بهعلاوه، مهمترین مشکل مطالعه موردی را میتوان تعمیمپذیری نتایج بهدست آمده دانست (کزدین، ۱۹۹۲) همچنین در این روش برخلاف روش های گروهی که بر میانگین تاکید دارند و در نتیجه اطلاعات فردی را در نظر نمیگیرند، اطلاعات لازم را در مورد تاثیر متغیر مستقل یا روش آزمایشی بر تکتک آزمودنیها به دست میدهد (سیف، ۱۳۸۱). به همین دلیل و با توجه به نکات مثبت، طرحهای تجربی تک آزمودنی (مثل داشتن کنترل نسبی روی شرایط آزمایش، سنجش مداوم . سنجش خط پایه)، در این پژوهش از طرح تجربی تک آزمودنی استفاده شد. اگرچه بسیاری از پژوهشگران (برای مثال تادمن و دوگار، ۲۰۰۱) اعتقاد دارند که طرحهای تک آزمودنی تجربی را میتوان روی یک مورد انجام داد (زیرا آزمودنی در حکم گروه کنترل خودش عمل میکند).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۳-۲- جامعهی آماری
جامعه آماری مورد پژوهش کلیه افراد دارای درد مزمن که دارای یکی از بیماری های سرطان میگرن و یا ام اس مراجعه کننده به بیمارستان تریتا (واقع در بزرگراه شهید خرازی روبروی دریاچه چیتگر) در سال ۱۳۹۳ بودند.
۳-۳- نمونه و روش نمونه گیری
از بین جامعه آماری زنان مبتلا به میگرن ام اس و یا سرطان با بهره گرفتن از روش نمونۀ گیری در دسترس تعداد ۶ نفر ( ۳ نفر گروه آزمایش اول با آموزش رفتار درمانی شناختی ، ۳ نفر گروه دوم با درمان استرس زدایی مبتنی حضور ذهن) برای پژوهش انتخاب شدند.
۳-۳-۱- برخی از ملاک‌های ورود به تحقیق عبارت بودند از:

1. 1. محدوده سنی ۲۰ به بالا

1. 1. سطح تحصیلات حداقل سیکل (سوم راهنمایی)

1. 1. سپری شدن حداقل ۶ ماه از درمان‌های درد مزمن

1. 1. کسب حداقل نمره پایه برای داشتن درد مزمن

۵. داشتن یکی از بیماری های سرطان ام اس و یا میگرن
۳-۳-۲- برخی از ملاک‌های خروج از تحقیق عبارت بودند از:

1. 1. محدوده سنی کمتر از ۲۰ سال

1. 1. سطح تحصیلات کمتر از سوم راهنمایی

1. 1. سپری شدن کمتر از ۶ ماه از درمان‌های درد مزمن

۴. داشتن بیماری های دیگری غیر از سرطان ام اس و یا میگرن
۳-۴- ابزارها و مقیاس های پژوهش
۳-۴-۱- مقیاس استرس ادراک‌شده
مقیاس استرس ادراک شده در سال ۱۹۸۳ توسط کوهن و همکاران تدوین شد. این پرسشنامه دارای ۱۴ ماده است که برای سنجش استرس معمولی درک شده در یک ماه گذشته به کار می رود. کوهن و همکاران ضریب آلفای کرونباخ برای پایایی مقیاس را در سه گروه از آزمودنی‌ها بین ۸۴/۰ تا ۸۶/۰ گزارش کردند. در مطالعه‌ای که توسط قربانی و همکاران صورت گرفت ضریب آلفای کرونباخ در جامعه آمریکا ۸۶/۰ و در نمونه ایرانی ۸۱/۰ محاسبه گردید (نیسیانی حبیب آبادی، نشاط دوست، مولوی و بنکدار، ۱۳۹۰).
۳-۴-۲- پرسشنامه عاطفه PANAS
مقیاس کوتاه شده عاطفه مثبت و منفی پاناس(واتسون، کلارک و تلگرن، ۱۹۸۸)، شادمانی و لذت را می سنجد. مقیاس پاناس شامل ۲۰ ماده خود گزارش است که شدت عاطفه مثبت و منفی فرد را می سنجد. ۱۰ ماده عاطفه منفی و ۱۰ واحد عاطفه مثبت را می سنجد. واتسون و همکاران(۱۹۸۸) اعتبار پاناس را از بررسی رابطه میان زیر مقیاس عاطفه مثبت با دیگر مقیاس های عاطفه مثبت( از ۵۰/۰ تا ۹۰/۰) و در سطح ۰۵/۰ بدست آمد. پایایی برای عاطفه مثبت ۶۸/۰ و برای عاطفه منفی ۷۱/۰ گزارش کردند همچنین پایایی و اعتبار این پرسشنامه توسط مطلب زاده(۱۳۸۶)، مورد محاسبه قرار گرفته است. برای تعیین اعتبار ملاک این پرسشنامه با پرسشنامه رضایت زندگی به ترتیب برای عاطفه مثبت ۲۷/۰ و برای عاطفه منفی ۲۷/۰- (همگی در سطح ۰۱/۰ معنادار بودند) بدست آورده است و پایایی این پرسشنامه با بهره گرفتن از روش آلفای کرنباخ محاسبه گردید که معادل ۸۵/۰ است که نشانگر پایایی مطلوب این پرسشنامه می باشد. در پژوهش حافظی و جامعی نژاد(۱۳۸۹)، ضرایب پایایی بدست آمده به دو روش آلفای کرنباخ و تصنیف برای پرسشنامه پاناس به ترتیب ۸۴/۰ و ۷۸/۰ بدست آمد.
۳-۴-۳- مقیاس خستگی درد
این مقیاس برای بررسی و ارزیابی خستگی ناشی از سرطان تدوین شده است که می توان از آن برای افراد مبتلا به درد مزمن نیز استفاده کرد. این مقیاس به زبان‌های انگلیسی، ژاپنی، آلمانی و فارسی موجود است. نمره خستگی از ۱۵ سوال و ۳ زیر گروه جسمانی، عاطفی و شناختی تشکیل شده است. هر سوال نمره‌ای بین صفر (به هیچ وجه) تا ۴ (خیلی زیاد) دارد که وضعیت اخیر بیمار بر روی پرسشنامه علامت زده می‌شود (شان، ۲۰۰۵). به این ترتیب درجه احتمالی خستگی در بعد جسمانی بین ۰ تا ۲۸، در بعد عاطفی بین ۰ تا ۱۶، در بعد شناختی بین ۰ تا ۱۶ و نمره کلی خستگی بین ۰ تا ۶۰ متغیر است. در زمینه اعتبار نیز، این مقیاس از حمایت پژوهش‌های خارجی (اوکویاما و همکاران، ۲۰۰۰ به نقل از حقیقت و همکاران؛۱۳۸۷؛ کرز^[۳۵۵] و همکاران، ۲۰۰۸) و داخلی (حقیقت و همکاران، ۱۳۸۷) برخوردار است. در پژوهش حقیقت و همکاران (۱۳۸۷) پایایی^[۳۵۶] پرسشنامه با بهره گرفتن از ضریب کرونباخ در ابعاد مختلف جسمانی، عاطفی، شناختی و نمره کل خستگی به ترتیب ۹۲/۰، ۸۹/۰، ۸۵/۰و ۹۵/۰ محاسبه گردید که در حد رضایت بخشی بود.
۳-۵- فرایند درمان
درمان بهکار رفته در این پژوهش به صورت انفرادی به کار گرفته شد. برنامهی درمان در ۸ جلسه ارائه شد و برای سرفصلها، موضوعات، تمرینها و تکالیف هرجلسه از درمان مربوطه از راهنمای عملی شناختی درمانی مبتنی بر ذهن اگاهی (سگال، ویلیامز و تیزدیل، ترجمهی محمدخانی و همکاران، ۱۳۸۶)، استفاده شده است. به طور خلاصه در اینجا اشارهای به فرایند درمان خواهد شد.
۳-۵-۱- آموزش کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی
آموزش کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی در ۱۹۹۲ توس کابات زین بکار گرفته شد. در دهه اخیر افزایشی ناگهانی در استفاده از مداخلات مبتنی بر حضور ذهن ، که مهارتهای حضور ذهن را برای ارتفای سلامت و بهزیستی روان شناختی آموزش می دهد، دیده شده است و روز به روز این رویکرد در حال گسترش است، مفهوم حضور ذهن از سنت های معنوی شرق سرچشمه گرفته است و به شکلی از کنترل توجه اشاره دارد که از طریق تمرین های فکری رشد کرده است ( بائر^[۳۵۷]، ۲۰۰۳). حضور ذهن روش خاصی از توجه است که بوسیله کابات-زین به عنوان ” آگاهی ای که از توجه به خواست و هدف و توجه غیر قضاوتی در گشودگی به تجربه در لحظه ی حال نشات می گیرد” توصیف می شود. سه عنصر اولیه ای که به عنوان مولفه ی فرایند آگاهی و حضور ذهن پیشنهاد شده اند عبارتند از : نگرش، توجه و قصد (شاپیرو وهمکاران، ۲۰۰۶).
شیوه ی آگاهی حضور ذهن بر بنیان های نگرشی خاص استوار است که غیر قضاوتی بودن، پذیرش، اعتماد، صبر، کنجکاوی و مهربانی را شامل می شود ( بیشاپ^[۳۵۸] و همکاران، ۲۰۰۴ ؛ شاپیرو و همکاران، ۲۰۰۶). دوم توجه، توجه متمرکز، وسیع و پایدار و مهارتهای تعویض توجه از یک محرک به محرک دیگر را شامل می شود. سومین عنصر قصد هشیار است که توجه عمدی ای است که می تواند به عنوان خودتنظیمی توجه موردملاحظه قرار گیرد ( بیشاپ و همکاران، ۲۰۰۴).
شاپیرو و همکاران پیشنهاد دادند که عناصر نگرش ها، توجه و قصد همزمان هستند، جنبه های متصلی از فرآیندی که آگاهی و حضور ذهن است. این فرایند به شخص اجازه می دهد که دیدگاهی در تجربیات را رشد دهد که از حالت قضاوتی، عینی و غیر مشروح افکار، احساسات و هیجانات به عنوان پدیده های گذرا، تمرکز زدایی شود. این بالقوه به تغییری در روابط شخص با این پدیده ها منتهی می شود، جاییکه شخص می تواند الگوهای عادتی یا حالت های ذهنی را مشاهده، شناسایی و قطع کند و پاسخ هایی را شروع کند که بیشتر منعکس کننده باشد تا واکنشی ( بائر، ۲۰۰۳؛ سگال^[۳۵۹] و همکاران، ۲۰۰۲؛ شاپیرو، ۲۰۰۶ ).
مداخلات مبتنی بر حضور ذهن صلاحیت خود را در درمان مشکلات روان شناختی مختلف نشان داده اند ( بائر، ۲۰۰۷) شامل پیشگیری از عود افسردگی ( سگال و همکاران، ۲۰۰۲)، سوء مصرف مواد (مارلات و همکاران، ۲۰۰۴؛ بووتزین و ستونز، ۲۰۰۵) و کاهش پاسخ های روان شناختی و فیزیکی منفی در برابر استرس ( کابات-زین و همکاران، ۱۹۹۲) و اختلال نقص توجه بیش فعالی ( زیلوسکا و همکاران، ۲۰۰۷) است.
مطالعات نشان داده اند که فنون مبتنی بر حضور ذهن یا فرآیندهای بین شخصی از قبیل پاسخ همدلانه (بلاک-لرنر و همکاران، ۲۰۰۷) ارتباط و نزدیکی بین شخصی و شناسایی هیجان، ارتباط هیجان و مدیریت خشم ( واشس^[۳۶۰] و کوردولا^[۳۶۱] ، ۲۰۰۷؛ به نقل از دونکان و همکاران ، ۲۰۰۹) ارتباط دارند. ذهن آگاهی همیشه با رشد بین فردی همراه است.
این تکنیک ترکیبی از تکنیک های رفتاری آرامش آموزی و مراقبه که شامل آموزش کنترل تنفس و توجه، مشاهده حس ها واحساس های بدنی، توصیف این احسا س ها، پذیرش بدون قضاوت آن ها و افکار همراه و حضور در زمان حاضر به خصوص در فعالیت های روزمره است.
کلاس ملاقات در هفته به مدت ۲٫۵ ساعت و یک جلسه تمام روز در هفته ششم وجود دارد. شرکت کنندگان برای تمرین مدیتیشن با تمرکز حواس و / یا حرکت فکر برای ۳۰-۴۵ دقیقه در روز با سی دی آموزشی تمرین می کنند. جلسات آموزش کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی در پژوهش حاضر در ۸ گام ارائه شد که گام های آن به شرح ذیل است:
۱- جلسه اول شامل خوش آمدگویی و بیان اهداف و تشریح ماهیت تشکیل جلسه، اینکه اصلا ذهن آگاهی چیست؟ تاثیر استرس بر میزان هشیاری، اعتماد به نفس و ابراز وجود ، چگونگی استفاده از ذهن آگاهی همه روزه، شروع تمرینات غیر رسمی و تکلیف خانگی و بیان اهداف درمان می باشد.
۲- در ابتدای جلسه ی دوم به تشریخ ذهن آگاهی و ارتباط ذهن و بدن می پردازیم و سپس مواردی مانند واکنش به استرس و پاسخ به استرس، ذهن آگاهی و نقش محوری آن در کاهش استرس، ذهن آگاهی و استرس روزمره ، شروع تمرین رسمی ( بررسی آگاهانه ) ،آموزش آرامش آموزی از طریق ایجاد تنش و رهایی آن در عضلاتی که با هیجان ها را اجرا می کنیم.
۳- در جلسه سوم چگونگی مراقبه ی ذهن آگاهانه را آموزش می دهیم همچنین آموزش آرامش آموزی از طریق باز خوانی گروه های عضلاتی که قبلا از طریق ایجاد تنش - رهایی عضلانی فراخوانده شده اند.
۴- جلسه چهارم بیان می کنیم که چگونه ذهن آگاهی استرس را کاهش می دهد. همچنین در این جلسه تعمیم آرامش آموزی در موقعیت های مختلف و فعالیت های روزمره را تشریح می کنیم. به علاوه دام های ذهن و گفت و گوی منفی با خود، شیوه های همیشگی تفکر و مراقبه ی راه رفتن را بازگو می کنیم.
۵- جلسه ی پنجم اختصاص دارد به ذهن آگاهی بدن و فواید آگاهی از بدن ، تمرین آموزش کنترل تنفس و مراقبه نفس (آگاهی فراگیر از طریق مشاهده حس های بدنی).
۶- جلسه ششم تعمیم آموزش کنترل تنفس و مراقبه تنفس در فعالیت های روزمره می باشد. همچنین مراقبه ی نشسته، ذهن آگاهی احساسات، ذهن آگاهی گوش دادن، ذهن آگاهی افکار و هیجانات و یوگای آگاهانه را آموزش می دهیم.
۷- مراقبه برای اضطراب و استرس، پرسش از خود آگاهانه، یوگای ایستاده، ذهن آگاهی کامل که شامل مرور کوتاهی بر جلسه های قبل است، از برنامه های جلسه ی هفتم می باشد.
۸- جلسه آخر با خلق یک شیوه ی رسمی برای ذهن آگاهی، تنظیم کردن تمرینات رسمی، تنظیم کردن تمرینات غیر رسمی و جمع بندی موارد ذکر شده در جلسات قبل پایان می یابد.
جلسات اول تا چهارم
جلسه اول تا چهارم بر رشد آرامش و ثبات ذهنی و جسمی شرکت کنندگان به منزله ی پیش درآمد ظرفیت پاسخگویی اثربخش به چالش های زندگی روزمره، تمرکز دارند. محتوا، تکالیف خانگی و تمرین های هشیاری روزانه ی جلسات اول تا چهارم با هدف پرورش و عملیاتی نمودن توانایی “توقف” و “مشاهده” در افراد طراحی شده اند.

