فرصت یا تهدید بودن یک عامل نسبی است. موسسه تا جایی که می‌تواند بایستی محدود کننده باشد و تهدیدات را به حداقل برساند یا آن‌ها را به عوامل فرصتی و مزیتی تبدیل کنند. درک درست فرصت‌ها و تهدیدات محیطی فرا روی سازمان به مدیران کمک می‌کند تا استراتژی سازمانی را با بینش و فراست بهتری اتخاذ نموده و مسیر حرکت سازمان را به طور اثر بخش­تری تعیین نماید (۳۵) .
تحلیل SWOT مطابق آنچه که گفته شد بر آن است تا این عوامل (درونی و بیرونی) را شناسایی و در جهت بهره ­برداری بهینه از آن‌ها گام بردارد.
۲-۱-۲۷-قواعد حاکم بر ماتریس تحلیلی SWOT :
- چگونه می‌توان با بهره‌گیری از نقاط قوت حداکثر بهره‌برداری را از فرصت‌ها انجام داد (SO)
- چگونه با بهره گرفتن از نقاط قوت می‌توان اثر تهدیدات را حذف کرد یا کاهش داد (ST)
- چگونه باید با بهره‌گیری از فرصت‌ها نقاط ضعف را تبدیل به نقطه قوت کرد یا از شدت نقاط ضعف کاست (WO)
- چگونه باید با کاهش دادن نقاط ضعف تأثیر تهدیدات را کاهش داد یا تأثیرشان را حذف نمود. (WT)
به طور خلاصه می‌توان گفت هدف از تحلیل و بررسی فرصت‌ها و تهدیدات محیط خارجی ارزیابی این مسئله است که یک شرکت می‌تواند فرصت‌ها را به دست آورد و از تهدیدات اجتناب کند. به ویژه زمانی که با یک محیط خارجی غیر قابل کنترل در زمان کنونی روبرو است (۶۷).
۲-۱-۲۸-مراحل انجام آنالیز SWOT را می‌توان به صورت زیر بر شمرد:
۱- تشکیل جلسۀ تجزیه تحلیل SWOT
۲- توضیح اجمالی هدف جلسه و مراحل انجام کار
۳- استفاده از روش طوفان ذهنی برای شناسایی نقاط قوت و ضعف و فرصت‌ها و تهدیدات
۴- اولویت‌بندی عوامل داخلی و خارجی
۵- تشکیل ماتریسSWOT و وارد کردن عوامل انتخاب شده به آن با توجه به اولویت بندی
۶- مقایسه عوامل داخلی و خارجی با یکدیگر و تعیین استراتژی‌های SO، WO، ST ، WT
۷- تعیین اقدامات مورد نیاز برای انجام استراتژی‌های تعیین شده
۸- انجام اقدامات و بررسی نتایج آن‌ها
۹- بروز رسانی ماتریس SWOT در فواصل زمانی مناسب
۲-۱-۲۹-نمایش ماتریس‌های مورد استفاده در روش تحلیل SWOT:
در جداول زیر ماتریس­های مورد استفاده در روش تحلیل SWOT به منظور تدوین استراتژی­ های مناسب برای سازمان معرفی شده ­اند (۱۶).
جدول ۲-۱٫ ماتریس اولویت بندی عوامل داخلی

۳-۳- مراحل محاسبه محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار CO2
۳-۳-۱- ماتریس ضرایب فزاینده CO2
رابطه (۷) محاسبه ضرایب فنی تولید داخلی را در یک اقتصاد فرضی ۳ بخشی نشان می دهد.
(۷) ]=   =   [
سپس ماتریس معکوس لئونتیف^[۹۴]، در رابطه (۸) نشان داده شده که با محاسبه   حاصل می شود:
=   =   
ماتریس فوق ضرایب فزاینده تولید داخلی را نشان می دهد جمع ستون ماتریس مذکور بیان می کند که پس از افزایش یک واحدی تقاضای نهایی بخشی چه میزان منجر به افزایش تولیدی آن بخش به طور مستقیم وغیر مستقیم در کل اقتصاد می گردد.
مرحله بعدی محاسبه co2 منتشر شده در اثر افزایش تقاضای نهایی و یا ضرایب فزاینده co2 است به این منظور نیاز است که ضرایب مستقیم co2 محاسبه گردد.
[   =   =[   ](۹)
نشان می دهد به ازای ارزش یک واحد تولید در یک بخش چ میزان co2 به طور مستقیم منتشر می شود. با ضرب ضرایب مستقیم co2 در ماتریس ضرایب فزاینده تولید، ماتریس ضرایب فزاینده co2 داخلی محاسبه می گردد:
[   ]=   =   (۱۰)
ماتریس ضرایب فزاینده CO2 داخلی   بیان می کند به ازای افزایش یک واحد به ارزش یک میلیارد ریال تقاضای نهایی، چه میزان CO2 به صورت مستقیم و غیر مستقیم در کل اقتصاد منتشر می شود.
۳-۳-۲-محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 داخلی
با پیش ضرب نمودن ماتریس حاصل از رابطه (۱۰) در ماتریس قطری تقاضای نهایی داخلی، ماتریسی بدست می آید که جمع عناصر سطری آن، میزان محتوای co2 ای که به طور مستقیم و غیر مستقیم در اثر تامین تقاضای نهایی داخلی منتشر شده است را نشان می دهد:
[   ]=   =   =   (۱۱)
۳-۳-۳-پیوند محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار دی اکسید کربن با تجارت بین الملل
در صورتی که با یک اقتصاد بسته رو برو باشیم تحلیل فوق برای محاسبه محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار CO2 در تولید کالا و خدمات کافیست، زیرا کاملاً برای تامین مصرف داخلی است و منشا بومی دارد. اما در یک اقتصاد باز، تجارت بین الملل به شکل واردات و صادرات کالا و خدمات نقش کلیدی را در میزان انتشارco2 ایفا می کند بنابراین لازم است میزان محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 در اثر تولید کالا و خدمات صادراتی و وارداتی نیز منظور گردد.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳-۳-۳-۱- محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار CO2 در اثر تولید کالا و خدمات صادراتی
رابطه (۱۲) میزانco2ای که به طور مستقیم و غیر مستقیم در جهت تامین تقاضای نهایی خارجی در اثر تولید کالا وخدمات صادراتی منتشر می شود را با نماد] [   نشان می دهد، در واقع همان محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 صادراتی است که با پیش ضرب نمودن ماتریس ضرایب فزاینده co2 در ماتریس قطری صادرات هر بخش محاسبه می شود در حقیقت هر درایه ماتریس ستونی نهایی، محتوای مستقیم و غیر مستقیم co2 منتشر شده در داخل در اثر تولید کالاها و خدمات صادر شده هر بخش و مجموع این مقادیر محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 کل کالاها و خدمات صادراتی می باشد.
[   ] =   =   (۱۲)
۳-۳-۳-۲-محتوای مستقیم وغیر مستقیم انتشار co2 در اثر واردات کالا و خدمات
در مقایسه با سنجش محتوای صادرات co2 در چارچوب جدول داده- ستانده، سنجش محتوای مستقیم و غیر مستقیم co2 در تولید کالا ها و خدمات واردات به دلایل زیر پیچیده تر است:
نخست آنکه ماهیت و جایگاه واردات در نظام حسابداری داده- ستانده بایستی مشخص گردد واردات کالاها از نظر ماهیت به دو نوع واردات رقابتی و غیر رقابتی تقسیم می شود در این پایان نامه فرض واردات رقابتی(اگر همان میزان کالای وارداتی در داخل تولید شود به همان میزان co2 منتشر شده، در داخل ایجاد آلودگی می کند) مبنای اندازه گیری قرار می گیرد. چرا که در چارچوب این فرض، فرض برابری تکنولوژی موجود در کشور واردکننده و سایر کشور های صادر کننده که ریشه در نظریات تجارت بین الملل دارد را فراهم می کند(سانچز و دوارت،۲۰۰۴;کوندو و دیگران، ۱۹۹۸). دوم، با توجه به تمرکز در نظام حسابداری جدول داده-ستانده، با تفکیک وارداتی، واردات به دو گروه واردات واسطه ای و سایر واردات تقسیم می شود تحت این شرایط، میزان co2 ای که در هر گروه از واردات منتشر می شود قابل سنجش است در این روش با توجه به ساختار اقتصاد ایران مقصدی برای صادرات، یعنی واردات برای صادرات مجدد در نظر گرفته نمی شود.
۳-۳-۳-۲-۱-محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 در اثر واردات کالا و خدمات نهایی
با بهره گرفتن از رابطه (۱۳)، و با پیش ضرب ماتریس ضرایب فزاینده co2 در ماتریس قطری واردات نهایی، به طور مستقیم و غیر مستقیم میزان co2 ناشی از تولید این نوع محصولات که برای تامین تقاضای نهایی داخلی منتشر شده است، محاسبه می گردد که همان محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 واردات نهایی است:
[   ]=   =   (۱۳)
۳-۳-۳-۲-۲- محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 دراثر واردات کالا وخدمات واسطه ای
با فرض اینکه پس از تفکیک واردات واسطه ای و سایر واردات، ماتریس مبادلات واردات واسطه ای بین بخشی بدست آمده به صورت زیر حاصل شده باشد، به طوری که سطرها مربوط به بخش خارجی و ستون ها نیز مربوط به بخش داخلی باشد:
[m]=
برای محاسبه co2 وارداتی که در اثر تولیدکالای واسطه ای منتشر شده است و برای تولید در هر بخش به کاربرده می شوند، با پیش ضرب نمودن ماتریس ضرایب فزاینده co2 در ماتریس قطری واردات بین بخشی بدست می آید:
[   ] =   =   (۱۴)
رابطه فوق محتوای CO2 واردات واسطه ای را در بخش های مختلف اقتصادی نشان می دهد حال آن که در عمل بخشی از تولید به مصرف نهایی می رسد و بخشی دیگر صادر می شود. برای محاسبه محتوای مستقیم و غیر مستقیم co2 ناشی از واردات واسطه ای که به مصرف تقاضای نهایی داخلی رسیده است، ماتریس حاصل از رابطه(۱۴) را در ماتریس حاصل از نسبت تقاضای نهایی داخلی به ستانده هر بخش پیش ضرب می کنیم:
[   ]=   =   (۱۵)
۳-۳-۳-۳-ترازتجاری محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشارco2
اختلاف میزان محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 صادراتی و میزان محتوای co2 وارداتی (متشکل از واردات نهایی و واسطه ای)، وضعیت تراز تجاری محتوای مستقیم و غیر مستقیم co2 هر کشور را نشان می دهد، در صورتی که مقدار محتوای co2 وارداتی بیشتر از مقدار صادر شده باشد؛ کسری تجاری co2 وجود دارد و کشور وارد کننده خالص co2 خواهد بود و بالعکس. اگر تراز تجاری محتوای مستقیم و غیر مستقیم co2 (DICCB) مثبت باشد حاکی از آن است که میزان co2 ای که در اثر تولید محصولات صادراتی به طور مستقیم و غیر مستقیم در داخل کشور منتشر می شود بیشتر از میزان co2 ای است که در اثر واردات محصولات انتشار یافته است به عبارت دیگر صادرات بیشتر به بهانه توسعه بیشتر باعث ایجاد آلایندگی و تخریب بیشتر محیط زیست در داخل کشور شده است از این رو بهتر است که در نوع محصولات صادراتی تجدید نظر شده و یا با مدیریت صحیح تقاضای انرژی، بهره گیری بیشتر از انرژی های پاک و با ایجاد نوآوری های تکنولوژی، تغییرات مناسب در ساختار تولید محصولات صادراتی به وجود آید و از انتشار آلایندگی در داخل کشور بکاهد. حال اگر تراز تجاری منفی شود به عبارتی واردات محصولات آلاینده بر بیشتر از صادرات آن بوده باشد، با توجه به فرض واردات رقابتی در این پایان نامه، بهتر است محصولاتی که کسری تجاری co2 دارند وارد شوند تا اینکه در داخل کشور آن ها تولید گردند.
[DINCC]=   =   (۱۶)
۳-۴- مثال عددی
به منظور معرفی بهتر روش شناسی بکار رفته در این پژوهش، اقتصاد سه بخشی شامل بخش کشاورزی، صنعتی و خدمات برای محاسبه محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار CO2 و جزئیات آن فرض می شود که در جدول شماره (۳-۲) آمده است.

جهت بدست آوردن ضرایب فزاینده تولید جدول داده - ستانده فوق، ابتدا ماتریس ضرایب فنی محاسبه می شود:
[   ]=Ad=
پس از محاسبه ماتریس ضرایب فنی می توانیم ماتریس ضرایب فزاینده یا معکوس لئونتیف را محاسبه نماییم:
ماتریس فوق ضرایب فزاینده تولید داخلی را نشان می دهد. جمع ستونی ماتریس مذکور بیان می کند، افزایش یک واحدی تقاضای نهایی داخلی یک بخش به چه میزان منجر به افزایش تولید آن بخش در اقتصاد داخل می گردد. مثلاً یک واحد افزایش در تقاضای نهایی در بخش کشاورزی، بطور مستقیم و غیر مستقیم ۲.۲۴ واحد تولید در کل اقتصاد را افزایش می دهد. گام بعدی محاسبه میزان مستقیم و غیرمستقیم انتشار co2 در اثر افزایش یک واحد یه ارزش یک میلیارد ریال تقاضای نهایی است. برای این منظور لازمست که ضرایب مستقیم co2 محاسبه گردد.

عناصر ماتریس سطری   نشان می دهد، به ازای ارزش یک واحد به ارزش یک میلیارد ریال تولید در یک بخش چه میزان co2 به طور مستقیم منتشر می شود مثلا در بخش کشاورزی به ازای یک واحد تولید به ارزش یک میلیارد ریال، به طور مستقیم ۰.۰۷ میلیون تن co2 منتشر می شود. با ضرب ضرایب مستقیم co2 در ماتریس ضرایب فزاینده تولید، ماتریس ضرایب فزاینده co2 بدست می آید:
جمع ستونی این ماتریس که به صورت بردار سطری نشان داده می شود برابر است با:
ارقام بردار فوق نشان می دهند که به ازای افزایش ارزش یک واحد در تقاضای نهایی بخش ها، به طور مستقیم و غیر مستقیم چه میزان انتشار co2 در کل اقتصاد افزایش می یابد. به عنوان نمونه به ازای افزایش یک واحد به ارزش یک میلیارد ریال در تقاضای نهایی بخش کشاورزی، به طور مستقیم و غیر مستقیم ۰.۵۶ میلیون تن انتشار co2 در کل اقتصاد افزایش می یابد. حال محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 داخلی از رابطه زیر بدست می آید:
[   ]=
ارقام بدست آمده میزان محتوای مستقیم و غیر مستقیم co2 منتشر شده ناشی از اثرات تقاضای نهایی داخل است. به عنوان مثال بخش کشاورزی برای تامین ۴۵ میلیارد ریال تقاضای داخلی خود ۵.۹۷ میلیون تن co2 به طور مستقیم و غیر مستقیم منتشر کرده است.
با پیش ضرب نمودن ماتریس ضرایب فزاینده co2 در ماتریس قطری صادرات و جمع سطری ماتریس بدست آمده، محتوای مستقیم و غیر مستقیم co2در اثر تولید کالا و خدمات صادراتی حاصل می شود برای نمونه،
=
بخش کشاورزی در جهت تامین ۳۵ میلیارد ریال صادرات، به طور مستقیم و غیر مستقیم تقریباً ۴.۰۳ میلیون تن co2 منتشر کرده است.
همان طور که در بخش پیشین اشاره نمودیم، محاسبه محتوای مستقیم و غیر مستقیم انتشار co2 در واردات نهایی(واردات مصرفی و سرمایه ای) و همچنین واردات واسطه ای نسبت به محتوای co2صادراتی پیچیده تر است. علت اصلی این است که واردات به یک کشور در واقع صادرات از چند کشور و یا مناطق مختلف جهان است. کالا و خدماتی که در این کشور ها و یا مناطق مختلف جهان تولید می شوند و به کشور مورد نظر صادر می شوند دارای تکنولوژی های مختلف تولید هستند وجود این تفاوت ها، به علت فقدان آمار و اطلاعات مورد نیاز، قابلیت مدل سازی برای یک جدول داده- ستانده کشور وارد کننده غیر ممکن می سازد(Wiedmann et al,2007). برای برون رفت از این مسئله مناسبترین راه این است که فرض شود واردات از نوع رقابتی است این فرض، برابری تکنولوژی تولید داخلی کشور را با تکنولوژی تولید کالا و خدمات واردتی فراهم می کند. در چارچوب فرض مذکور، منظور از محتوای co2 وارداتی این است که اگر همان میزان واردات در داخل تولید شود به همان اندازه منجر به انتشار co2 می شود.
با توجه به توضیحات فوق، برای محاسبه محتوای مستقیم و غیر مستقیم co2 در اثر تولید کالای وارداتی نهایی، ماتریس ضرایب فزاینده co2 در ماتریس قطری واردات کالای نهایی پیش ضرب می شود، مثلاً برای بخش صنعت، co2منتشر شده ۱۲.۵۲ میلیون تن است، یعنی در اثر تولید کالا و خدمات وارداتی نهایی بخش خدمات ۱۲.۵۲ میلیون تن co2 منتشر کرده است:
[   ]=   =
علاوه بر محتوای مستقیم و غیر مستقیم co2 ناشی از واردات نهایی، بخش های اقتصادی در فرایند تولید خود از واردات واسطه ای نیز استفاده می کنند، اگر این نوع از واردات در داخل تولید شود، میزان co2 مستقیم و غیر مستقیم منتشر شده ناشی از آن به صورت زیر محاسبه می گردد.