بعد از جنگ جهانی دوم به مدت تقریباً۴۰ سال ژئوپلتیک به عنوان یک مفهوم و یا روش تحلیل، به علت ارتباط آن با جنگ‎های نیمه اول قرن بیستم منسوخ گردید، هر چند ژئوپلیتیک در این دوره از دستور کار دولت ها در مفهوم قبلی خود خارج شد، اما همچنان در دانشگاهها تدریس می­شد. برای تبدیل شدن نقش فعال جغرافیا در تعریف ژئوپلیتیک به نقش انفعالی سه دلیل عمده قابل ذکر است:

( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

اول اینکه جغرافیدانان بعد از شکست آلمان در جنگ، ژئوپلیتیک خاص آلمان را مقصر اصلی عنوان کردند و سیاست‎های آلمان نازی را متأثر از این مکتب می‎دیدند. خود را از مطالعات در مقیاس جهانی کنار کشیده، توجه خود را به دولت ها و درون مرزهای سیاسی بین المللی معطوف داشتند و واژه ژئوپلیتیک بر چسب غیر علمی‎به خود گرفت و از محافل علمی‎و دانشگاهی طرد شد.دلیل دیگری که موجب افول نقش جغرافیا در جنگ سرد شد ظهور استراتژی باز دارندگی هسته ای بود. توانایی پرتاب سلاح‎های هسته ای بوسیله هواپیما و موشک به فاصله‎های دور،باعث شد که دیگر نه فاصله و نه عوامل جغرافیایی مثل ناهمواری ها و اقلیم چندان مهم تلقی نمی‎شدند. دلیل سوم، ظهور ایدئولوژی به عنوان عامل تعیین کننده ی جهت گیری سیاست ها بود. ژئوپلیتیک جنگ سرد و ژئوپلیتیک عصر هسته ای از مشخصات دوره افول ژئوپلتیک هستند (زین العابدین، ۱۳۸۹ : 13).
۲-۱-۳- دوره احیا
بعد از پایان جنگ جهانی دوم جغرافیدانان شرمنده شدند و از آن پس تلاش نمودند جغرافیدانانی که ژئوپلیتیک را در اختیار آلمان نازی (هیتلر) گذاشته اند،کنار گذارند، و نتیجه اینکه حدود ۴۰ سال ژئوپلیتیک طرد شد. تا اینکه در دهه 1980 در جنگ ویتنام^[2] و کامبوج^[3] بر سر تصاحب منطقه ی مکنگ^[4]، گر چه هر دو کشور از بلوک شرق بودند، ایدئولوژی نتوانست جنگ را از بین ببرد. بنابراین، در گزارش این مناقشه و روابط دو کشور، مجدداً از مفهوم ژئوپلتیک استفاده شد و سپس کسینجر^[5] بصورت تفننی از واژه ی ژئوپلیتیک در مسائل جهان استفاده نمود. علاوه بر آن در جنگ ایران و عراق (1988-1980) و اشغال کویت توسط عراق (1991-1990 ) و به ویژه سقوط پرده آهنین در اروپا از سال 1989 موجب پر رنگ تر شدن این مفهوم شد و به خصوص فروپاشی شوروی (سابق) و برجسته شدن ملیت ها این مفهوم را به صورت یک مفهوم کلیدی در عرصه بین المللی قرار داد (زین العابدین،۱۳۸۹ :۲۸).
در حالیکه نامداران جغرافیای سیاسی چون ریچارد هارتشورن و استیفن جونز سخت در تلاش شکوفا ساختن جغرافیای سیاسی در جهان دوران میانه ی قرن بیستم شدند و سیاستمدارانی چون هنری کیسینجر واژه ژئوپلیتیک را دوباره به زبان روزمره سیاسی نیمه دوم قرن بیستم باز گرداند، جهانی اندیشانی چون ژان گاتمن و سوئل کوهن پیروزمندانه جهانی اندیشی جغرافیایی(ژئوپلتیک) را به بستر اصلی مباحث دانشگاهی باز گرداندند.در این زمینه ژان گاتمن^[6] با طرح تئوری «آیکنوگرافی^[7]- سیروکولاسیون^[8]» «حرکت» را در مباحث ژئوپلیتیک در معرض توجه ویژه قرار داد و عوامل روحانی یا عامل «معنوی» را در جهانی اندیشی «اصل» یا «مرکز» دانست و «ماده» یا «فیزیک» را تأثیر گیرنده قلمداد کرد (مجتهد زاده،۱۳۸۶:۹۶).
سائول بی کوهن می‎گوید: موضوعات ژئوپلیتیکی مهمتر از آن بودند که جغرافیدانان آنها را کنار بگذارند و اکنون خیلی از جغرافیدانان با یک تأخیر به او ملحق شده اند و از باز گشت و تجدید حیات ژئوپلتیک به اندازه او استقبال کرده اند.
2-2-رویکردهای جدید ژئوپلیتیک
همه نظریه‎های ژئوپلیتیکی جنبه ژئواستراتژیکی داشته و برای کسب قدرت بر فضای جغرافیایی تأکید داشتند. اما پس از پایان جنگ سرد و با مطرح شدن نظام نوین جهانی بسیاری از دیدگاه های ژئوپلیتیکی جنبه ی کمی‎پیدا کرد و حتی بعضی از این دیدگاه ها در عالم سایبر اسپیس مطرح شدند. در نظام نوین جهانی عده ای در تحلیل ژئوپلیتیکی خود، رویکرد انرژی را مد نظر قرار دادند،عده ای به مسائل زیست محیطی معتقد بودند، بعضی فرهنگ را عامل اصلی ژئوپلیتیک دانستند و بالاخره، عده ای مسائل ژئواکونومی‎را در تحلیل ژئوپلیتیکی خود مورد توجه قرار دادند. می‎توان گفت که معیار‎های قدرت که نظامی‎گری بود، به طور کلی جای خود را با معیار‎های مذکور تغییر داد. یعنی، قبل از پایان جنگ سرد، معیار اصلی قدرت نظامی‎گری بوده و تمام عوامل اقتصادی، اجتماعی به صورت ابزار مورد توجه بوده است.به علاوه مشخصه ی اصلی ژئوپلیتیک دوره جنگ سرد جهان دو قطبی، جهان سوم و کشورهای عدم تعهد بودند، اما در نظریه ی جدید ژئوپلیتیکی، جهان چهارم مطرح است (زین العابدین، ۱۷۱:۱۳۸۹).
۲-2-۱-رویکرد نظم نوین جهانی
اولین بارجورج بوش پدر^[9] رئیس جمهور اسبق آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در1990م نظام نوین جهانی^[10] را مطرح نمود. و در سال 1991 پس از مذاکرات خود در هلسینکی^[11] با گورباچف^[12] و مارگارت تاچر^[13]، رهبران اروپا، سازمان ملل متحد،کشورهای عربی به ویژه خلیج فارس و سایر هم پیمانان خود، نظریه نظام نوین جهانی خود را اعلام نمود (حافظ نیا،۵۳:۱۳۸۵).
این نظام دیدگاه‎های جدید آمریکا را بیان می‎کند. با فروپاشی نظام سیاسی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق و از بین رفتن رقابت قدرت ها، جهان از این پس صاحب نظام نوینی شود که بر قدرت همه جانبه آمریکا استوار است. قدرت و سلطه آمریکا بر جهان بدون تسلط بر خلیج فارس ممکن نبود. نظام نوین جهانی طرحی جدید برای سلطه بر مناطق مهم جهان توسط آمریکا بود. این نظام به رغم عنوان گول زننده آن، شکل جدیدی از استعمار نو است که جهان را به سوی مخاصمه و تلاطم سوق می‎دهد. جورج بوش پدر نظم نوین جهانی را این چنین تعریف می‎کند: «نظم نوین جهانی می‎گوید که بسیاری از کشورها با سوابق متجانس و همراه با اختلافات، می‎توانند دور هم جمع شوند تا از اصل مشترکی پشتیبانی کنند و آن اصل این است که شما با زور کشور دیگری را اشغال نکنید…» اما آمریکائیها از زمان پی ریزی چنین نظریاتی، کمترین توجهی به آنچه خود معتقدند نداشته اند و تعبیر «نوام چامسکی» نظم نوین جهانی تعبیر تازه ای از توسل به زور و انقیاد مضاعف ملت ها است.تمام ابعاد نظم نوین جهانی بر پایه منافع و توسعه طلبی آمریکا استوار است در عصر نظم نوین جهانی، ثبات و امنیت تقریباً به طور کامل برای هیچ کشوری- حتی آمریکا- وجود ندارد.
2-2-2-رویکرد ژئواکونومی
پایه و اساس ژئواکونومی‎استدلالی است که از طرف ادوارد لوتویک^[14] ارائه شده است. او خبر از آمدن نظم جدیدبین المللی در دهه نود می‎داد که در آن ابزار اقتصادی جایگزین اهداف نظامی‎می‎شوند. به عنوان وسیله اصلی که دولت ها برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی به آن تأکید می‎کنند و این ماهیت ژئواکونومی‎است (عزتی،۱۰۷:۱۳۸۸)