بعد از جنگ جهانی دوم به مدت تقریباً۴۰ سال ژئوپلتیک به عنوان یک مفهوم و یا روش تحلیل، به علت ارتباط آن با جنگ‎های نیمه اول قرن بیستم منسوخ گردید، هر چند ژئوپلیتیک در این دوره از دستور کار دولت ها در مفهوم قبلی خود خارج شد، اما همچنان در دانشگاهها تدریس می­شد. برای تبدیل شدن نقش فعال جغرافیا در تعریف ژئوپلیتیک به نقش انفعالی سه دلیل عمده قابل ذکر است:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اول اینکه جغرافیدانان بعد از شکست آلمان در جنگ، ژئوپلیتیک خاص آلمان را مقصر اصلی عنوان کردند و سیاست‎های آلمان نازی را متأثر از این مکتب می‎دیدند. خود را از مطالعات در مقیاس جهانی کنار کشیده، توجه خود را به دولت ها و درون مرزهای سیاسی بین المللی معطوف داشتند و واژه ژئوپلیتیک بر چسب غیر علمی‎به خود گرفت و از محافل علمی‎و دانشگاهی طرد شد.دلیل دیگری که موجب افول نقش جغرافیا در جنگ سرد شد ظهور استراتژی باز دارندگی هسته ای بود. توانایی پرتاب سلاح‎های هسته ای بوسیله هواپیما و موشک به فاصله‎های دور،باعث شد که دیگر نه فاصله و نه عوامل جغرافیایی مثل ناهمواری ها و اقلیم چندان مهم تلقی نمی‎شدند. دلیل سوم، ظهور ایدئولوژی به عنوان عامل تعیین کننده ی جهت گیری سیاست ها بود. ژئوپلیتیک جنگ سرد و ژئوپلیتیک عصر هسته ای از مشخصات دوره افول ژئوپلتیک هستند (زین العابدین، ۱۳۸۹ : 13).
۲-۱-۳- دوره احیا
بعد از پایان جنگ جهانی دوم جغرافیدانان شرمنده شدند و از آن پس تلاش نمودند جغرافیدانانی که ژئوپلیتیک را در اختیار آلمان نازی (هیتلر) گذاشته اند،کنار گذارند، و نتیجه اینکه حدود ۴۰ سال ژئوپلیتیک طرد شد. تا اینکه در دهه 1980 در جنگ ویتنام^[2] و کامبوج^[3] بر سر تصاحب منطقه ی مکنگ^[4]، گر چه هر دو کشور از بلوک شرق بودند، ایدئولوژی نتوانست جنگ را از بین ببرد. بنابراین، در گزارش این مناقشه و روابط دو کشور، مجدداً از مفهوم ژئوپلتیک استفاده شد و سپس کسینجر^[5] بصورت تفننی از واژه ی ژئوپلیتیک در مسائل جهان استفاده نمود. علاوه بر آن در جنگ ایران و عراق (1988-1980) و اشغال کویت توسط عراق (1991-1990 ) و به ویژه سقوط پرده آهنین در اروپا از سال 1989 موجب پر رنگ تر شدن این مفهوم شد و به خصوص فروپاشی شوروی (سابق) و برجسته شدن ملیت ها این مفهوم را به صورت یک مفهوم کلیدی در عرصه بین المللی قرار داد (زین العابدین،۱۳۸۹ :۲۸).
در حالیکه نامداران جغرافیای سیاسی چون ریچارد هارتشورن و استیفن جونز سخت در تلاش شکوفا ساختن جغرافیای سیاسی در جهان دوران میانه ی قرن بیستم شدند و سیاستمدارانی چون هنری کیسینجر واژه ژئوپلیتیک را دوباره به زبان روزمره سیاسی نیمه دوم قرن بیستم باز گرداند، جهانی اندیشانی چون ژان گاتمن و سوئل کوهن پیروزمندانه جهانی اندیشی جغرافیایی(ژئوپلتیک) را به بستر اصلی مباحث دانشگاهی باز گرداندند.در این زمینه ژان گاتمن^[6] با طرح تئوری «آیکنوگرافی^[7]- سیروکولاسیون^[8]» «حرکت» را در مباحث ژئوپلیتیک در معرض توجه ویژه قرار داد و عوامل روحانی یا عامل «معنوی» را در جهانی اندیشی «اصل» یا «مرکز» دانست و «ماده» یا «فیزیک» را تأثیر گیرنده قلمداد کرد (مجتهد زاده،۱۳۸۶:۹۶).
سائول بی کوهن می‎گوید: موضوعات ژئوپلیتیکی مهمتر از آن بودند که جغرافیدانان آنها را کنار بگذارند و اکنون خیلی از جغرافیدانان با یک تأخیر به او ملحق شده اند و از باز گشت و تجدید حیات ژئوپلتیک به اندازه او استقبال کرده اند.
2-2-رویکردهای جدید ژئوپلیتیک
همه نظریه‎های ژئوپلیتیکی جنبه ژئواستراتژیکی داشته و برای کسب قدرت بر فضای جغرافیایی تأکید داشتند. اما پس از پایان جنگ سرد و با مطرح شدن نظام نوین جهانی بسیاری از دیدگاه های ژئوپلیتیکی جنبه ی کمی‎پیدا کرد و حتی بعضی از این دیدگاه ها در عالم سایبر اسپیس مطرح شدند. در نظام نوین جهانی عده ای در تحلیل ژئوپلیتیکی خود، رویکرد انرژی را مد نظر قرار دادند،عده ای به مسائل زیست محیطی معتقد بودند، بعضی فرهنگ را عامل اصلی ژئوپلیتیک دانستند و بالاخره، عده ای مسائل ژئواکونومی‎را در تحلیل ژئوپلیتیکی خود مورد توجه قرار دادند. می‎توان گفت که معیار‎های قدرت که نظامی‎گری بود، به طور کلی جای خود را با معیار‎های مذکور تغییر داد. یعنی، قبل از پایان جنگ سرد، معیار اصلی قدرت نظامی‎گری بوده و تمام عوامل اقتصادی، اجتماعی به صورت ابزار مورد توجه بوده است.به علاوه مشخصه ی اصلی ژئوپلیتیک دوره جنگ سرد جهان دو قطبی، جهان سوم و کشورهای عدم تعهد بودند، اما در نظریه ی جدید ژئوپلیتیکی، جهان چهارم مطرح است (زین العابدین، ۱۷۱:۱۳۸۹).
۲-2-۱-رویکرد نظم نوین جهانی
اولین بارجورج بوش پدر^[9] رئیس جمهور اسبق آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در1990م نظام نوین جهانی^[10] را مطرح نمود. و در سال 1991 پس از مذاکرات خود در هلسینکی^[11] با گورباچف^[12] و مارگارت تاچر^[13]، رهبران اروپا، سازمان ملل متحد،کشورهای عربی به ویژه خلیج فارس و سایر هم پیمانان خود، نظریه نظام نوین جهانی خود را اعلام نمود (حافظ نیا،۵۳:۱۳۸۵).
این نظام دیدگاه‎های جدید آمریکا را بیان می‎کند. با فروپاشی نظام سیاسی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق و از بین رفتن رقابت قدرت ها، جهان از این پس صاحب نظام نوینی شود که بر قدرت همه جانبه آمریکا استوار است. قدرت و سلطه آمریکا بر جهان بدون تسلط بر خلیج فارس ممکن نبود. نظام نوین جهانی طرحی جدید برای سلطه بر مناطق مهم جهان توسط آمریکا بود. این نظام به رغم عنوان گول زننده آن، شکل جدیدی از استعمار نو است که جهان را به سوی مخاصمه و تلاطم سوق می‎دهد. جورج بوش پدر نظم نوین جهانی را این چنین تعریف می‎کند: «نظم نوین جهانی می‎گوید که بسیاری از کشورها با سوابق متجانس و همراه با اختلافات، می‎توانند دور هم جمع شوند تا از اصل مشترکی پشتیبانی کنند و آن اصل این است که شما با زور کشور دیگری را اشغال نکنید…» اما آمریکائیها از زمان پی ریزی چنین نظریاتی، کمترین توجهی به آنچه خود معتقدند نداشته اند و تعبیر «نوام چامسکی» نظم نوین جهانی تعبیر تازه ای از توسل به زور و انقیاد مضاعف ملت ها است.تمام ابعاد نظم نوین جهانی بر پایه منافع و توسعه طلبی آمریکا استوار است در عصر نظم نوین جهانی، ثبات و امنیت تقریباً به طور کامل برای هیچ کشوری- حتی آمریکا- وجود ندارد.
2-2-2-رویکرد ژئواکونومی
پایه و اساس ژئواکونومی‎استدلالی است که از طرف ادوارد لوتویک^[14] ارائه شده است. او خبر از آمدن نظم جدیدبین المللی در دهه نود می‎داد که در آن ابزار اقتصادی جایگزین اهداف نظامی‎می‎شوند. به عنوان وسیله اصلی که دولت ها برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی به آن تأکید می‎کنند و این ماهیت ژئواکونومی‎است (عزتی،۱۰۷:۱۳۸۸)
ژئواکونومی‎عبارت ازتحلیل استراتژی­ های اقتصادی بدون درنظر گرفتن سودتجاری،که ازسوی دولتها اعمال می­ شود،به منظورحفظ اقتصادملی یا بخشهای حیاتی آن وبه دست آوردن کلیدهای کنترل آن ازطریق ساختارسیاسی وخط مشیهای مربوط به آن پرداخت. (عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت و فضا را مدّ نظر دارد و هدف اصلی آن کنترل سرزمین و دستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای اقتصادی فناوری و بازرگانی است بدین ترتیب به نظر می‎رسد مفاهیم ژئواکونومی‎در رویارویی با مسائل قرن 21 از کارآیی مناسبی در مقیاس جهانی برخوردار خواهد بود (واعظی،1388 :32)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت وفضا را بررسی می‎کند. فضای بالقوه ودرحال سیلان همواره حدود ومرزهایش درحال تغییروتحول است،ازاین رو آزادازمرزهای سرزمین وویژگیهای فیزیکی ژئوپلیتیک است.درنتیجه تفکر ژئواکونومی‎شامل ابزارآلات لازم وضروری است که دولت می‎تواندازطریق آنها به کلیه اهدافش برسد.(عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎و ژئوپلیتیک دارای تفاوتهای اساسی با هم می‎باشند،اول اینکه ژئواکونومی‎محصول دولت ها وشرکتهای بزرگ تجاری با استراتژیهای جهانی است درحالی که این خصیصه در ژئوپلیتیک نیست. نه دولت ونه شرکتهای تجاری هیچ نقشی درژئوپلیتیک ندارندبلکه یکپارچگی اتحادیه ها،منافع گروهی وغیره برپایه نمونه‎ های تاریخی با عملکردی نامرئی دراستراتژیهای ژئوپلیتیکی پایه واساسی برای همه صحنه‎های ژئوپلیتیکی هستند.
دوم اینکه هدف اصلی ژئواکونومی‎کنترل سرزمین ودستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای تکنولوژی وبازرگانی است. ازلحاظ کاربردی بایدگفت که مفهوم وعلم ژئوپلیتیک می‎تواند درنشان دادن راه وروش‎هایی برای پایان دادن به نزاعها ودرگیری ها ودرمجموع اختلافات نقش اساسی داشته باشددرحالی که ژئواکونومی‎ازچنین ویژگی برخوردارنیست(عزتی،1387: 112)
2-2-3- رویکرد ژئوکالچر
ژئوکالچر یا ژئوپلیتیک فرهنگی فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت،فرهنگ، و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگها همچون سایر پدیده‎های نظام اجتماعی همواره در حال شکل­ گیری، تکامل،آمیزش، جابجایی در جریان زمان و در بستر محیط جغرا فیایی کره زمین اند.به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند ‎های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بی شماری است که در لایه‎های مختلف اجتماعی و درعرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی‎با یکدیگر بسر می­برندو بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز فرهنگی ویژه خلق می‎شود.از این رو ساختار ژئو کالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی فرهنگی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل‎های مکانی – قضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و موازات یکدیگر حرکت می‎کنند (دیلمی‎معزی،2:1387).
ژئوکالچر پدیده ای است که بر شالوده نظام اطلاع رسانی نوین و یا صنایعی استوار است که به تولید محصولات فرهنگی مبادرت می‎ورزد وظیفه این صنایع تولید انبوه محصولات فرهنگی است. نظام سلطه فرهنگی در جهان کنونی در کنار نظام سلطه اقتصادی یا سیاسی از عناصر اصلی نظام ژئوپلیتیک جهانی می‎باشند. امروزه منطق حاکم بر فرایند‎های ژئوکالچر جهانی بر اشکال پیچیده و تکامل یافته تر شیوه‎های رقابتی مبتنی است. این فرایند در عین نافذ بودن، مدام در تکامل می‎باشد
پدیده‎های فرهنگی به دلیل خصیصه‎های مکانی شان همواره میل به ثبات و پایداری در مقابل نوآوری ها دارند که می‎توان به تلاش جوامع سنتی و حفظ میراث فرهنگی و آداب و سنن و نمادهای تاریخی و … اشاره کرد. از طرفی الگوهای تمدنی به واسطه ماهیت فضائیشان در جهت سرعت بخشیدن به تغییرات فرهنگی و زدودن مرزهای قراردادی هستند(حیدری،۱۳۸1 :۱۶۸).
۲-2-4- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی
مسایل ژئوپلیتیک زیست محیطی از اواخر قرن بیستم به موضوع اصلی فعالیت­ها و نگرانی­ها بین گروه‎های انسانی و بازیگران ملی و فراملی در سطوح منطقه ای و جهانی تبدیل شده است. محیط زیست بشری در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی دستخوش مخاطرات گردیده است. این مخاطرات در سه بعد: کاهش و کمبود منابع، تخریب منابع و آلودگی محیط زیست تجلی یافته است. از دید ژئوپلیتیک، کمبود منابع زیست محیطی یا محروم کردن انسانها از زیستن در مکان مورد علاقه آنها رقابت و کنش متقابل بین گروه‎های انسانی و بازیگران سیاسی در سطوح مختلف را در پی دارد.(www.civilica.com).