ژئواکونومی‎عبارت ازتحلیل استراتژی­ های اقتصادی بدون درنظر گرفتن سودتجاری،که ازسوی دولتها اعمال می­ شود،به منظورحفظ اقتصادملی یا بخشهای حیاتی آن وبه دست آوردن کلیدهای کنترل آن ازطریق ساختارسیاسی وخط مشیهای مربوط به آن پرداخت. (عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت و فضا را مدّ نظر دارد و هدف اصلی آن کنترل سرزمین و دستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای اقتصادی فناوری و بازرگانی است بدین ترتیب به نظر می‎رسد مفاهیم ژئواکونومی‎در رویارویی با مسائل قرن 21 از کارآیی مناسبی در مقیاس جهانی برخوردار خواهد بود (واعظی،1388 :32)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت وفضا را بررسی می‎کند. فضای بالقوه ودرحال سیلان همواره حدود ومرزهایش درحال تغییروتحول است،ازاین رو آزادازمرزهای سرزمین وویژگیهای فیزیکی ژئوپلیتیک است.درنتیجه تفکر ژئواکونومی‎شامل ابزارآلات لازم وضروری است که دولت می‎تواندازطریق آنها به کلیه اهدافش برسد.(عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎و ژئوپلیتیک دارای تفاوتهای اساسی با هم می‎باشند،اول اینکه ژئواکونومی‎محصول دولت ها وشرکتهای بزرگ تجاری با استراتژیهای جهانی است درحالی که این خصیصه در ژئوپلیتیک نیست. نه دولت ونه شرکتهای تجاری هیچ نقشی درژئوپلیتیک ندارندبلکه یکپارچگی اتحادیه ها،منافع گروهی وغیره برپایه نمونه‎ های تاریخی با عملکردی نامرئی دراستراتژیهای ژئوپلیتیکی پایه واساسی برای همه صحنه‎های ژئوپلیتیکی هستند.
دوم اینکه هدف اصلی ژئواکونومی‎کنترل سرزمین ودستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای تکنولوژی وبازرگانی است. ازلحاظ کاربردی بایدگفت که مفهوم وعلم ژئوپلیتیک می‎تواند درنشان دادن راه وروش‎هایی برای پایان دادن به نزاعها ودرگیری ها ودرمجموع اختلافات نقش اساسی داشته باشددرحالی که ژئواکونومی‎ازچنین ویژگی برخوردارنیست(عزتی،1387: 112)
2-2-3- رویکرد ژئوکالچر
ژئوکالچر یا ژئوپلیتیک فرهنگی فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت،فرهنگ، و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگها همچون سایر پدیده‎های نظام اجتماعی همواره در حال شکل­ گیری، تکامل،آمیزش، جابجایی در جریان زمان و در بستر محیط جغرا فیایی کره زمین اند.به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند ‎های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بی شماری است که در لایه‎های مختلف اجتماعی و درعرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی‎با یکدیگر بسر می­برندو بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز فرهنگی ویژه خلق می‎شود.از این رو ساختار ژئو کالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی فرهنگی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل‎های مکانی – قضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و موازات یکدیگر حرکت می‎کنند (دیلمی‎معزی،2:1387).
ژئوکالچر پدیده ای است که بر شالوده نظام اطلاع رسانی نوین و یا صنایعی استوار است که به تولید محصولات فرهنگی مبادرت می‎ورزد وظیفه این صنایع تولید انبوه محصولات فرهنگی است. نظام سلطه فرهنگی در جهان کنونی در کنار نظام سلطه اقتصادی یا سیاسی از عناصر اصلی نظام ژئوپلیتیک جهانی می‎باشند. امروزه منطق حاکم بر فرایند‎های ژئوکالچر جهانی بر اشکال پیچیده و تکامل یافته تر شیوه‎های رقابتی مبتنی است. این فرایند در عین نافذ بودن، مدام در تکامل می‎باشد
پدیده‎های فرهنگی به دلیل خصیصه‎های مکانی شان همواره میل به ثبات و پایداری در مقابل نوآوری ها دارند که می‎توان به تلاش جوامع سنتی و حفظ میراث فرهنگی و آداب و سنن و نمادهای تاریخی و … اشاره کرد. از طرفی الگوهای تمدنی به واسطه ماهیت فضائیشان در جهت سرعت بخشیدن به تغییرات فرهنگی و زدودن مرزهای قراردادی هستند(حیدری،۱۳۸1 :۱۶۸).
۲-2-4- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی
مسایل ژئوپلیتیک زیست محیطی از اواخر قرن بیستم به موضوع اصلی فعالیت­ها و نگرانی­ها بین گروه‎های انسانی و بازیگران ملی و فراملی در سطوح منطقه ای و جهانی تبدیل شده است. محیط زیست بشری در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی دستخوش مخاطرات گردیده است. این مخاطرات در سه بعد: کاهش و کمبود منابع، تخریب منابع و آلودگی محیط زیست تجلی یافته است. از دید ژئوپلیتیک، کمبود منابع زیست محیطی یا محروم کردن انسانها از زیستن در مکان مورد علاقه آنها رقابت و کنش متقابل بین گروه‎های انسانی و بازیگران سیاسی در سطوح مختلف را در پی دارد.(www.civilica.com).
طی چند دهه گذشته، افزایش جمعیت، گسترش دامنه مداخلات بشر در طبیعت برای تأمین نیازهای فزاینده از منابع کمیاب طبیعی، گسترش رویکرد سودانگاری در غالب طرح‎های توسعه ای، بی پروایی نسبت به جستار پایداری محیط زیست در ساخت سازه ها و زیر ساخت ها و مانند آن،پیامدهای ناگواری همانند گرمایش کروی، ویرانی لایه ازن، پدیده ال نینو، طوفانهای سهمگین، بالا آمدن سطح آب دریاها، گسترش گازهای گلخانه ای، خشکسالی، سیل، فرو نشست زمین، کاهش آب شیرین، بیابان زایی، کاهش خاک مرغوب، آلودگی هوا، باران‎های اسیدی، جنگل زدایی و نابودیت تنوع زیستی، نشانه‎هایی از جهانی شدن پیامدهای فروسایی محیط زیست در سطح فروملی و فراملی و جهانی بودن بوده اند. تداوم وضعیت موجود،آینده زیست و تمدن فراروی بشر را مبهم و نامطمئن کرده است.نگرانی از این وضعیت به همراه شرایط نا مطلوب کنونی، در طرح رویکردهایی همانند امنیت زیست محیطی، ژئوپلیتیک انتقادی، ژئوپلیتیک زیست محیطی، توسعه پایدار بسیار اثر گذاشت. با توجه به این که مفهوم «جهان» از مقیاس‎های مطالعاتی دانش یاد شده است، مرزهای محلی و ملی را در نوردیده اند، محیط زیست سویه ای ژئوپلیتیک یافته است (کاویانی،۱۳۹۰: ۸۵).
2-2-5-رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی
در مورد ماهیت و چیستی ژئوپلیتیک انتقادی نظریه‎های مختلفی ارائه شده است. عده ای از نظریه پردازان، ژئوپلیتیک انتقادی را در مقایسه با ژئوپلیتیک سنتی، که به دلیل سوء استفاده از شواهد جغرافیایی به نفع مقاصد امپریالیستی لکه دار گردیده، از لحاظ علمی‎مستقل و بی طرفانه می‎دانند که می‎تواند با دیدگاهی متعالی به امور جهانی نگریسته و تحقیق عینی بپردازد(مویر،220:1379). عده ای را باور بر این است که ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست­های پنهان دانش ژئوپلیتیک است (میرحیدر،42:1386)
از اوایل1970، شاهد ظهوررویکردی نوین به نام «ژئوپلیتیک انتقادی^[15]»هستیم.دانشمندان ژئوپلیتیک چون اتوتایل^[16] ومیشل فوکو را می‎توان ازپیشگامان این حرکت نوین دانست. این دانشمندان به طور همزمان، هم از ژئوپلیتیک انتقاد کردند و هم خود از اندیشمندان این عرصه بودند. این افراد، سیاست اندیشمندانه خود را بر «ضد ژئوپلیتیک» تعریف کرده و با وجود این، در چارچوب زیر بنایی مفاهیم ژئوپلیتیک کار می‎کردند (مویر،۳۷۸:۱۳۷۹).
محققین ژئوپلیتیک انتقادی تمایل دارند بجای تمرکز بر شناسایی عوامل جغرافیایی مؤثر بر شکل گیری قدرت دولتها و سیاست خارجی ایشان، از یک سو دریابند که سیاستمداران چگونه «تصاویر ذهنی» خود را از جهان ترسیم نموده اند و این بینش ها چگونه بر تفاسیر آن ها از مکان‎های مختلف تأثیر می‎گذارند؟ ژئوپلیتیک انتقادی به عنوان نظریه ای نسبتاً جدید که توانسته است خود را بر اساس مؤلفه‎های حاکم میان بازیگران روابط بین الملل، نظام مند سازد، چارچوبی مناسب برای فهم ژئوپلیتیکی جدید، به دور از عناصر سختی هم چون مرز و مکان ایجاد کرده است. بر اساس فهم برخی از موضوعات، بدون توجه به بعضی مسائلی که طبق نظریات سنتی غیرمرتبط می‎نمودند، امری ناقص خواهد بود. از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، استراتژی قدرت همیشه نیازمندبه کارگیری فضا وهمین سبب گفتمان می­باشد. (www.javanemrooz.com)