طی چند دهه گذشته، افزایش جمعیت، گسترش دامنه مداخلات بشر در طبیعت برای تأمین نیازهای فزاینده از منابع کمیاب طبیعی، گسترش رویکرد سودانگاری در غالب طرح‎های توسعه ای، بی پروایی نسبت به جستار پایداری محیط زیست در ساخت سازه ها و زیر ساخت ها و مانند آن،پیامدهای ناگواری همانند گرمایش کروی، ویرانی لایه ازن، پدیده ال نینو، طوفانهای سهمگین، بالا آمدن سطح آب دریاها، گسترش گازهای گلخانه ای، خشکسالی، سیل، فرو نشست زمین، کاهش آب شیرین، بیابان زایی، کاهش خاک مرغوب، آلودگی هوا، باران‎های اسیدی، جنگل زدایی و نابودیت تنوع زیستی، نشانه‎هایی از جهانی شدن پیامدهای فروسایی محیط زیست در سطح فروملی و فراملی و جهانی بودن بوده اند. تداوم وضعیت موجود،آینده زیست و تمدن فراروی بشر را مبهم و نامطمئن کرده است.نگرانی از این وضعیت به همراه شرایط نا مطلوب کنونی، در طرح رویکردهایی همانند امنیت زیست محیطی، ژئوپلیتیک انتقادی، ژئوپلیتیک زیست محیطی، توسعه پایدار بسیار اثر گذاشت. با توجه به این که مفهوم «جهان» از مقیاس‎های مطالعاتی دانش یاد شده است، مرزهای محلی و ملی را در نوردیده اند، محیط زیست سویه ای ژئوپلیتیک یافته است (کاویانی،۱۳۹۰: ۸۵).
2-2-5-رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی
در مورد ماهیت و چیستی ژئوپلیتیک انتقادی نظریه‎های مختلفی ارائه شده است. عده ای از نظریه پردازان، ژئوپلیتیک انتقادی را در مقایسه با ژئوپلیتیک سنتی، که به دلیل سوء استفاده از شواهد جغرافیایی به نفع مقاصد امپریالیستی لکه دار گردیده، از لحاظ علمی‎مستقل و بی طرفانه می‎دانند که می‎تواند با دیدگاهی متعالی به امور جهانی نگریسته و تحقیق عینی بپردازد(مویر،220:1379). عده ای را باور بر این است که ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست­های پنهان دانش ژئوپلیتیک است (میرحیدر،42:1386)
از اوایل1970، شاهد ظهوررویکردی نوین به نام «ژئوپلیتیک انتقادی^[15]»هستیم.دانشمندان ژئوپلیتیک چون اتوتایل^[16] ومیشل فوکو را می‎توان ازپیشگامان این حرکت نوین دانست. این دانشمندان به طور همزمان، هم از ژئوپلیتیک انتقاد کردند و هم خود از اندیشمندان این عرصه بودند. این افراد، سیاست اندیشمندانه خود را بر «ضد ژئوپلیتیک» تعریف کرده و با وجود این، در چارچوب زیر بنایی مفاهیم ژئوپلیتیک کار می‎کردند (مویر،۳۷۸:۱۳۷۹).
محققین ژئوپلیتیک انتقادی تمایل دارند بجای تمرکز بر شناسایی عوامل جغرافیایی مؤثر بر شکل گیری قدرت دولتها و سیاست خارجی ایشان، از یک سو دریابند که سیاستمداران چگونه «تصاویر ذهنی» خود را از جهان ترسیم نموده اند و این بینش ها چگونه بر تفاسیر آن ها از مکان‎های مختلف تأثیر می‎گذارند؟ ژئوپلیتیک انتقادی به عنوان نظریه ای نسبتاً جدید که توانسته است خود را بر اساس مؤلفه‎های حاکم میان بازیگران روابط بین الملل، نظام مند سازد، چارچوبی مناسب برای فهم ژئوپلیتیکی جدید، به دور از عناصر سختی هم چون مرز و مکان ایجاد کرده است. بر اساس فهم برخی از موضوعات، بدون توجه به بعضی مسائلی که طبق نظریات سنتی غیرمرتبط می‎نمودند، امری ناقص خواهد بود. از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، استراتژی قدرت همیشه نیازمندبه کارگیری فضا وهمین سبب گفتمان می­باشد. (www.javanemrooz.com)
رویکرد انتقادی، کوشش منتقدانه برای کشف ساختارهای جامعه معاصر است که ضمن نقد زیربنایی رویکردهای رایج در شناخت جامعه به تبیین کاستی ها ی روش شناسی آنها می‎پردازند و شیوه‎های اثبات گرایی (پوزیتیوسیتی) را در مطالعه جامعه نقد می‎کند و بر این انگاره استوار است که صرف تجربه و روش‎های تجربی کافی نیست و نباید مطالعه جامعه را همسان با مطالعه طبیعت انگاشت. هدف نظریه پردازان مکتب انتقادی، ایجاد دگرگونی‎های فرهنگی و روشنگرانه برای کاهش نابرابری‎های جهانی، برقراری عدالت بین المللی، احترام به تفاوت ها و گرایش به ارزش‎های فرهنگی جدیدی است که بر فرایند تعامل موجود در صحنه‎های اجتماعی و تمدنی حاکم شود و تعامل و عمل را در چارچوب ارزشهای موجود رهبری کند (مشیر زاده،۱۳۸۴ :۲۲۱).
هر چند ژئوپلیتیک به مطالعه روابط متقابل جغرافیا، قدرت سیاست و کنش‎های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر می‎پردازد (حافظ نیا،۳۶:۱۳۸۵). اما امروزه گفتمان آن تابعی از چالش‎های برخاسته از «جهانی شدن‎های اقتصادی»، «انقلاب اطلاع رسانی» و«خطرات امنیتی جامعه جهانی» است (مجتهد زاده،۱۲۸:۱۳۸۱)و بالاخره ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست‎های پنهان دانش ژئوپلیتیک است.مباحث ژئوپلیتیک مقاومت و آنتی ژئوپلیتیک از جمله مباحث مهم در پژوهش ها و نوشته‎های مربوط به ژئو پلیتیک انتقادی می‎باشد.این رویکرد توجهش را صرفاً به رویه سلطه ژئوپلیتیک معطوف نداشته بلکه به رویه دیگر ژئوپلیتیک که مقاومت می‎باشد بیشتر توجه می‎کند. و عاشورا به عنوان عالیترین و متعالی ترین صحنه ژئوپلیتیک مقاومت از چنان ماندگاری و جاودانگی برخوردار بوده و هست که امروزه و در قرن بیست و یکم وهزاره سوم نیز توان تحریک و به غلیان در آوردن جنبش‎های مقاومت را دارد. بسیاری از نهضت ها و مقاومت ها در دنیای اسلام و حتی غیر اسلام الگوی مقاومت خود را از عاشورا الهام گرفته اند. (باباخانی،38:1392)
2-3-اندیشه ملی گرایی
ملی گرایی مفهومی‎کاملا سیاسی دارد. این مفهوم به عنوان یک اندیشه و فلسفه سیاسی تلقی می­ شود. اندیشه‎ای که در هر ملتی ریشه در هویت ملی و میهن دوستی آن ملت دارد. در حالی که مفهوم میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند، ناسیونالیسم پدیده ای فلسفی و نوین محسوب می‎شود که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شده است. در این راستا هنگامی‎که جنگ جهانی اول و جنگ‎های بزرگ قبل از آن بیشتر با انگیزه میهن دوستی شروع شده بود، جنگ جهانی دوم حاصل برخورد اندیشه‎های ناسیونالیستی بود.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
ناسیونالیسم به وابستگی مردم یک منطقه که براساس یک احساس مشترک به وجود آمده گفته می­ شود این احساس مشترک ممکن است علل تاریخی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و غیره داشته باشد. ناسیونالیسم در حقیقت ملاتی است که گروه‎های مختلف را به هم پیوند داده و واحدی به نام ملت را به وجود می‎آورد. (روشن و فرهادیان،242:1385)
میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند. ناسیونالیسم یا ملی گرایی مفهومی‎کاملاً سیاسی است که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شد. از نظر واژه شناسی ناسیونالیسم از ریشه ناسی(Nasci)آمده است این واژه لاتین متولد شدن معنی می‎دهد و نظریه تکاملی ایده ناسیونالیسم را تأیید می‎کند.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
اگر ناسیونالیسم بر مبنای برگشت به ارزشهای جاهلی و اساطیری باشد، ارتجاعی محسوب می‎شود و اگر بر مبنای یک احساس انسانی و فرهنگ خلاق باشد، مترقیانه خواهد بود. مفهوم ناسیونالیسم در قرن نوزدهم و بیستم به طور گسترده ای از اروپا به سایر نقاط و از جمله خاورمیانه انتشار یافت. افکار ناسیونالیستی به دلایلی چند در نیمه دوم قرن نوزدهم در خاورمیانه، گسترش یافت.
اول: افتتاح مدارس جدید درمصر، لبنان وسوریه
دوم: اختراع چاپ که به دنبال خود آگاهی از امور سیاسی را افزایش داده و مشوق احیای فرهنگی- ادبی شد.
سوم: تجزیه امپراطوری‎های قدیم که به دنبال خود، خود مختاری گروه‎های ملی را به دنبال داشت.(درایسدل و بلیک،77:1386)
با شروع قرن بیستم ناسیونالیسم به یک قدرت عمده سیاسی در خاورمیانه تبدیل شد و تأثیرات آن زمانی به اوج خود رسید که ناسیونالیسم ترک، عرب، ایرانی و یهود به طور همزمان در این منطقه ظهور کردند، از عوامل اصلی که سبب بروز شکاف و اختلاف در میان شیعیان منطقه خاورمیانه شده، اندیشه‎های ناسیونالیستی پیروان این مذهب در کشورهای مختلف می‎باشد. تنوع نژادی و قومی‎شیعیان ساکن در منطقه خاورمیانه الهام بخش اندیشه‎های ناسیونالیستی در میان آنان گردیده و این امر واگرایی و فقدان وحدت مذهبی در بین آنان را به دنبال دارد. ویژگی عمومی‎ناسیونالیسم تأکید بر برتری هویت ملی بر دعاوی مبتنی بر طبقه، دین و مذهب است و بر این اساس عوامل زبانی، فرهنگی وتاریخی مشترک به همراه تأکید بر سرزمین خاص، هویت بخش گروهی از مردم می‎شود.
بدین ترتیب ایدئولوژی ناسیونالیسم با تأکید بر نژاد و زبان در جهان اسلام که مرکب از انواع زبانها و نژادها ی گوناگون است، یکی از عوامل اصلی واگرایی تلقی می‎گردد. تجارب تاریخی گویای این واقعیت است که حتی پان عربیسم از ادعای نهضت وحدت سراسری اعراب نتوانست در جوامع و کشورهای عربی ایجاد وحدت نماید و طی جنگهای اعراب اسرائیل و با شکست اعراب اعتبار خود را از دست داد. به طوری که در جریان جنگ 1991 آمریکا و متحدین با عراق برخی کشورهای عرب برای آزادی کویت به یک کشور دیگر عرب(عراق)، حمله ور شدند(صفوی،202:1387).
2-4-میهن خواهی
میهن خواهی یا وطن دوستی فلسفه سیاسی ویژه ای نیست، بلکه غریزه ای است که از حس اولیه ی تعلق داشتن به مکان و هویت ویژه ای آن و حس دفاع از منافع اولیه ی فردی در آن مکان ویژه ناشی می‎شود. گونه ی اولیه ی خودنمایی این غریزه کم و بیش در همه ی حیوانات قابل مشاهده است. بیشتر حیوانات محدوده‎های مشخصی را برای جولان دادن و منافع اختصاصی، فردی یا گروهی خود در نظر گرفته و به آن دلبستگی و تعلق می‎یابند و دخالت و تجاوز دیگران را در آن با سرسختی دفع می‎کنند. (مجتهدزاده،70:1381). مفهوم میهن از انگیزه‎های سیاسی دور است و از حد غریزه ی طبیعی خارج نمی‎شود. میهن خواهی یا میهن دوستی تا آن اندازه طبیعی و غریزی است که با تعلقات معنوی انسان درآمیخته و جنبه ی الهی به خود می‎گیرد و به گونه ی مفهوم مقدس خودنمایی می‎کند.
2-5- مفهوم ملت
جمع افرادی که از پیوندهای مادی و معنوی ویژه و مشخصی برخوردار باشند و با مکان جغرافیایی ویژه ای، «سرزمین سیاسی یکپارچه و جداگانه» همخوانی داشته باشند و حاکمیت حکومتی مستقل را واقعیت بخشند، ملت آن سرزمین یا کشور شناخته می‎شوند. بدین ترتیب ملت و ملیت پدیده‎های سیاسی هستند که در رابطه مستقیم با سرزمین واقعیت پیدا می‎کنند و این اصطلاحات در حالی که مباحث سیاسی هستند، جنبه ای کاملاً جغرافیایی به خود می‎گیرند. (مجتهدزاده،65:1381).
در زبان‎های اروپایی واژه ملت از کلمه(natio) مشتق شده و بر مردمانی دلالت دارد که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله هستند. ملت به مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می‎شود که بر اساس عوامل و خصیصه‎هایی نظیر تبار، تاریخ، فرهنگ، دین، مذهب، سرزمین، قومیت، زبان و …نسبت به یکدیگر احساس همبستگی می‎کنند و خود را متعلق به یک ما می‎دانند.(حافظ نیا و همکاران،108:1389)