رویکرد انتقادی، کوشش منتقدانه برای کشف ساختارهای جامعه معاصر است که ضمن نقد زیربنایی رویکردهای رایج در شناخت جامعه به تبیین کاستی ها ی روش شناسی آنها می‎پردازند و شیوه‎های اثبات گرایی (پوزیتیوسیتی) را در مطالعه جامعه نقد می‎کند و بر این انگاره استوار است که صرف تجربه و روش‎های تجربی کافی نیست و نباید مطالعه جامعه را همسان با مطالعه طبیعت انگاشت. هدف نظریه پردازان مکتب انتقادی، ایجاد دگرگونی‎های فرهنگی و روشنگرانه برای کاهش نابرابری‎های جهانی، برقراری عدالت بین المللی، احترام به تفاوت ها و گرایش به ارزش‎های فرهنگی جدیدی است که بر فرایند تعامل موجود در صحنه‎های اجتماعی و تمدنی حاکم شود و تعامل و عمل را در چارچوب ارزشهای موجود رهبری کند (مشیر زاده،۱۳۸۴ :۲۲۱).
هر چند ژئوپلیتیک به مطالعه روابط متقابل جغرافیا، قدرت سیاست و کنش‎های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر می‎پردازد (حافظ نیا،۳۶:۱۳۸۵). اما امروزه گفتمان آن تابعی از چالش‎های برخاسته از «جهانی شدن‎های اقتصادی»، «انقلاب اطلاع رسانی» و«خطرات امنیتی جامعه جهانی» است (مجتهد زاده،۱۲۸:۱۳۸۱)و بالاخره ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست‎های پنهان دانش ژئوپلیتیک است.مباحث ژئوپلیتیک مقاومت و آنتی ژئوپلیتیک از جمله مباحث مهم در پژوهش ها و نوشته‎های مربوط به ژئو پلیتیک انتقادی می‎باشد.این رویکرد توجهش را صرفاً به رویه سلطه ژئوپلیتیک معطوف نداشته بلکه به رویه دیگر ژئوپلیتیک که مقاومت می‎باشد بیشتر توجه می‎کند. و عاشورا به عنوان عالیترین و متعالی ترین صحنه ژئوپلیتیک مقاومت از چنان ماندگاری و جاودانگی برخوردار بوده و هست که امروزه و در قرن بیست و یکم وهزاره سوم نیز توان تحریک و به غلیان در آوردن جنبش‎های مقاومت را دارد. بسیاری از نهضت ها و مقاومت ها در دنیای اسلام و حتی غیر اسلام الگوی مقاومت خود را از عاشورا الهام گرفته اند. (باباخانی،38:1392)
2-3-اندیشه ملی گرایی
ملی گرایی مفهومی‎کاملا سیاسی دارد. این مفهوم به عنوان یک اندیشه و فلسفه سیاسی تلقی می­ شود. اندیشه‎ای که در هر ملتی ریشه در هویت ملی و میهن دوستی آن ملت دارد. در حالی که مفهوم میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند، ناسیونالیسم پدیده ای فلسفی و نوین محسوب می‎شود که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شده است. در این راستا هنگامی‎که جنگ جهانی اول و جنگ‎های بزرگ قبل از آن بیشتر با انگیزه میهن دوستی شروع شده بود، جنگ جهانی دوم حاصل برخورد اندیشه‎های ناسیونالیستی بود.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
ناسیونالیسم به وابستگی مردم یک منطقه که براساس یک احساس مشترک به وجود آمده گفته می­ شود این احساس مشترک ممکن است علل تاریخی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و غیره داشته باشد. ناسیونالیسم در حقیقت ملاتی است که گروه‎های مختلف را به هم پیوند داده و واحدی به نام ملت را به وجود می‎آورد. (روشن و فرهادیان،242:1385)
میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند. ناسیونالیسم یا ملی گرایی مفهومی‎کاملاً سیاسی است که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شد. از نظر واژه شناسی ناسیونالیسم از ریشه ناسی(Nasci)آمده است این واژه لاتین متولد شدن معنی می‎دهد و نظریه تکاملی ایده ناسیونالیسم را تأیید می‎کند.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
اگر ناسیونالیسم بر مبنای برگشت به ارزشهای جاهلی و اساطیری باشد، ارتجاعی محسوب می‎شود و اگر بر مبنای یک احساس انسانی و فرهنگ خلاق باشد، مترقیانه خواهد بود. مفهوم ناسیونالیسم در قرن نوزدهم و بیستم به طور گسترده ای از اروپا به سایر نقاط و از جمله خاورمیانه انتشار یافت. افکار ناسیونالیستی به دلایلی چند در نیمه دوم قرن نوزدهم در خاورمیانه، گسترش یافت.
اول: افتتاح مدارس جدید درمصر، لبنان وسوریه
دوم: اختراع چاپ که به دنبال خود آگاهی از امور سیاسی را افزایش داده و مشوق احیای فرهنگی- ادبی شد.
سوم: تجزیه امپراطوری‎های قدیم که به دنبال خود، خود مختاری گروه‎های ملی را به دنبال داشت.(درایسدل و بلیک،77:1386)
با شروع قرن بیستم ناسیونالیسم به یک قدرت عمده سیاسی در خاورمیانه تبدیل شد و تأثیرات آن زمانی به اوج خود رسید که ناسیونالیسم ترک، عرب، ایرانی و یهود به طور همزمان در این منطقه ظهور کردند، از عوامل اصلی که سبب بروز شکاف و اختلاف در میان شیعیان منطقه خاورمیانه شده، اندیشه‎های ناسیونالیستی پیروان این مذهب در کشورهای مختلف می‎باشد. تنوع نژادی و قومی‎شیعیان ساکن در منطقه خاورمیانه الهام بخش اندیشه‎های ناسیونالیستی در میان آنان گردیده و این امر واگرایی و فقدان وحدت مذهبی در بین آنان را به دنبال دارد. ویژگی عمومی‎ناسیونالیسم تأکید بر برتری هویت ملی بر دعاوی مبتنی بر طبقه، دین و مذهب است و بر این اساس عوامل زبانی، فرهنگی وتاریخی مشترک به همراه تأکید بر سرزمین خاص، هویت بخش گروهی از مردم می‎شود.
بدین ترتیب ایدئولوژی ناسیونالیسم با تأکید بر نژاد و زبان در جهان اسلام که مرکب از انواع زبانها و نژادها ی گوناگون است، یکی از عوامل اصلی واگرایی تلقی می‎گردد. تجارب تاریخی گویای این واقعیت است که حتی پان عربیسم از ادعای نهضت وحدت سراسری اعراب نتوانست در جوامع و کشورهای عربی ایجاد وحدت نماید و طی جنگهای اعراب اسرائیل و با شکست اعراب اعتبار خود را از دست داد. به طوری که در جریان جنگ 1991 آمریکا و متحدین با عراق برخی کشورهای عرب برای آزادی کویت به یک کشور دیگر عرب(عراق)، حمله ور شدند(صفوی،202:1387).
2-4-میهن خواهی
میهن خواهی یا وطن دوستی فلسفه سیاسی ویژه ای نیست، بلکه غریزه ای است که از حس اولیه ی تعلق داشتن به مکان و هویت ویژه ای آن و حس دفاع از منافع اولیه ی فردی در آن مکان ویژه ناشی می‎شود. گونه ی اولیه ی خودنمایی این غریزه کم و بیش در همه ی حیوانات قابل مشاهده است. بیشتر حیوانات محدوده‎های مشخصی را برای جولان دادن و منافع اختصاصی، فردی یا گروهی خود در نظر گرفته و به آن دلبستگی و تعلق می‎یابند و دخالت و تجاوز دیگران را در آن با سرسختی دفع می‎کنند. (مجتهدزاده،70:1381). مفهوم میهن از انگیزه‎های سیاسی دور است و از حد غریزه ی طبیعی خارج نمی‎شود. میهن خواهی یا میهن دوستی تا آن اندازه طبیعی و غریزی است که با تعلقات معنوی انسان درآمیخته و جنبه ی الهی به خود می‎گیرد و به گونه ی مفهوم مقدس خودنمایی می‎کند.
2-5- مفهوم ملت
جمع افرادی که از پیوندهای مادی و معنوی ویژه و مشخصی برخوردار باشند و با مکان جغرافیایی ویژه ای، «سرزمین سیاسی یکپارچه و جداگانه» همخوانی داشته باشند و حاکمیت حکومتی مستقل را واقعیت بخشند، ملت آن سرزمین یا کشور شناخته می‎شوند. بدین ترتیب ملت و ملیت پدیده‎های سیاسی هستند که در رابطه مستقیم با سرزمین واقعیت پیدا می‎کنند و این اصطلاحات در حالی که مباحث سیاسی هستند، جنبه ای کاملاً جغرافیایی به خود می‎گیرند. (مجتهدزاده،65:1381).
در زبان‎های اروپایی واژه ملت از کلمه(natio) مشتق شده و بر مردمانی دلالت دارد که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله هستند. ملت به مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می‎شود که بر اساس عوامل و خصیصه‎هایی نظیر تبار، تاریخ، فرهنگ، دین، مذهب، سرزمین، قومیت، زبان و …نسبت به یکدیگر احساس همبستگی می‎کنند و خود را متعلق به یک ما می‎دانند.(حافظ نیا و همکاران،108:1389)

• پرهیز از درگیری

• انجام پاتک بلافاصله پس از حمله رزمندگان اسلام با هدف جلوگیری از توسعه سرپل و الحاق یگان های ایرانی

• بازسازی سریع

• استحکامات و موانع متنوع و عمق دار

• آموزش

• • • خرید تسلیحات پیشرفته ” ( توسعه سلاح های غیر متعارف همانند سلاح های شیمیایی که در عملیات رمضان برای اولین بار استفاده شد و همچنین هواپیماهای میراژ، موشک های هوا به هوای اگزوست و موشک های ضد هوایی کروتال ساخت کشور فرانسه )(اردستانی،۱۳۹۱: ۳۱)

  (( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

نتیجه این اقدامات صدام را در عملیات های بعدی به ویژه در عملیات والفجر مقدماتی نشان داد و اوضاع برای عراق کاملا دگرگون شد.
۵-۵.قطعنامه شماره ۵۱۴ شورای امنیت سازمان ملل متحد
از روز ۳۱ شهریور ماه سال ۱۳۵۹ تا ۲۰ تیر ماه سال ۱۳۶۱، شورای امنیت سازمان ملل متحد به جز صدور یک قطعنامه ضعیف در هفته ابتدایی جنگ، اقدام موثری برای پایان دادن به جنگ انجام نداده بود. سلسله پیروزی های نیروهای ایرانی در عملیات های مختلف در برابر ارتش عراق و همچنین ترس جامعه جهانی برای ورود ایران به خاک عراق و بر هم خوردن موازنه قدرت و سقوط صدام باعث گردید این شورا دوباره فعال گردد و ۵۰ روز پس از آزاد شدن شهر خرمشهر قطعنامه جدیدی را صادر کند. دولت عراق در تاریخ ۱۳ تیر ماه سال ۱۳۶۱ طرحی را برای فیصله دادن به جنگ خود با ایران تقدیم سازمان ملل متحدد کرد و حرکت گسترده ای را برای اثبات صلح طلبی خود و جنگ جویی ایران آغاز کرد. به درخواست اردن جلسه شورای امنیت برگزار شد. نکته قابل توجه آن است که در آستانه صدور قطعنامه و هنگامی که پیش نویس آن در حال تهیه شدن بود، شاه حسین پادشاه اردن، به طور ناگهانی به عراق سفر کرد. پس از دو روز قطعنامه جدید تحت عنوان قطعنامه ۵۱۴ به اتفاق آرا در جلسه ۲۳۸۲ شورای امنیت در تاریخ ۱۲ ژوئیه ۱۹۸۳ مصادف با ۲۱ تیر ماه ۱۳۶۱ ه ش صادر شد و سکوت دو ساله سازمان ملل در خصوص جنگ عراق با ایران شکسته شد.(درودیان،۱۳۸۲: ۱۹۹)
بند اول قطعنامه : آتش بس فوری و خاتمه همه عملیات های نظامی
بند دوم قطعنامه: عقب نشینی نیروها به مرزهای شناخته شده بین المللی
بند سوم قطعنامه: اعزام گروهی از ناظران سازمان ملل متحد به منظور تایید و نظارت بر آتش بس و عقب نشینی پیش بینی شده
بند چهارم قطعنامه: کوشش های میانجیگرانه به نحوی هماهنگ از طریق دبیرکل برای دستیابی به راه حل شرافتمندانه مورد قبول هر دو طرف
بند پنجم قطعنامه: پرهیز دولت ها از انجام اقداماتی که به اختلافات یاری میرساند(لطف الله زادگان،۱۳۸۹: ۲۲)
در این قطعنامه باز هم از واژه تجاوز برای حمله ارتش عراق به ایران استفاده نشد. در متن قطعنامه از عبارت اظهار نگرانی عمیق درباره طولانی شدن برخورد میان دو کشور استفاده شد. همچنین این قطعنامه خواستار آن شد که آتش بس برقرار گردد و نیروها به مرزهای بین المللی عقب نشینی کنند و تشکیل نیروهای حافظ صلح برای استقرار در مرز دو کشور و همچنین احترام به حاکمیت ، استقلال و تمامیت ارضی و اصل عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر صحبت به میان آمد.
آمریکا نقش زیادی را در تصویب این قطعنامه بازی کرد. سفیر سابق آمریکا در عراق میگوید: ” بزرگترین کمک ما به بغداد، فشار سیاسی به ایران بود تا این کشور را مجبور کنیم که قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد را برای پایان دادن به جنگ بپذیرد."(درودیان،۱۳۸۲: ۱۹۹) جمهوری اسلامی ایران با درک از ماهیت کوشش های سازمان ملل و همچنین محتوای قطعنامه ۵۱۴ از پذیرش آن خودداری کرد و آن را حمایت علنی شورای امنیت از تجاوز عراق علیه ایران نامید. در این حال مجموعه اقدامات اسرائیل، عراق و شورای امنیت در حال بر هم زدن توازن قوا بود و ایران در این شرایط با گسیل نیروهای خود به سمت بصره و انجام عملیات رمضان در پی تغییر اوضاع به سود خود بود."این نقطه ی آغاز تلاش برای پایان جنگ با تکیه بر پیروزی نظامی و ادامه جنگ در خاک عراق بود."(درودیان،۱۳۸۲: ۲۰۳)
به نظر میرسد شرایط و موقعیت سیاسی ایران در آستانه عملیات رمضان در سطح منطقه و بین المللی به نفع ایران نبود و مجموعه تحولاتی که در مابین عملیات بیت المقدس و عملیات رمضان اتفاق افتاد باعث شد شرایط مساعدی برای ایران پدید نیاید.
۵-۶.عملیات رمضان
در این بخش از فصل یکی دیگر از سوالات فرعی پژوهش را مورد بررسی قرار خواهیم داد. در این قسمت میپرسیم اهداف، فرایند و نتایج عملیات رمضان چه بودند؟ ابتدا به شرح اهداف ایران قبل از شروع عملیات میپردازیم و بررسی میکنیم که ایران در چند مرحله خواهان به دست آوردن چه مناطقی از خاک عراق بود.
عملیات رمضان یکی از قله های تاریخی جنگ هشت ساله میان عراق و ایران به شمار می آید. این مرحله از جنگ سرآغاز مرحله نوینی بود که ایران قصد داشتند جنگ را به داخل خاک عراق بکشاند. پس از موفقیت های یک سال گذشته نیروهای ایرانی در برابر ارتش عراق، فرماندهان نظامی و همچنین نیروهای ایرانی که در قالب نیروهای سپاه و ارتش تعریف میشدند روحیه ای مضاعف کسب کردند و امیدوار بودند با تعقیب متجاوز در خاک خود هم ضرب شستی نشان داده و هم جنگ را به مرحله پایانی برسانند. با توجه به برآوردهای ایرانی ها از ضعف و قوای نیروهای عراقی و همچنین اضطراب فرماندهان ارتش عراق، نیروهای ایرانی مصمم تر به عبور از مرز و وارد شدن به خاک عراق کرد. البته تنی چند از فرماندهان نظامی مستقر در قرارگاه مرکزی کربلا ( قرارگاه مشترک سپاه و ارتش ) نیز بودند که به دلیل کاستی های لجستیکی با هرگونه عملیات برون مرزی مخالفت میکردند.(علایی،۱۳۹۱: ۵۲۹) عملیات رمضان در اواخر خرداد ماه سال ۱۳۶۱ با این اندیشه طراحی شد که نیروهای ایرانی در ادامه عملیات های فتح المبین و بیت المقدس پشت رودهای دجله و اروند مستقر بشوند و تسلط خود را بر معبر وصولی بصره فراهم آورند. دو شهر بغداد و بصره در هدف اساسی مقامات ایرانی برای پایان دادن به جنگ محسوب میشد. شهر بغداد از طرف مرزهای جنوبی ایران که میتوانست ایران نیروهای پیاده را از طریق دشت وسیع وارد خاک عراق کند فاصله زیادی داشت و نداشتن قدرت رزمی و قدرت تحرک کافی نیروهای پیاده ایرانی این امر را تقریبا غیر ممکن ساخته بود. شهر بصره بهترین هدف برای نیروهای ایرانی برای پیشروی به خاک عراق به شمار میرفت. بنا به ادله امام خمینی در جلسه بیستم خرداد ماه سال ۱۳۶۱ که نیروهای خودی منطقه ای خالی از سکنه را برای ورود به خاک عراق انتخاب کنند نیز تاثیر زیادی بر انتخاب این منطقه گذاشته بود.(درودیان،۱۳۹۱: ۲۶)
۵-۶-۱.منطقه عمومی عملیات رمضان
” منطقه عملیاتی رمضان محصور است بین یک زمین مثلث شکل به وسعت ۱۶۰۰ کیلومتر مربع – که از شمال به کوشک و طلاییه ( پاسگاه های مرزی ایران در جنوب هویزه ) و حاشیه جنوبی هورالهویزه به طول ۵۰ کیلومتر و از غرب به رودخانه اروند ( که از نقطه تلاقی رودخانه دجله و فرات بنام القرنه شروع میشود تا شلمچه غرب خرمشهر ) بطول ۸۰ کیلومتر و از شرق به خط مرزی شمالی – جنوبی از کوشک تا شلمچه به طول ۶۰ کیلومتر منتهی میشود – بر روی رودخانه اروند در این قسمت چهار پل ( دو پل در منطقه نشوه و دو پل در منطقه تنومه ) واقع شده است که جنوب غربی این رودخانه شهر صنعتی و بندری بصره قرار دارد."(همان،۱۳۹۱: ۲۷) جمعیت شهر بصره کمتر از یک میلیون نفر است و این شهر به عنوان شهر نفت خیز در عراق به شمار میرود و یکی از دلایل حمله نیروهای ایرانی به این منطقه همین عامل بود. پالایشگاه، کارخانه عظیم پتروشیمی، واحد تصفیه گاز طبیعی و کارخانه های صنعتی نیز در این شهر وجود دارند. بخش تنومه متعلق به شهر صنعتی بصره در شرق اروند رود نیز در نزدیکی بصره قرار دارد. همچنین جاده مواصلاتی بغداد به کویت، بنام صفوان که دارای اهمیت استراتژیکی زیادی است و تدارکات اصلی و تسلیحات و مهمات نظامی عراق ، از این منطقه صورت میگیرد، از جنوب این شهر عبور کرده و پس از گذشتن از شهر مرزی صفوان، تا کشور کویت امتداد پیدا میکند. پس فرماندهان نظامی ایران با انتخاب شهر بصره، هم منطقه استراتژیکی را برای انجام عملیات برون مرزی خود انتخاب کردند و همچنین نظر امام خمینی رهبر جمهوری اسلامی مبنی بر اینکه این منطقه علاوه برا استراتژیک بودن خالی از سکنه باشد را عملا تامین کردند. در نهایت عملیات رمضان در شب چهارشنبه ۲۳ تیر ماه سال ۱۳۶۱ با رمز یا صاحب الزمان ادرکنی پس از گذشت ۵۰ روز از فتح خرمشهر با هدف عبور از نهر کتیبان و تصرف منطقه نشوه و تنومه تا پل بصره و تصرف حدود ۲۰۰۰ کیلومتر مربع از سرزمین عراق آغاز شد.(علایی،۱۳۹۱: ۵۳۰) سازمان رزم عملیات رمضان را ۱۰ تیپ به اضافه از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ۲ لشکر و یک تیپ به اضافه از نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران تشکیل میداد. همچنین تیپ ۷ ولیعصر ( عج ) به عنوان احتیاط قرارگاه نصر در نظر گرفته شد. در مجموع حدود ۱۵۰ گردان در این قالب نیروهایی که گفته شد در این عملیات حضور داشتند. بر طبق استراتژی سلسله عملیات های کربلا برای آزادسازی مناطق اشغالی سرزمین های جنوبی، باید نام این عملیات کربلای ۴ قرار میگرفت اما چون این عملیات در ماه مبارک رمضان انجام میگرفت و مصادف شده بود با شب های قدر به رمضان تغییر نام پیدا کرد. در بعضی ها از کتاب های نویسندگان خارجی از این عملیات به نام رمضان المبارک یاد شده است که این نام غلط است و نام عملیات فقط رمضان میباشد.(همان،۱۳۹۱: ۵۳۲)
۵-۶-۲.فرایند ( شرح ) عملیات رمضان
عملیات رمضان در ۵ مرحله طراحی و اجرا شد.