۱۳۹۰

۷۶۷۱

۱۹٫۸۰

۴۸۵۱۵۳

۱۵٫۹۹

۶۳٫۲۴

ماخذ:سالنامه آماری استان اردبیل ۱۳۹۰-۱۳۶۵
روند تحولات کالبدی شهر اردبیل در طی قریب به سه دهه رشد متناقضی داشته است.در طی سال های مورد بررسی که از سال۱۳۶۵ آغاز و به سال۱۳۹۰ختم می شود.جمعیت شهراز۲۱۸۱۹۷نفر به ۴۸۵۱۵۳نفردرسال۱۳۹۰وسطح شهراز۲۴۰۳هکتاربه۷۶۷۱ هکتاررسیده است.براین اساس سطح شهر رشدی معادل ۸۰ /۱۹ درصد و رشدجمعیتی معادل۹۹ /۱۵درصد رسیده است.این نشان دهنده ی رشد شتابان شهری ناشی از مهاجرت بی رویه به شهر اردبیل بوده است که به مرور زمان مناطق اطراف و حاشیه شهر را تحت هجوم خود از لحاظ ساخت و ساز غیر مجاز قرار داده است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

تراکم ناخالص شهری درطی دوره بررسی از۵/۱۱۷نفردر هکتار در سال۱۳۶۵تا۲۴/۶۳ نفر در سال ۱۳۹۰ کاهش می یابد. کاهش یاد شده بیش از هر چیزی مربوط به افزایش سطح شهرو الحاق اراضی از سوی سازمان مسکن و شهرسازی و طرح های آماده سازی بوده است که بخش هایی از آن نیز تاکنون ساخته نشده و بلااستفاده مانده است و یا بخش های جدیدی از سوی مهاجرین جدید به شهر وآن هم به صورت غیررسمی به شهرالحاق شده است (به ویژه اراضی واقع در شمال غرب شهر) و مورد ساخت و ساز قرار گرفته است،که روندیادشده در طی سالیان اخیر نیز کماکان ادامه دارد.قابل ذکر است که اگر بپذیریم این محدوده اضافه شده به صورت غیررسمی و در محدوده قانونی ویا خدماتی قرار نمی گیرد،میزان تراکم بالا می رود،که در واقع بررسی میدانی نیز این واقعیت را نشان می دهد،چرا که میزان تراکم در مناطق حاشیه شهر خیلی بیشتراز مناطق مرکز شهر است.
۴-۱-۴- الگوی توسعه شهر اردبیل و روند رشد آن
دردهه۴۰ (اجرای اصلاحات ارضی) سرآغازتحولاتی در شهر اردبیل است.ضمن رشد کالبدی بطنی شهر و دگرگونی های ساختاری ناشی از ظهور زندگی جدید در شهر،موجب افزایش مهاجرت از روستاها و شهرهای کوچک به اردبیل، افزایش جمعیت و تغییر در ساختاراجتماعی فضا و ترکیب جمعیت بومی و غیر بومی می گردد.این امر بویژه با افزایش قیمت نفت در ابتدای دهه۵۰ وسرازیر شدن امکانات تولیدی و خدماتی به شهرهای بزرگتر، تداوم یافته و گسترش می یابد در این دوره (سال های۵۷-۴۰) شهر درکلیه جهات بصورت پیوسته و بعضاً ناپیوسته توسعه یافته و شکل گیری حاشیه نشینی بویژه در نقاط شمالی ورشد قابل ملاحظه شهر درمسیرهای منتهی به خلخال، آستارا و تبریز از نتایج بارز پدیده فوق می باشد.براین اساس،نوع بافت های شهری درمحدوده های جدید شهرکه تا قبل از این عمدتاً ارگانیک بود به بافت های نیمه ارگانیک و نیمه منظم تغییر یافته ودر عین حال بافت های حاشیه ای و روستایی نیزبصورت پراکنده در پیرامون شکل می گیرد.درباره زمانی مزبور، ضمن اینکه سایر محدوده های بافت فرسوده شکل کالبدی خود را باز می یابند ساخت و ساختار کالبدی محدوده های پیشین (محدوده مرکزی و تاریخی شهر) تحولات اساسی یافته و با احداث خیابان ها و عناصر شهری جدید، کالبد شهر قدیم چند پارچه شده و با رواج مظاهر زندگی مدرن هر چه بیشتر از محوریت تجاری بازار سنتی پیشین کاسته شده و بر اهمیت خیابان در زندگی شهری افزوده می گردد.
تحول کالبدی شهر در سال های پس از انقلاب۱۳۵۷تا پایان جنگ مبتنی بر طرح های جامع و تفصیلی شهرودرپیرامون بافت موجود صورت گرفته ودر سال های دهه۷۰به لحاظ توجه بیشتر دولت به مناطق مرزی بویژه پس از تبدیل اردبیل به مرکزیت استان و لذا کسب موقعیت جدید شهردر نظام تصمیم گیری ملی منطقه ای،رشدوتوسعه فیزیکی شهر به شکل محدوده کنونی ادامه یافته است.در دوره اخیر تخصیص اعتبارات تولیدی و صنعتی بیشتر،سرمایه گذاری گسترده ای دربخش های خصوصی و دولتی وپتانسیل های گردشگری فضا، باعث افزایش هرچه بیشترجمعیت شهر شده و تشدید ساختمان سازی در قالب طرح های آماده سازی و حاشیه نشینی در پیرامون آن را به دنبال داشته است.
۴-۱-۵- رشد شهر در فاصله زمانی ۱۳۷۰-۱۳۶۰
دراین دوره رشد شهر نسبتاً آرام است و ساختمان های پراکنده رشد بیشتر را نسبت به نواحی متصل نشان می دهد.مساحت شهردر این دوره به حدود ۱۶۵۶هکتار می رسد.به طور کلی،توسعه پیوسته به صورت لکه هایی گسترش شهررا در جهات مختلف به بیرون از کمربندی اول هدایت می‌کند و توسعه گسسته نیز محلات «ججین»درجنوب شهرو«سلمان آباد»درشمال شهررا که قبلا جزو نقاط روستایی شهر بوده اند،پوشش می دهد.
شکل محدوده کنونی شهراردبیل،حاصل رشد وگسترش شهردراین دوره زمانی است.دراین دوره فضاهای خالی به جا مانده از دوره های قبلی ساخته می شوند ونواحی متصل به دوره قبلی رشد آرام و گسترده ای را آغاز می کنند.در این فاصله زمانی نواحی اطراف راه های ارتباطی به خارج از شهر گسترش فوق العاده ای می یابند.
قرارگیری کارخانه های صنعتی اطراف جاده تبریز و همچنین اطراف جاده آستارا(بعد ازکمربندی دوم) از این روند تبعیت می کنند.اطراف جاده منتهی به دانشگاه نیز رشد قابل ملاحظه ای می یابد که همه این رشد های منفصل و متصل منجر به شکل ستاره ای شهر می شوند.
مناطق حاشیه نشین سلمان آباد درشمال و شمال شرق به حداکثر وسعت خود دست می یابدو به طرف جاده مغان کشیده می شود.در این دوره گسترش بیشترمتوجه شرق و شمال شهراست.
به طور کلی توسعه پیوسته۱۳۶۰-۱۳۷۰،تمام گسترش کالبدی شهر بین کمربندی اول و دوم را در بر می گیردو توسعه گسسته۱۳۶۰-۱۳۷۰ تعدادی ازروستاهای مجاور را به انضمام محدوده شهر درآورد.
۴-۱-۶- رشد شهر در فاصله زمانی۱۳۹۰-۱۳۷۰
با توجه به ویژگی ها وتغییرات بنیادی که در سالهای۷۰به بعد به وقوع پیوسته از جمله تبدیل این شهر به مرکزاستان اردبیل،پتانسیل های توریستی،تفریحی وکشاورزی مستعد آن،سبب گسترش وتوسعه شهر گردیده که این رشد درجهات مختلف خود را نمایان کرده است.با توجه به این امرمی توان به گسترش ساخت و ساز و تفکیک اراضی و طرح های آماده سازی و رشد فزاینده بورس بازی زمین در مناطق شمال و شمال غربی و گسترش مناطق حاشیه نشین اشاره کرد.
درطی سال های ۸۴-۱۳۷۰ شهربه مساحتی درحدود۶۰۰۰ هکتاررسید.توسعه شهری پیوسته باآماده سازی شهرک های رضوان،زرناس،کوثر،کارشناسان،اداری،نیستان،بسیجیان،بعثت،آزادی،آزادگان به رشدشتابان در سطح گستره شهر ادامه می دهد.
در دهه اواخر۸۰و اوایل دهه۹۰این دوره باز شاهد گسترش شهر وشهرک سازی به خصوص درقالب طرح مسکن مهر هستیم که بیشتر به سمت جنوب وجنوب غربی شهروعمدتاً نواحی اطراف دریاچه شورابیل و اراضی روستاهای شام اسبی و پیله سهران، بنفشه درق می باشد.گسترش فیزیکی شهر اردبیل درطول زمان سبب شده تا روستاهای اطراف شهر نیز بر پیکره آن افزوده شده و این روستاها در حال حاضر نیز به صورت محلات مسکونی شهری دربافت شهر نمایان شده اند.چنانچه در این دوره روستاهای نیار،کلخوران،ملا یوسف،ملا باشی،گلمغان به طور رسمی جزو محدوده شهر محسوب می شوند.
بخش دیگری از گسترش کالبدی وفیزیکی شهراردبیل به جنوب غربی شهروعمدتاً نواحی اطراف دریاچه شورابیل می باشد،که به صورت شهرک های مختلف و براساس طرح های آماده سازی زمین شکل می یابند که ساکنین عمده و اصلی آنها کارکنان دولت می باشد.
توسعه دوران معاصر شهراردبیل نیز سبب شده تا همچنان روستاهایی به بافت کالبدی شهر اضافه شوند و هم اکنون یکی از محلات شهری به حساب می آیند.مناطقی مانند نیار،ملاباشی وگل مغان از جمله مناطقی هستند،که درگذشته به صورت روستا درمناطقی پیرامون شهر اردبیل قرار داشته اند.در حال حاضر نیز روندتوسعه فیزیکی شهر اردبیل نشان می دهد که ممکن است روستاهایی درآینده به بافت کالبدی شهر اضافه شوند.این روستاها عبارتنداز:شام اسبی(جنوب غربی شهر اردبیل)حمل آباد( شمال غربی شهر اردبیل)صومعه سرا (شمال غربی شهراردبیل).
درمرحله اول توسعه شهردر بخشهای اراضی جنوب غربی شهر، اراضی جنوبی شهر و اراضی شمال شرقی که اکنون این اراضی شهرک های سبلان،کارشناسان، اداری، رازی،کشاورزی،راه وترابری،زرناس و سینا را در بر دارد،انجام گرفته است.در مرحله دوم توسعه شهر(۹۰-۸۰) بیشتر مربوط به اراضی شهرک کوثر واطراف دریاچه شورابیل بوده است.
۴-۱-نقشه تفکیک بافت مرکزی ازبافت حاشیه ای
نقشه ۴-۲رشد فیزیکی شهر از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۹۰
از آنچه گفته شد می توان نتایج زیر را حاصل نمود:
۱٫بافت قدیم شهر کماکان ساکنین اصلی شهر را در خود جای داده اند.

• روندمهاجرت روستایی بعد از سال۱۳۷۲درجریان تبدیل شدن شهر اردبیل به مرکز استان نشان می دهد که نواحی شمالی شهرجاذبه جمعیت بوده اند ومناطق شکل یافته توسط مهاجران روستایی عمدتاً به صورت یک روند اکولوژیک انسانی شکل یافته اند.