مرحله اول: در مرحله اول این عملیات مقرر شد سه قرارگاه از سه محور با نیروهای عراقی درگیر بشوند و در جناح شمالی، دو تیپ به اضافه سپاه و یک تیپ از ارتش ماموریت داشتند این جناح را تامین کنند، لیکن به سبب وجود موانع و استحکامات مثلثی شکل و میدان های مین متعدد که عراق در حد فاصل عملیات قبلی تا عملیات رمضان کار گذاشته بود، نیروها نتوانستند با سرعت عمل به تمامی اهداف مورد نظر خود دست یابند. لذا با روشن شدن هوا از ادامه پیشروی خودداری شد. در محور میانی واقع در شمال پاسگاه زید، سه تیپ از به اضافه از سپاه و یک لشکر از نیروی زمینی ارتش شرکت داشتند که توانستند پیشروی کنند اما به مثلثی های دشمن نرسیدند. در جنوب پاسگاه زید واقع در محور جنوبی، چهار تیپ به اضافه از سپاه و دو تیپ از ارتش توانستند با سرعت تحسین برانگیزی همه مواضع عراق را درهم بشکنند و تا عمق ۳۰ کیلومتری مواضع این کشور پیشروی کنند و خود را به نهر کتیبان در شرق اروند و کانال ماهی گیری برسانند. این نهر حدود دو کیلومتر با شط العرب فاصله دارد و نردیک شهر بصره است. فرماندهی این نیروها را شهید حسین خرازی فرمانده تیپ ۱۴ امام حسین، شهید احمد کاظمی فرمانده تیپ ۸ نجف و شهید صفوی فرماندهی تیپ ۱ زرهی لشکر ۹۲ را بر عهده داشتند.(همان،۱۳۹۱: ۵۳۵) نیروهای ایرانی توانستند با حمله به قرارگاه فرماندهی لشکر ۹ زرهی دشمن، قرارگاه را منهدم کنند و خودروی بنز فرمانده قرارگاه را به غنیمت بگیرند. گفته شد که نهرکتیبان فاصله اندکی با شهر بصره داشت. در این مرحله نیروهای ایرانی به قدری به شهر بصره نزدیک شده بودند که به راحتی چراغ های شهر را میدیدند. اما به رغم موفقیت به دست آمده در این محور، جناح راست نیروهای خودی خالی ماند و پاکسازی کامل نیروها و موانع دشمن صورت نگرفت، لذا با روشن شدن هوا دشمن با یک لشکر زرهی فشار اصلی را بر این بخش وارد آورد، درنتیجه از تامین شدن منطقه ممانعت کرد. در مرحله اول عملیات حدود ۲۷۰۰ تن از نیروی عراق کشته شدند و حدود ۸۵۰ نفر نیز به اسارت گرفته شدند. حدود ۸۵ تانک و نفربر و ۱۲ توپ عراق منهدم شد و ۷۱ تانک و نفر بر به غنیمت گرفته شد. ذکر این نکته در اینجا خالی از لطف نیست که ویژگی برجسته عملیات رمضان، انهدام وسیع تانک ها و نفربرها و ماشین های جنگی عراق بود که در حتی عملیات های درخشان گذشته نیز سابقه نداشت.(لطف الله زادگان،۱۳۸۹: ۲۸)
۵-۶-۳.دعوت به قیام
امام خمینی رهبر جمهوری اسلامی ایران در تاریخ ۲۳ تیر ماه سال ۱۳۶۱ همزمان با آغاز عملیات رمضان طی پیامی خطاب به ملت عراق^[۲۳۵] اعلام کردند که : اکنون که برادران مجاهد شما در دفاع از میهن خود و دفع حملات دشمن اسلام، مجبور شدند به خاک عراق بیایند تا به خواست خداوند متعال ملت ستمدیده عراق را از شر حزبی که در طول سلطه غیر مشروعش بر کشور اسلامی، آن چنان ضربه ها به این ملت شریف وارد کرده که قابل شمارش نیست نجات دهند به پا خیزید و با برادران صمیمی خود دست اخوت اسلامی دهید و این حکومت ستمگر را از صحنه خارج کنید و خود حکومت اسلامی دلخواه را تشکیل دهید. ایشان در ادامه اشاره کردند: ای اهالی غیور بصره به استقبال برادران مومن خود بیایید و دست ستمکار عفلقی های کافر را از بلاد خود کوتاه کنید. ای اهالی محترم اعتاب مقدسه ای جوانان غیور که در هر فرصت بر این ناپاکان تاخته اید، فرصتی را که خداوند به شما عنایت نموده غنیمت شمارید و مردانه قیام کنید و سرنوشت خویش را به دست بگیرید. ایشان در آخر خاطرنشان کردند که: به سوی نبرد با کفر بشتابید و برادران عراقی خود را نجات دهید و برادران جان بر کف رزمنده جمهوری اسلامی را کمک کنید که فردا دیر است.
۵-۶-۴.واکنش های بین المللی در پی عملیات رمضان
تنها با گذشت ۳۰ ساعت از آغاز عملیات رمضان و ورود نیروهای ایرانی به خاک عراق سازمان ملل از خود واکنش نشان داد. شورای امنیت این سازمان با صدور بیانیه ای از وضعیت وخیم بین دو کشور اظهار نگرانی کرد و خواستار آتش بس شد که ایران این درخواست را رد کرد. این دومین اقدام جانبدارانه سازمان ملل متحد در یک ماه گذشته بود. بعد از صدور قطعنامه ۵۱۴ دو روز قبل از آغاز عملیات رمضان، این بیانیه تعجب برانگیز بود زیرا در طول تجاوز عراق به خاک ایران در ظرف دو سال گذشته به هیچ وجه به این سرعت واکنش از خود نشان نداده بود. تنها کشوری که آمادگی خود را مبنی بر کمک به ایران پس از شروع عملیات رمضان اعلام داشت کشور لیبی بود. معمر قذافی رهبر سابق لیبی با فرستادن سفیر خود برای ملاقات با رییس مجلس شورای اسلامی ایران آقای هاشمی رفسنجانی، آمادگی خود مبنی بر کمک به ایران را اعلام کرد.(هاشمی،۱۳۸۶: ۱۳۰)
۵-۶-۵.مرحله دوم عملیات رمضان
در تاریخ ۲۵ تیر ماه سال ۱۳۶۱ مرحله دوم عملیات رمضان در جنوب پاسگاه زید واقع در محور میانی با همان یگان های مرحله اول به اضافه یک یگان قوی از سپاه با تقویت دو تیپ که تحت امر قرارگاه جنوبی بودند آغاز شد. عمده تلاش نیروهای ایرانی در این مرحله، استفاده از سرپل به دست آمده در داخل خاک عراق به وسعت ۶۰ کیلومتر مربع که در مرحله اول به دست آمده بود و گسترش و توسعه این سرپل تا کانال ماهی گیری بود که در صورت دستیابی به این اهداف، فاصله رزمندگان ایرانی تا بصره از ۲۰ کیلومتر به ۱۲ کیومتر میرسید. ارتش عراق با بهره گرفتن از فاصله مابین مرحله اول و دوم عملیات میدان های جدیدی در عمق ایجاد کرده بود و همین امر، کار را برای نیروهای ایرانی دشوارساخت. عدم پاکسازی کامل جناح ها و نیز عدم الحاق در آنها نیز مزید به علت شد تا تلاش نیروهای ایرانی به سرانجام نرسید. اما باز هم در این مرحله از عملیات، تعداد زیادی از ماشین جنگی عراق منهدم شد. ۱۱۶ تانک و نفربر و ۵۱ دستگا خودرو منهدم گردید و ۱۵ تانک و نفر نیز به غنیمت گرفته شد. همچنین حدود ۷۰۰ نفر از نیروهای عراقی کشته و مجروح شدند.(درودیان،۱۳۹۱: ۳۱)
۵-۶-۶.مرحله سوم عملیات رمضان
در مرحله سوم عملیات، با توجه به عکس های هوایی گرفته شده گذشته از مناطق عملیاتی و سایر شواهد مبرهن برای فرماندهان نظامی ایران، احتمال پاتک نیروهای عراقی بسیار وجود داشت. بنابراین مرحله سوم عملیات با هدف انهدام تجهیزات زرهی ارتش عراق طراحی شد و مقرر گردید نیروهای زرهی ایرانی به هیچ وجه وارد صحنه درگیری نشوند و تا نیروهای پیاده و مجهز بتوانند با هر زره پوشی که مواجه شدند، نیروهای عراق را منهدم کنند. بدین ترتیب، مرحله سوم عملیات از محور میانی با همان نیروهای مرحله دوم که به وسیله سه تیپ دیگر تقویت شده بودند با هدف انهدام ماشین جنگی عراق آغاز شد. در همان ساعات اولیه از تهاجم، نیروهای ایرانی به صورت چشم گیر نیروهای عراقی را درهم شکسته و با انهدام بخش های عمده ای از تجهیزات عراقی ها، در زمینی به وسعت ۱۸۰ کیلومتر مربع پیشروی کردند. در این مرحله از عملیات ۷۰۰ تانک و نفربر نیروهای زرهی عراق منهدم شد و حدود ۱۴ تانک و نفربر به غنیمت گرفته شد. ۲۱۰۰ تن از نیروهای عراقی کشته شدند و حدود ۲۶۰ نفر به اسارت گرفته شدند.(همان،۱۳۹۱: ۳۲)
۵-۶-۷.مرحله چهارم عملیات رمضان
این مرحله از عملیات برای نیروهای ایرانی به هیچ وجه خوش یمن نبود. در این مرحله از عملیات در منطقه شلمچه از محور جنوبی دو تیپ از سپاه پاسداران و یک یگان از ارتش به صورت ادغامی وارد عمل شدند، لیکن به سبب هوشیاری عراقی ها و همچنین موانع و استحکامات متعددی که وجود داشت عبور از خط اول عراق ممکن نشد و این مرحله هم با ناکامی نیروهای ایرانی مواجه شد.(لطف الله زادگان،۱۳۸۹: ۳۰)
۵-۶-۸.مرحله پنجم عملیات رمضان
تلاش اصلی نیروهای ایرانی در این مرحله از عملیات که مرحله آخر آن نیز به شمار میرفت، معطوف به محور شمالی پاسگاه زید در حد فاصل دژ مرزی عراق و خاکریزهای مثلثی آنها بود. در آغاز مرحله پنجم عملیات همه چیز به نفع نیروهای ایرانی پیش میرفت و آنها توانستند علاوه بر پاکسازی و الحاق، خاکریزهای مناسب و دو جداره در جناح شمالی احداث کنند، اما چون دقت کافی در احداث خاکریز ها به عمل نیامده بود، نیروهای عراقی توانستند حدود پنج کیلومتر در آن رخنه کنند. در این حد فاصل نیروهای ایرانی توانستند نزدیک به دو روز در مواضع به دست آمده مستقر شوند و عقبه امکانات پشتیبانی رزمی و خدماتی به این منطقه منتقل گردید. عراقی ها نیز که در مرحله گذشته ضرباتی سنگین متحمل شده بودند، عملا تحرکی از خود نشان نداند لیکن به دلایلی با آنکه عملیات تا آستانه تثبیت پیشرفت کرده بود، ادامه حضور نیروها به مصلحت دیده نشد. در این مرحله از عملیات رمضان، ۱۳۰ تانک و نفربر عراق منهدم گردید و حدود ۱۱ تانک نیز به غنیمت گرفته شد. همچنین ۸۰۰ نفر از نیروهای عراقی کشته یا زخمی شدند. به این ترتیب عملیات رمضان در ۵ مرحله به پایان رسید.(دوردیان،۱۳۹۱: ۳۲)
۵-۶-۹.نتایج عملیات رمضان
آنچه که در عملیات رمضان برای جمهوری اسلامی ایران به دست آمد، گذشته از آنکه ایران در این عملیات ناکام ماند آن بود که از این عملیات به عنوان یکی از قله های تاریخی در جنگ عراق و ایران نام میبرند. نفس تهاجم نیروهای ایرانی به داخل خاک عراق در این عملیات از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. مقامات تهران به عراق و جامعه جهانی ثابت کردند که پس از گذراندن مرحله آزادسازی مناطق اشغالی خود که در دست ارتش عراق بود، مصمم به ادامه نبرد برای تحقق خواسته های خود هستند حتی اگر با مشکل عبور از مرز مواجه بشوند. “عملیات رمضان در بعد نظامی فراتر از توانمندی های جمهوری اسلامی بود و عمدتا می بایست به عنوان یک تجربه، نصب العین تبیین مرحله جدید جنگ میشد. به عبارت دیگر، عملیات رمضان خاطر نشان میساخت که با تغییر زمین نبرد و نیز اتخاذ استراتژی دفاع مطلق از سوی دشمن، استمرار جنگ نیازمند شرایط جدید است که بدون در نظر گرفتن آنها نتایج مطلوب حاصل نخواهد شد. این شرایط عبارت بودند از:

• فراهم آوردن تمامی شرایط و لوازم پیشروی

• افزایش توانایی مهندسی

• گسترش سازمان رزم

• گسترش سازمان یگان های زرهی، به منظور جنگ در روز و رویارویی با نیروهای زرهی دشمن.” (همان،۱۳۹۱: ۳۴)

اما از بعد مادی، در این عملیات حدود ۲۵۰ کیلومتر مربع از خاک سرزمینی ایران آزاد گردید و ۸۰ کیلومتر از خاک عراق نیز به تصرف نیروهای ایرانی در آمد. ” تیپ های ۴۳، ۱۲ ، ۹۶ و نیز تیپ ۸۸ مکانیزه و تیپ ۵۵ مختلط از ارتش عراق تا حدودی منهدم شد."(علایی،۱۳۹۱: ۵۳۸) حدود ۶۵۰ تانک و نفربر و ۱۵۰ دستگاه انواع خودروی ارتش عراق مهندم گشت و حدود ۱۰۰ دستگاه تانک و نفربر و مقادیر زیادی جنگ افزار و مهمات به غنیمت نیروهای ایرانی در آمد. حدود ۶۴۰۰ نفر از نیروهای عراقی کشته و حدود ۱۳۱۵ نفر نیز اسارت گرفته شدند. همچنین حدود ۱۵۸۰ نفر از نیروهای ایرانی در عملیات رمضان به شهادت رسیند و حدود ۱۰۲۰۵ نفر مجروح شدند و ۲۱۰۳ نفر اسیر و مفقود گشتند. آمار شهدای ایران از ۴ قرارگاه فتح، نصر، فجر و قدس است.(فصلنامه تخصصی مطالعات دفاع مقدس،۱۳۸۷: ۱۱۹ و ۱۲۰)
۵-۶-۱۰.تحولات صورت گرفته در حین عملیات رمضان
با آغاز عملیات رمضان و ورود نیروهای ایرانی به خاک عراق، ارتش عراق بار دیگر از حربه قدیمی خویش استفاده کرده و همزمان با بمباران مناطق جنگی، به شهرای خرم آباد، کرمانشاه و ایلام حمله کرد و تعدادی از غیر نظامیان را شهید و زخمی کرد. شدت حملات عراق به حدی بود که به سفارش مسئولان امنیتی و نظامی آقای خامنه ای رئیس جمهور ایران در روز ۲۴ تیر ماه در محل کار خود حاضر نشد و موقتا در جای دیگر مستقر شد. اما این پایان کار نبود و عراق باز هم در روز ۲۵ تیر ماه به وسیله جنگنده های خود چند بار به شهرهای همدان، خرم آباد و کرمانشاه حمله کرد و ده ها نفر را شهید و مجروح کرد. مقامات تهران با ادامه دار شدن حملات عراق، تصمیم به مقابله به مثل گرفتند و در روز سی ام تیر ماه به پالایشگاهی در بغداد حمله کردند و آنجا را بمباران کردند و البته یکی از هواپیماهای خود را از دست دادند. البته ارتش عراق این حمله را بی پاسخ نگذاشت و بلافاصله در جواب این حمله، مناطق مسکونی شهر اهواز را بمباران کرد و باز هم موجبات شهادت غیر نظامیان دیگری را پدید آورد.(علایی،۱۳۹۱: ۵۴۶)
اما رخداد مهم دیگری که در حین عملیات رمضان اتفاق افتاد، درخواست روسای جمهور ترکیه، پاکستان و گینه به رئیس جمهور ایران مبنی بر میانجیگری برای پایان دادن به جنگ ما بین دو کشور عراق و ایران شدند. این درخواست طی نامه ای در روز ۳۱ تیر ماه سال ۱۳۶۱ به آقای خامنه ای رئیس جمهور ایران ارسال شد. جواب جمهوری اسلامی ایران همانند گذشته منفی بود و معتقد بود که این میانجی گری ها بیشتر برای خرید زمان و گرفتن فرصت تجدید قوا برای صدام و کم کردن روحیه ی رزمندگان و ایجاد تردید در خصوص جدی بودن جنگ میباشد.(هاشمی،۱۳۸۶: ۱۳۵)
۵-۷.علل ناکامی ایران در عملیات رمضان