۳٫تقابل بافت قدیم و جدید شهری سبب شده تا دوره تخلیه و تحرک جمعیت از بافت قدیم به سوی بافت جدید مناطق شهرک نشین که عمدتا اعیان نشین هستند،به ویژه پس ازاستان شدن شهراردبیل آغاز شود وتوسعه شهرک سازی عمدتاً ناشی از سرمایه گذاری های قابل توجه دهه۷۰بوده که به صورت مختلط گروه های مختلف اجتماعی را در خود پذیرا شده اند.
۴٫روند کنونی توسعه فیزیکی شهراردبیل نشان می دهد،که درسال های آتی روستاهایی دربخش های شمال و شمال غرب بربافت حاشیه شهر افزوده خواهند شدو مسلما بافت های حاشیه نشینی شهراردبیل به طور یقین نتیجه مهاجرت روستاییان بوده است.
توسعه فیزیکی شهر اردبیل به سه روش انجام گرفته است:
الف:روش اول بدلیل ارزش افزوده زمین و بالا رفتن ارزش اقتصاد زمین و همچنین به علت ارزشمند بودن زمین های کشاورزی گرداگرد شهر،بدون شک متراکم شدن تدریجی شهررا درآینده رقم خواهد زد.بنابراین یکی از روش های توسعه فیزیکی شهر،افزایش تراکم شهر وتوسعه عمودی شهر خواهد بود.
ب:روش دوم بعد از تبدیل شدن شهر اردبیل به مرکز استان به صورت سازماندهی شده توسط دولت به شکل واگذارهای زمین به اورگان های دولتی برای ساخت واحدهای مسکونی برای کارکنان بدنه دولت می باشد ویا بخشی بصورت مسکن مهر است که درحال حاضر دربخشهای شمال غرب و جنوب و غرب شهردرحال ساخت وواگذاری است وباعث شکل گیری شهرک نشین در بخشهای جنوب غربی و غرب شده است.
ج:روش سوم توسعه به شکل پیوسته و در اراضی کشاورزی محاصره شده در ساخت وسازهای شهر است،بویژه بعد ازتبدیل شدن شهر به مرکز استان و مهاجرت بی رویه روستائیان به شهر و بدلیل عدم نظارت برزمین های زراعی اطراف شهر و با افزایش تقاضا مهاجرین وارده به شهر توسعه نامتوازن در بخش های شمال غرب وشمال به صورت بی رویه رشد داشته ودرآینده این رشد نابهنجار ادامه خواهد داشت و باعث توسعه افقی بسیارگسترده به نام پدیده حاشیه نشینی را باعث خواهد شد.
۴-۱-۷- تحلیل مکانی و فضایی روند رشد فیزیکی شهر اردبیل(قبل و بعد از تبدیل شدن به مرکز استان)
برای بررسی روند رشدفیزیکی شهراردبیل ازتصاویر ماهواره دوره های زمانی۱۹۸۶الی۲۰۱۱استفاده شد.لذا تصاویر مورد استفاده تصویرLandsat TMبا قدرت تفکیک۳۰ از سازمان فضائی کشور تهیه شد.بعد با بهره گرفتن از نرم افزارGIS عکس های ماهواره ایی برای رسیدن به گسترش شهردر دوره زمانی مورد نظر مورد بررسی و ارزیابی قرار گرفت که نتایج آن در ادامه آورده شده است.
نقشه۴-۳- تصویر ماهواره ای Land Sat TM شهراردبیل را در سال۱۹۸۶
نقشه۴-۴- تصویر ماهواره ای Land Sat TM شهراردبیل را درسال۲۰۱۱ ماخذ: سازمان فضائی کشور
بعد از پردازش با بهره گرفتن از نرم افزارسیستم اطلاعات جغرافیا((GISروی تصاویر ماهواره ایی برای بدست آوردن تغییرات ایجاد شده در محدوده موردمطالعه تصاویر باروش حداکثر احتمال طبقه بندی شدند.پس از تهیه نقشه طبقه بندی تصاویر ماهواره ای تصاویر فوق با بهره گرفتن از تابع تغییرات درمحیط سیستم اطلاعات جغرافیائی مورد مقایسه قرار گرفتند و نقشه های حاصله از تحلیل به شکل زیر ارائه شد.درپایان با بهره گرفتن از روش محاسبات در نرم افزار مربوطه تغییرات رشد فیزیکی شهر و مساحت انواع کاربری اراضی شهری اردبیل درتصویر ماهواره ایی سال۱۹۸۶وسال۲۰۱۱محاسبه وبا استفاده از روش محاسباتی میزان تغییرات سطحی کاربری های محاسبه وروند توسعه فیزیکی شهراردبیل مورد ارزیابی قرار گرفت که نتایج آن در جدول زیر آورده شده است.
نقشه ۴-۵- طبقه بندی تصویر ماهواره اییLandsat TM سال۱۹۸۶
 نقشه ۴-۶-طبقه بندی تصویر ماهواره ایی LandSat ETM سال۲۰۱۱
جدول شماره۴-۲- تغییرات نوع کاربری ها درسال۱۳۶۵ و مقایسه آن با نوع کاربری ها در سال۱۳۹۰(قبل و بعد از استان شدن اردبیل)

۰/۱۰

۰/۳۳

۲

۰/۱۰

۰/۱۸۶

۰/۲۱

۰/۴۶

۳

۵-فصل پنجم
نتیجه گیری و پیشنهادها
۱-۵- مقدمه
در این فصل خلاصه ای از نتایج بدست آمده در دو بخش آمار توصیفی و آمار استنباطی شرح داده شده است. در پایان نیز پیشنهادهایی جهت کمک به خانوارهای روستایی و شهری جهت مقابله بیشتر و مثبت­تر با گرد و غبار، بر اساس نتایج بدست آمده در این مطالعه آورده شده است.
۲-۵- نتیجه گیری
الف- نتایج حاصل از آمار توصیفی
* توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سن پاسخگویان نشان داد، میانگین سنی پاسخگویان ۳۹/۴۰ سال و انحراف معیار آن ۷۶/۱۱ سال و کمینه سن ۱۸ سال و بیشینه آن ۸۶ سال می باشد. همچنین توزیع فراوانی نشان می دهد بیشترین فراوانی متعلق به طبقه سنی (۴۵-۳۶) سال و کمترین آن متعلق به گروه سنی بالاتر از ۶۶ سال، بوده است.
* توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب جنسیت پاسخگویان نشان داد، یشترین فراوانی مربوط به جنسیت مرد با فراوانی ۲۷۲ نفر(۴/۶۰درصد)و کمترین فراوانی مربوط به جنسیت زن با فراوانی ۱۷۸ نفر(۶/۳۹درصد) می باشد.
* توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب وضعیت تأهل پاسخگویان نشان داد، بیشترین فراوانی مربوط به افراد متأهل با فراوانی۳۲۷ نفر(۷/۷۲درصد)و کمترین فراوانی مربوط به افراد مجرد با فراوانی۱۲۳ نفر(۳/۲۷درصد) می باشد.
* توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تحصیلات نشان داد، بیشترین فراوانی مربوط به افراد دارای سطح تحصیلات دیپلم(۳/۲۹درصد)و کمترین فراوانی مربوط به افراد با سطح تحصیلات فوق لیسانس(۹/۲ درصد) می باشد،به طوریکه ۲/۷۲ پاسخگویان دارای تحصیلات دیپلم به پایین می باشند.
* توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب بعد خانوار نشان داد، بیشترین فراوانی تعداد اعضای خانوار مربوط به دسته (۶-۴ نفر) و کمترین فراوانی تعداد اعضای خانوار مربوط به دسته بیشتر از (۶ نفر) می باشد
* توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب افراد شاغل در خانوار نشان داد، بیشترین فراوانی تعداد افراد شاغل در خانوار مربوط به دسته ۲-۱ نفر (۸/۸۸ درصد)و کمترین فراوانی تعداد افراد شاغل در خانوار مربوط به دسته بیشتر از ۴ نفر (۷/۰ درصد) می باشد.
* توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب شغل در خانوار نشان داد، بیشترین فراوانی شغل افراد مربوط به شغل بازاری ۱۶۰ نفر (۶/۳۵ درصد) و کمترین فراوانی شغل اصلی افراد مربوط به کارخانه دار ۶ نفر(۳/۱ درصد) می باشد.
* توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب هزینه ماهیانه خانوار نشان داد، بیشترین فراوانی هزینه ماهیانه خانوار دسته اول (کمتر از میلیون تومان) و کمترین فراوانی هزینه ماهیانه خانوار در دسته سوم ( بیشتر از ۳ میلیون تومان) می باشد.
* توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب محل تولدشان نشان داد، بیشترین فراوانی مربوط به پاسخگویان ساکن شهر (۶/۶۷ درصد) و کمترین فراوانی پاسخگویان ساکن روستا ( ۲/۳۲ درصد) می باشد.
* توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب ابتلای خود یا اعضای خانواده به بیماری تنفسی نشان داد، نزدیک به ۵۰ درصد از پاسخگویان دارای ناراحتی تنفسی می باشند و همچنین ۷۲ درصد پاسخگویان ابراز داشته اند که حداقل یکی از اعضای خانواده خود مبتلا به ناراحتی تنفسی می باشد.
* توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب دبدگاه نسبت به تعطیلی همگانی یا تعطیلی مدارس نشان داد،نزدیک به ۱۱۴ نفراز پاسخگویان موافق تعطیلی همگانی و ۳۱ نفر کاملا مخالف می باشند. و همچنین ۶۲ نفر از پاسخگویان ابراز داشته اند که فقط موافق تعطیلی مدارس می باشند و ۱۰۲ نفر کاملا مخالف می باشند.
* نتایج حاصل از رتبه بندی گویه های آگاهی پاسخگویان در خصوص گرد و غبار نشان می­دهد که گویه ­های ” ماسک­های فیلتردار نسبت به ماسک­های کاغذی عادی برای جلوگیری از ورود گردوغبار به دهان مناسب­تر هستند"، ” نبود پوشش گیاهی مناسب، باعث ایجاد گرد و غبار می­ شود"،” گردوغبار می ­تواند به مرور زمان باعث ایجاد بیماری­های چشمی و پوستی در انسان شود ” از نظر تعداد پاسخ درست در رتبه های اول تا سوم و گویه ­های ” علت اصلی ایجاد گرد و غبار ایجاد سدها و از بین رفتن تالاب­ها می­باشد” برخی ذرات گرد و غبار از طریق پوست می­توانند وارد خون شوند” و ” ماسک­های کاغذی معمولی و دستمال می­توانند جلوی ذرات ریز گرد و غبار به سیستم تنفسی انسان را بگیرند ” از نظر تعداد پاسخ درست در بین کل پاسخگویان در رتبه ها­ی آخر قرار دارند.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

*نتایج حاصل از رتبه بندی گویه های نگرش پاسخگویان در خصوص گردوغبار نشان می دهد که گویه ­های “شستشوی سریع دست و صورت و استحمام"، “استفاده از ماسک­های فیلتردار"، “استفاده از ماسک­های عادی در موقع ورود گرد و غبار” در رتبه های اول تا سوم و گویه ­های “خرید مواد غذایی( سبزیجات و میوه­ ها)، در کنار حاشیه خیابان­ها ” و” صحیح نبودن رفتن بر سرکار در روزهای گرد و غباری” و “استفاده از دستکش و کلاه” در بین کل پاسخگویان در رتبه ها­ی آخر قرار دارند. و در بین پاسخگویان شهری گویه ­های “استفاده از ماسک­های عادی” و “ماندن اعضای خانواده در منزل” و “استفاده از ماسک­های فیلتردار” در رتبه های اول تا سوم و گویه ­های “استفاده از موتور سیکلت و دوچرخه” و “نرفت بر سر کار در روزهای گردوغباری” و “خرید مواد غذایی( سبزیجات و میوه­ ها)، در کنار حاشیه خیابان­ها “در رتبه­ها­ی آخر قرار دارد. و همچنین در بین پاسخگویان روستایی گویه ­های ” مسدود کردن منافذ خانه (مانند درزهای در و پنجره، تهویه حمام و…)” و ” ماندن اعضای خانواده در منزل ” و” رفتن فرزندان به مدرسه در روزهای گرد و غباری” در رتبه های اول تا سوم و گویه ­های “پیاده­روی و ورزش در روزهای گرد و غبار ” و” استفاده از موتور سیکلت و دوچرخه کار ” و “خرید مواد غذایی( سبزیجات و میوه­ ها)، در کنار حاشیه خیابان­ها در روزهای گرد و غبار” در رتبه­ی آخر قرار دارد. این نتیجه نشان می دهد که استفاده از ماسک­های فیلتردار و عادی در کل پاسخگویان و هم در بین شهری ها جزء رتبه های اول می باشد. و اما حاضر نشدن روستائیان به ترک شغل خود در روزهای گردوغباری نشان از مهم بودن حفظ درآمد و همچنین نوع شغل روستائیان که عمدتا کشاورز هستند دارد، که در دومین رتبه قرار گرفته است و به نوعی می شود بیان داشت که اولویت های اول روستائیان نسبت به شهری ها بسیار متفاوت است و دلیل آن می تواند نوع زندگی متفاوت از نظر مکان و شغل باشد.
* نتایج حاصل از رتبه بندی گویه ­های هنجارذهنی پاسخگویان در خصوص گردوغبار نشان می دهد که گویه ­های “مورد تأیید بودن بستن منافذ منزل و دو جداره کردن پنجره­ها ازنظر همسایه­ها و فامیل"، “مورد تأیید بودن ماندن در منزل در روز گرد و غبار و گذشتن از تفریح و دید و بازدید” در رتبه ­های اول تا دوم و گویه­ی “نوشیدن شیر در روز گرد و غبار"، “مورد تمسخر قرار گرفتن از دیگران در صورت استفاده از ماسک و کلاه و عینک و دستکش” در بین کل پاسخگویان در رتبه­ی آخر قرار دارند. و همچنین در بین پاسخگویان شهری گویه ­های ” توصیه نوشیدن شیر توسط آشنایان و بستگان ” و ” مورد تأیید بودن بستن منافذ منزل و دو جداره کردن پنجره­ها از نظر همسایه­ها و فامیل ” در رتبه های اول ودوم و گویه­ی ” مورد تمسخر قرار گرفتن از دیگران در صورت استفاده از ماسک و کلاه و عینک و دستکش” و “سرکار نرفتن در روزهای گردوغباری” در رتبه­ی آخر قرار دارند. و همچنین در بین پاسخگویان روستایی گویه ­های ” ماندن در منزل در روز گرد و غبار و گذشتن از تفریح و دید و بازدید” و ” مورد تأیید بودن بستن منافذ منزل و دو جداره کردن پنجره­ها ازنظر همسایه­ها و فامیل ” در رتبه های اول و دوم و گویه­ی ” مورد تمسخر قرار گرفتن از دیگران در صورت استفاده از ماسک و کلاه و عینک و دستکش ” و “سرکار نرفتن در روزهای گردوغباری” در رتبه­ی آخر قرار دارند. این نتیجه نشان می­دهد که بستن منافذ و ماندن اعضای خانواده در منزل و همچنین ماندن فرزندان در منزل و نرفتن آنها به مدرسه در بین کل پاسخگویان در رتبه های اول می باشد. و بستن منافذ و ماندن اعضای خانواده در منزل و ماندن فرزندان در منزل و نرفتن آنها به مدرسه و همچنین گذشتن از تفریح و دید و بازدید در بین شهری و روستایی تقریبا به صورت مشترک در رتبه های اول تا سوم قرار دارد و “مورد تمسخر قرار گرفتن از دید دیگران” در هر سه گروه در اولویت آخر بوده است.
*نتایج حاصل از رتبه بندی گویه های نیت رفتاری پاسخگویان در خصوص گرد و غبار نشان می دهد که گویه ­های ” خانواده ما می­خواهد که در روزهای گرد و غباری پیاده­روی و ورزش صبحگاهی انجام ندهد."، ” خانواده ما تصمیم دارد در زمان گرد و غبار از منزل خارج نشوند “، ” اعضای خانواده­ام تصمیم دارند که در روزهای گردوغبار از ماسک­های فیلتردار استفاده کنند” در رتبه های اول تا سوم و گویه ­های ” اعضای خانواده­ام در نظر دارند که در روزهای گردوغبار شیر مصرف کنند” در بین کل پاسخگویان در رتبه­ی آخر قرار دارد. و در بین پاسخگویان شهری گویه ­های” من مصمم هستم در آینده در ایام گرد و غبار، راه­های نفوذی هوا به منزل را ببندم” و ” اعضای خانواده­ام تصمیم دارند که در روزهای گردوغبار از ماسک­های فیلتردار استفاده کنند” و” خانواده ما می­خواهد که در روزهای گرد و غباری پیاده­روی و ورزش صبحگاهی انجام ندهد” در رتبه ­های اول و گویه ­های” اعضای خانواده­ام در نظر دارند که در روزهای گردوغبار شیر مصرف کنند” در رتبه­ی آخر قرار دارد. و همچنین در بین پاسخگویان روستایی گویه ­های” اعضای خانواده­ام تصمیم دارند که در روزهای گردوغبار از ماسک­های فیلتردار استفاده کنند” و ” خانواده ما می­خواهد که در روزهای گرد و غباری پیاده­روی و ورزش صبحگاهی انجام ندهد ” و” اعضای خانواده­ام مصمم هستند که در روزهای گردوغبار داخل منزل را مرطوب نگه دارند ” در رتبه ­های اول تا سوم و گویه ­های ” خانواده ما می­خواهد در زمان گرد و غبار، از رفتن فرزندان به مدرسه جلوگیری کند ” در رتبه­ی آخر قرار دارد. این نتیجه نشان می دهد که رتبه های اول تا سوم تقریبا از نظر همه در اولویت بوده اند. و مهمترین نکته­ای که وجود دارد این است که گویه “نوشیدن شیر” در بین هر سه گروه تقریبا در رتبه های آخر قرار دارد و این می تواند ناشی از عدم اطلاع رسانی به مردم از طرف مسئولین مربوطه در سطح شهر و روستا از طریق رسانه باشد.
*نتایج حاصل از رتبه بندی گویه های حساسیت درک شده پاسخگویان در خصوص گرد و غبار نشان می دهد که گویه ­های “در مورد ابتلای خود و اعضای خانواده­ام به بیماری نگران هستم"، ” خانواده ما تصمیم دارد در زمان گرد و غبار از منزل خارج نشوند"، ” ورود فلزات سمی به همراه گرد و غبار به کشور” در رتبه های اول تا سوم و گویه­ی” ذرات گرد و غبار به اسباب و اثاثیه منزل آسیب می­رساند.” در بین کل پاسخگویان و شهر به طور مشترک در رتبه­ی آخر قرار دارد. و همچنین در بین پاسخگویان روستایی گویه های” ذرات گرد و غبار به اسباب و اثاثیه منزل آسیب می­رساند” و ” ورود فلزات سمی از کشورهای همسایه به کشور ” و” در روزهای گرد و غبار حوصله اعضای خانواده­ام سر می­رود ” در رتبه های اول تا سوم و گویه­ی ” گرد و غبار باعث ایجاد نارضایتی خانواده­ام از محل زندگی می­ شود ” در رتبه­ی آخر قرار دارد. این نتیجه نشان می دهد که رتبه های اول تا سوم و رتبه آخر در بین کل پاسگویان و شهری ها در اولویت یک تا سه بوده اند. و مهمترین نکته ای که وجود دارد این است که پاسخ روستاییان در این زمینه کاملا خلاف پاسخ شهری ها رد زمینه حساسیت های درک شده از گرد و غبار می باشد که می توان گفت نوع زندگی و دسترسی به امکانات و اطلاعات روستاییان نسبت به شهری ها می تواند در این نوع برداشت از مشکلات تأثیر به سزایی داشته باشد.
*نتایج حاصل از رتبه بندی گویه های شدت درک شده پاسخگویان در خصوص گرد و غبار نشان می دهد که گویه ­های ” بیماری­های ایجاد شده از گرد و غبار را باید جدی گرفت “و ” گرد و غبار می ­تواند باعث ایجاد بیماری­ها و عفونت­هایی در فرد شود ” و ” درمان بیماری­های ایجاد شده از طریق گرد و غبار پرهزینه می­باشد ” در رتبه های اول تا سوم و گویه­ی “تشخیص درمان بیماری­های ایجاد شده از طریق گرد و غبار سخت می­باشد.” در بین کل پاسخگویان در رتبه­ی آخر قرار دارد. و در بین پاسخگویان شهری گویه های ” بیماری­های ایجاد شده از گرد و غبار را باید جدی گرفت ” و ” بهبهان همواره در معرض گرد و غبار است ” و” درمان بیماری­های ایجاد شده از طریق گرد و غبار پرهزینه می­باشد ” در رتبه های اول و گویه ی ” گرد و غبار می ­تواند باعث از بین رفتن پوشش گیاهی در منطقه شود ” در رتبه­ی آخر قرار دارد. و همچنین در بین پاسخگویان روستایی گویه های ” بیماری­های ایجاد شده از گرد و غبار را باید جدی گرفت ” و ” گرد و غبار می ­تواند باعث از بین رفتن پوشش گیاهی در منطقه شود ” و” گرد و غبار می ­تواند باعث ایجاد بیماری­ها و عفونت­هایی در فرد شود ” در رتبه های اول تا سوم و گویه ی ” بهبهان همواره در معرض گرد و غبار است ” در رتبه­ی آخر قرار دارد. این نتیجه نشان می دهد که رتبه اول در بین کل پاسخگویان و شهری ها و روستائیان از اهمیت زیادی برخوردار است و مهمترین نکته ای که وجود دارد این است که تشخیص بیماری های ایجاد شده از طریق گرد و غبار تقریبا بین هر سه دسته(کل، شهری، روستایی) جزء سه اولویت آخر شده که نشان از شدت درک شده افراد از عواقب بیماری های ایجادشده و همچنین مشخص نبودن و درنتیجه خطرناک بودن این بیماری ها دارد.
* نتایج حاصل از رتبه بندی گویه های موانع درک شده پاسخگویان در خصوص گرد و غبار نشان می دهد که گویه ­های ” استفاده از دستکش هنگام گرد و غبار در آب و هوای گرم قابل تحمل نیست “و ” استفاده از ماسک در هوای گرم، سخت و غیر قابل تحمل می­باشد” و ” همیشه موقع گرد و غبار از سوی دولت تعطیل اعلام نمی­ شود ” در رتبه های اول تا سوم و گویه­ی ” بدلیل هزینه­ های زیاد خرید ماسک و دستکش برای تمام اعضای خانواده امکان پذیر نیست” در بین کل پاسخگویان در رتبه­ی آخر قرار دارد. و در بین پاسخگویان شهری گویه ­های ” همیشه موقع گرد و غبار از سوی دولت تعطیل اعلام نمی­ شود” و ” استفاده از ماسک در هوای گرم، سخت و غیر قابل تحمل می­باشد ” و” تعطیل کردن کار و شغل موقع گرد و غبار آسان نیست” در رتبه ­های اول و گویه­ی ” بدلیل هزینه­ های زیاد خرید ماسک و دستکش برای تمام اعضای خانواده امکان پذیر نیست” در رتبه­ی آخر قرار دارد. و همچنین در بین پاسخگویان روستایی گویه ­های” همیشه موقع گرد و غبار از سوی دولت تعطیل اعلام نمی­ شود” و ” استفاده از ماسک در هوای گرم، سخت و غیر قابل تحمل می­باشد” و” تعطیل کردن کار و شغل موقع گرد و غبار آسان نیست” در رتبه های اول تا سوم و گویه­ی” بدلیل هزینه­ های زیاد خرید ماسک و دستکش برای تمام اعضای خانواده امکان پذیر نیست ” در رتبه­ی آخر قرار دارد. این نتیجه نشان می­دهد که رتبه اول و دوم و سوم تقریبا در بین هر سه گروه از نظر رتبه بندی نزدیک به هم می باشد و در بین کل پاسخگویان و شهری ها و روستائیان از اهمیت زیادی برخوردار است و مهمترین نکته ای که وجود دارد این است که ” بدلیل هزینه­ های زیاد خرید ماسک و دستکش برای تمام اعضای خانواده امکان پذیر نیست ” و ” نرفتن دانش ­آموزان به مدرسه موقع گرد و غبار به دلیل عقب افتادن از درس­ها میسر نیست ” بین دو دسته(کل، شهری) جزء سه اولویت آخر شده که نشان از مهم بودن این موانع از نظر خانوارها برای مقابله با اثرات گرد و غبار دارد و گویه ی ” استفاده از دستکش هنگام گرد و غبار در آب و هوای گرم قابل تحمل نیست ” از نظر خانوارهای روستایی در اولویت آخر قرار دارد.
* نتایج حاصل از رتبه بندی گویه های منافع درک شده پاسخگویان در خصوص گرد و غبار نشان می دهد که گویه ­های “جلوگیری از رفتن فرزندان به مدرسه باعث حفظ سلامتی آنها می­ شود"و “بستن روزنه­های ورودی گرد و غبار به منزل به پیشگیری از بیماری­های گرد وغباری و نیز تمیزی اثاثیه منزل کمک می­ کند ” و ” هزینه­ های پیشگیری در مقابل گرد و غبار خیلی کمتر از هزینه­ های درمان بیماری ناشی از آن است” در رتبه های اول تا سوم قرار دارد. و در بین پاسخگویان شهری و روستایی گویه ­های ” استفاده از ماسک و دستکش تا حد زیادی از ورود ذرات گرد و غبار به بدن جلوگیری می­ کند” و “هزینه­ های پیشگیری در مقابل گرد و غبار خیلی کمتر از هزینه­ های درمان بیماری ناشی از آن است ” و” بستن روزنه­های ورودی گرد و غبار به منزل به پیشگیری از بیماری­های گرد وغباری و نیز تمیزی اثاثیه منزل کمک می­ کند ” در رتبه های اول قرار دارد. این نتیجه نشان می دهد که رتبه اول و دوم و سوم تقریبا در بین هر سه گروه از نظر رتبه بندی نزدیک به هم می باشد و در بین کل پاسخگویان و شهری ها و روستائیان از اهمیت زیادی برخوردار است و پاسخگویان شهری و روستایی کاملا پاسخ های مشابه و منافع درک شده یکسانی از این وضعیت داشته اند.
* نتایج حاصل از رتبه بندی گویه های خودکارآمدی پاسخگویان در خصوص گرد و غبار نشان می دهد که گویه ­های ” تهیه شیر در روزهای گردوغبار برای خانواده من امکان پذیر است” و “بستن منافذ و درزهای ورودی منزل برای خانواده من امکان پذیر است” و ” خانواده من توانایی خرید ماسک­های فیلتردار را دارد” در رتبه های اول تا سوم قرار دارد و گویه­ی “در صورت افزایش روزهای گردوغبار می­توانم به مناطق دارای آب و هوای خوب مهاجرت کنم” در رتبه آخر پاسخگویان قرار دارد و در بین پاسخگویان شهری گویه ­های ” بستن منافذ و در روزهای ورودی منزل برای خانواده من امکان پذیر است” و “من در گرما طاقت استفاده از ماسک را دارم” و” در صورت افزایش روزهای گردوغبار می­توانم به مناطق دارای آب و هوای خوب مهاجرت کنم” در رتبه های اول تا سوم قرار دارد و گویه ­های ” خانواده من توانایی خرید ماسک­های فیلتردار را دارد” در رتبه آخر قرار دارد. این نتیجه نشان می دهد که در بین روستاییان گویه ­های ” من در گرما طاقت استفاده از ماسک را دارم” و “خانواده من توانایی خرید پرده­های ضخیم را دارد ” و” در صورت افزایش روزهای گردوغبار می­توانم به مناطق دارای آب و هوای خوب مهاجرت کنم” و گویه­ی ­"تهیه شیر در روزهای گردوغبار برای خانواده من امکان پذیر است” در رتبه آخر قرار دارد.
* نتایج حاصل از رتبه بندی گویه ­های خودکارآمدی پاسخگویان در خصوص گرد و غبار نشان می دهد که گویه ­های “تعویض لباس­ها، شستن سر و دست و صورت و یا استحمام بعد از بازگشتن به منزل” و ” استفاده از ماسک معمولی” و “ماندن اعضای خانواده در منزل” در رتبه های اول تا سوم قرار دارد. و گویه­ی” دو جداره کردن پنجره­های منزل” در رتبه آخر پاسخگویان قرار دارد. و در بین پاسخگویان شهری گویه ­های ” نگه داشتن تعدادی ماسک در منزل ” و ” عدم خرید میوه، سبزیجات و مواد غذایی از حاشیه خیابان و دستفروش­ها” و"مرطوب نگه داشتن منزل” در رتبه ­های اول سوم قرار دارد و گویه­ی “استفاده از ماسک معمولی” در رتبه آخر قرار دارد. این نتیجه نشان می دهد که در بین روستاییان گویه ­های “مرطوب نگه داشتن منزل” و “نگه داشتن تعدادی ماسک در منزل” و “استفاده از ماسک فیلتردار” در رتبه اول تا سوم و گویه­ی ­"استفاده از ماسک معمولی” در رتبه آخر قرار دارد. این نکته مورد توجه می باشد که استفاده از ماسک معمولی بین دو گروه شهری و روستایی در اولویت آخر قرار دارد و این می تواند بیانگر ناکارآمدی ماسک در مقابله با ذرات گردوغبار برای افراد باشد.
* نتایج حاصل از رتبه بندی گویه های خودکارآمدی پاسخگویان در خصوص گرد و غبار نشان می دهد که گویه ­های ” دوستان و اقوام"، “اینترنت” و ” همکاران” در رتبه های اول تا سوم قرار دارد و گویه­ی ” معلمین مدارس فرزندان ” در اولویت آخر پاسخگویان قرار دارد و در بین پاسخگویان شهری گویه ­های “همکاران” ، “دوستان و اقوام” ،"رادیو ” و “تلویزیون” در رتبه ­های اول سوم قرار دارد و گویه­ی ” معلمین مدارس فرزندان"در اولویت آخر قرار دارد. و در بین روستاییان گویه ­های “دوستان و اقوام"، ” همکاران “، ” اینترنت ” در رتبه ­های اول تا سوم و گویه­ی ” نشریات و مجلات ” در رتبه آخر قرار دارد. با توجه به نتایج به دست آمده می توان بیان داشت که نظر به اینکه سه گویه­ی ” دوستان و اقوام"، “اینترنت” و “همکاران” در رتبه ­های اول هر سه گروه قرار دارد، روش­هایی مقابله ای با گرد و غبار از طرف پزشکان و به نوعی مراکز بهداشت و درمانی موجود در منطقه تبلیغ و راهنمایی در این زمینه را برای شهروندان خود ارائه نکرده اند و متأسفانه در این زمینه کوتاهی بسیار زیادی انجام گرفت. و در مورد دیگر با توجه به اینکه شغل کشاورزی در رتبه دوم شغل اصلی افراد بیان شده است، از مراکز خدمات ترویج و آموزش کشاورزی و همچنین جهاد کشاورزی انتظار می رفت که در زمینه آموزش روش های مقابله ای به کشاورزان منطقه که زن و مرد در کشت محصولات مختلف و همچنین در دامداری های سنتی و نیمه سنتی مشغول هستند ارائه می کردند، و توجه به کشاورزان به این دلیل حائز اهمیت می باشد که شهرستان بهبهان در سطح استان رتبه اول از نظر تعداد دام را دارا می باشد و به همین دلیل در این زمینه افراد زیادی در طول روز در محیط بیرون از منزل در معرض گرد و غبار فعالیت می کنند که آموزش و آگاهی به این افراد بسیار ضروری و مورد نیاز می باشد، لذا هیچگونه فعالیتی از این مراکز ارائه نشده و یا حداقل بسیار کم ارائه شده است. نکته بسیار مهم دیگر ” معلمین مدارس فرزندان ” می باشد که متأسفانه جزء اولویت­های آخر قرار دارد، و با توجه به اینکه دانش آموزان دبستانی و راهنمایی در سنین پایین هستند و در معرض آسیب پذیری بیشتر می باشند، مدارس و معلمان در زمینه آگاهی دادن به دانش آموزان و حتی اولیاء آنها می تواند بسیار مفید واقع شوند که متأسفانه در این زمینه نیز فعالیتی انجام نگرفته و یا خیلی کم صورت گرفته که باید در این زمینه توجه بیشتر ی به خرج داد.
ب- بحث و نتیجه گیری از فرضیه ­های پژوهش
- آیا بین سطح آگاهی خانوارهای شهری و روستایی در خصوص رفتارهای مقابله­ای با گرد و غبار تفاوت آماری معنا داری وجود دارد؟
نتایج حاصل از مقایسه بین آگاهی پاسخگویان در زمینه گرد و غبار بر حسب محل زندگی در سطح یک درصد تفاوت آماری معنی داری وجود دارد. این نتیجه بیانگر آن است که محل زندگی پاسخگویان در آگاهی آنان نسبت به گرد و غبار مؤثر است و پاسخگویان در این زمینه دیدگاه متفاوتی با یکدیگر دارند. و آگاهی روستائیان نسبت به شهری ها در زمینه گرد و غبار کمتر می باشد. با توجه به اینکه افراد ساکن شهر دسترسی بیشتر و بهتری به امکانات ارتباطی از طریق اینترنت با سرعت بالا دارند و همچنین از سطح تحصیلات بهتری برخوردارند و دسترسی بیشتری به منابع اطلاعاتی(کتابخانه، کافی نت، روزنامه ها و…) دارند، می توان بیان داشت که آگاهی شهری ها نسبت به روستایی ها در زمینه گرد و غبار بیشتر بوده است.
- آیا بین خانوارهای شهری و روستایی از نظر سازه­های مدل رفتار برنامه ریزی شده تفاوت آماری معناداری وجود دارد؟
بین نگرش پاسخگویان نسبت به رفتارهای مقابله­ای با پدیده گرد و غبار بر حسب محل زندگی تفاوت آماری معنی­داری وجود ندارد. این نتیجه بیانگر آن است که روستاییان و شهرنشینان نگرش یکسانی به این رفتارها دارند.
نتایج نشان می­دهد بین هنجارهای ذهنی پاسخگویان نسبت به رفتارهای مقابله­ای با گرد و غبار بر حسب محل زندگی تفاوت آماری معنی داری وجود ندارد. به عبارت دیگر هنجارهای ذهنی روستاییان و شهرنشینان نسبت به این رفتارها یکسان است.
نتایج نشان می­دهد که بین نیت رفتاری پاسخگویان نسبت به رفتارهای مقابله­ای با گرد و غبار بر حسب محل زندگی در سطح یک درصد تفاوت آماری معنی­داری وجود دارد. این نتیجه بیانگر آن است که محل زندگی پاسخگویان در نیت رفتاری آنان نسبت به انجام رفتارهای مقابله ای در زمینه گرد و غبار در آینده تأثیر به سزایی داشته است و پاسخگویان در این زمینه نیت رفتاری متفاوتی با یکدیگر دارند. به عبارت دیگر نیت رفتاری شهرنشینان برای انجام رفتارهای مقابله­ای با گرد و غبار بیشتر از روستائیان می­باشد و دلیل آن می ­تواند این باشد که شهرنشینان از نظر دسترسی به امکانات مورد نیاز به جهت بکارگیری و بروز چنین رفتارهایی در شرایط بهتری قرار دارند.