بعد از جنگ جهانی دوم به مدت تقریباً۴۰ سال ژئوپلتیک به عنوان یک مفهوم و یا روش تحلیل، به علت ارتباط آن با جنگ‎های نیمه اول قرن بیستم منسوخ گردید، هر چند ژئوپلیتیک در این دوره از دستور کار دولت ها در مفهوم قبلی خود خارج شد، اما همچنان در دانشگاهها تدریس می­شد. برای تبدیل شدن نقش فعال جغرافیا در تعریف ژئوپلیتیک به نقش انفعالی سه دلیل عمده قابل ذکر است:
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اول اینکه جغرافیدانان بعد از شکست آلمان در جنگ، ژئوپلیتیک خاص آلمان را مقصر اصلی عنوان کردند و سیاست‎های آلمان نازی را متأثر از این مکتب می‎دیدند. خود را از مطالعات در مقیاس جهانی کنار کشیده، توجه خود را به دولت ها و درون مرزهای سیاسی بین المللی معطوف داشتند و واژه ژئوپلیتیک بر چسب غیر علمی‎به خود گرفت و از محافل علمی‎و دانشگاهی طرد شد.دلیل دیگری که موجب افول نقش جغرافیا در جنگ سرد شد ظهور استراتژی باز دارندگی هسته ای بود. توانایی پرتاب سلاح‎های هسته ای بوسیله هواپیما و موشک به فاصله‎های دور،باعث شد که دیگر نه فاصله و نه عوامل جغرافیایی مثل ناهمواری ها و اقلیم چندان مهم تلقی نمی‎شدند. دلیل سوم، ظهور ایدئولوژی به عنوان عامل تعیین کننده ی جهت گیری سیاست ها بود. ژئوپلیتیک جنگ سرد و ژئوپلیتیک عصر هسته ای از مشخصات دوره افول ژئوپلتیک هستند (زین العابدین، ۱۳۸۹ : 13).
۲-۱-۳- دوره احیا
بعد از پایان جنگ جهانی دوم جغرافیدانان شرمنده شدند و از آن پس تلاش نمودند جغرافیدانانی که ژئوپلیتیک را در اختیار آلمان نازی (هیتلر) گذاشته اند،کنار گذارند، و نتیجه اینکه حدود ۴۰ سال ژئوپلیتیک طرد شد. تا اینکه در دهه 1980 در جنگ ویتنام^[2] و کامبوج^[3] بر سر تصاحب منطقه ی مکنگ^[4]، گر چه هر دو کشور از بلوک شرق بودند، ایدئولوژی نتوانست جنگ را از بین ببرد. بنابراین، در گزارش این مناقشه و روابط دو کشور، مجدداً از مفهوم ژئوپلتیک استفاده شد و سپس کسینجر^[5] بصورت تفننی از واژه ی ژئوپلیتیک در مسائل جهان استفاده نمود. علاوه بر آن در جنگ ایران و عراق (1988-1980) و اشغال کویت توسط عراق (1991-1990 ) و به ویژه سقوط پرده آهنین در اروپا از سال 1989 موجب پر رنگ تر شدن این مفهوم شد و به خصوص فروپاشی شوروی (سابق) و برجسته شدن ملیت ها این مفهوم را به صورت یک مفهوم کلیدی در عرصه بین المللی قرار داد (زین العابدین،۱۳۸۹ :۲۸).
در حالیکه نامداران جغرافیای سیاسی چون ریچارد هارتشورن و استیفن جونز سخت در تلاش شکوفا ساختن جغرافیای سیاسی در جهان دوران میانه ی قرن بیستم شدند و سیاستمدارانی چون هنری کیسینجر واژه ژئوپلیتیک را دوباره به زبان روزمره سیاسی نیمه دوم قرن بیستم باز گرداند، جهانی اندیشانی چون ژان گاتمن و سوئل کوهن پیروزمندانه جهانی اندیشی جغرافیایی(ژئوپلتیک) را به بستر اصلی مباحث دانشگاهی باز گرداندند.در این زمینه ژان گاتمن^[6] با طرح تئوری «آیکنوگرافی^[7]- سیروکولاسیون^[8]» «حرکت» را در مباحث ژئوپلیتیک در معرض توجه ویژه قرار داد و عوامل روحانی یا عامل «معنوی» را در جهانی اندیشی «اصل» یا «مرکز» دانست و «ماده» یا «فیزیک» را تأثیر گیرنده قلمداد کرد (مجتهد زاده،۱۳۸۶:۹۶).
سائول بی کوهن می‎گوید: موضوعات ژئوپلیتیکی مهمتر از آن بودند که جغرافیدانان آنها را کنار بگذارند و اکنون خیلی از جغرافیدانان با یک تأخیر به او ملحق شده اند و از باز گشت و تجدید حیات ژئوپلتیک به اندازه او استقبال کرده اند.
2-2-رویکردهای جدید ژئوپلیتیک
همه نظریه‎های ژئوپلیتیکی جنبه ژئواستراتژیکی داشته و برای کسب قدرت بر فضای جغرافیایی تأکید داشتند. اما پس از پایان جنگ سرد و با مطرح شدن نظام نوین جهانی بسیاری از دیدگاه های ژئوپلیتیکی جنبه ی کمی‎پیدا کرد و حتی بعضی از این دیدگاه ها در عالم سایبر اسپیس مطرح شدند. در نظام نوین جهانی عده ای در تحلیل ژئوپلیتیکی خود، رویکرد انرژی را مد نظر قرار دادند،عده ای به مسائل زیست محیطی معتقد بودند، بعضی فرهنگ را عامل اصلی ژئوپلیتیک دانستند و بالاخره، عده ای مسائل ژئواکونومی‎را در تحلیل ژئوپلیتیکی خود مورد توجه قرار دادند. می‎توان گفت که معیار‎های قدرت که نظامی‎گری بود، به طور کلی جای خود را با معیار‎های مذکور تغییر داد. یعنی، قبل از پایان جنگ سرد، معیار اصلی قدرت نظامی‎گری بوده و تمام عوامل اقتصادی، اجتماعی به صورت ابزار مورد توجه بوده است.به علاوه مشخصه ی اصلی ژئوپلیتیک دوره جنگ سرد جهان دو قطبی، جهان سوم و کشورهای عدم تعهد بودند، اما در نظریه ی جدید ژئوپلیتیکی، جهان چهارم مطرح است (زین العابدین، ۱۷۱:۱۳۸۹).
۲-2-۱-رویکرد نظم نوین جهانی
اولین بارجورج بوش پدر^[9] رئیس جمهور اسبق آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در1990م نظام نوین جهانی^[10] را مطرح نمود. و در سال 1991 پس از مذاکرات خود در هلسینکی^[11] با گورباچف^[12] و مارگارت تاچر^[13]، رهبران اروپا، سازمان ملل متحد،کشورهای عربی به ویژه خلیج فارس و سایر هم پیمانان خود، نظریه نظام نوین جهانی خود را اعلام نمود (حافظ نیا،۵۳:۱۳۸۵).
این نظام دیدگاه‎های جدید آمریکا را بیان می‎کند. با فروپاشی نظام سیاسی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق و از بین رفتن رقابت قدرت ها، جهان از این پس صاحب نظام نوینی شود که بر قدرت همه جانبه آمریکا استوار است. قدرت و سلطه آمریکا بر جهان بدون تسلط بر خلیج فارس ممکن نبود. نظام نوین جهانی طرحی جدید برای سلطه بر مناطق مهم جهان توسط آمریکا بود. این نظام به رغم عنوان گول زننده آن، شکل جدیدی از استعمار نو است که جهان را به سوی مخاصمه و تلاطم سوق می‎دهد. جورج بوش پدر نظم نوین جهانی را این چنین تعریف می‎کند: «نظم نوین جهانی می‎گوید که بسیاری از کشورها با سوابق متجانس و همراه با اختلافات، می‎توانند دور هم جمع شوند تا از اصل مشترکی پشتیبانی کنند و آن اصل این است که شما با زور کشور دیگری را اشغال نکنید…» اما آمریکائیها از زمان پی ریزی چنین نظریاتی، کمترین توجهی به آنچه خود معتقدند نداشته اند و تعبیر «نوام چامسکی» نظم نوین جهانی تعبیر تازه ای از توسل به زور و انقیاد مضاعف ملت ها است.تمام ابعاد نظم نوین جهانی بر پایه منافع و توسعه طلبی آمریکا استوار است در عصر نظم نوین جهانی، ثبات و امنیت تقریباً به طور کامل برای هیچ کشوری- حتی آمریکا- وجود ندارد.
2-2-2-رویکرد ژئواکونومی
پایه و اساس ژئواکونومی‎استدلالی است که از طرف ادوارد لوتویک^[14] ارائه شده است. او خبر از آمدن نظم جدیدبین المللی در دهه نود می‎داد که در آن ابزار اقتصادی جایگزین اهداف نظامی‎می‎شوند. به عنوان وسیله اصلی که دولت ها برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی به آن تأکید می‎کنند و این ماهیت ژئواکونومی‎است (عزتی،۱۰۷:۱۳۸۸)
ژئواکونومی‎عبارت ازتحلیل استراتژی­ های اقتصادی بدون درنظر گرفتن سودتجاری،که ازسوی دولتها اعمال می­ شود،به منظورحفظ اقتصادملی یا بخشهای حیاتی آن وبه دست آوردن کلیدهای کنترل آن ازطریق ساختارسیاسی وخط مشیهای مربوط به آن پرداخت. (عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت و فضا را مدّ نظر دارد و هدف اصلی آن کنترل سرزمین و دستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای اقتصادی فناوری و بازرگانی است بدین ترتیب به نظر می‎رسد مفاهیم ژئواکونومی‎در رویارویی با مسائل قرن 21 از کارآیی مناسبی در مقیاس جهانی برخوردار خواهد بود (واعظی،1388 :32)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت وفضا را بررسی می‎کند. فضای بالقوه ودرحال سیلان همواره حدود ومرزهایش درحال تغییروتحول است،ازاین رو آزادازمرزهای سرزمین وویژگیهای فیزیکی ژئوپلیتیک است.درنتیجه تفکر ژئواکونومی‎شامل ابزارآلات لازم وضروری است که دولت می‎تواندازطریق آنها به کلیه اهدافش برسد.(عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎و ژئوپلیتیک دارای تفاوتهای اساسی با هم می‎باشند،اول اینکه ژئواکونومی‎محصول دولت ها وشرکتهای بزرگ تجاری با استراتژیهای جهانی است درحالی که این خصیصه در ژئوپلیتیک نیست. نه دولت ونه شرکتهای تجاری هیچ نقشی درژئوپلیتیک ندارندبلکه یکپارچگی اتحادیه ها،منافع گروهی وغیره برپایه نمونه‎ های تاریخی با عملکردی نامرئی دراستراتژیهای ژئوپلیتیکی پایه واساسی برای همه صحنه‎های ژئوپلیتیکی هستند.
دوم اینکه هدف اصلی ژئواکونومی‎کنترل سرزمین ودستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای تکنولوژی وبازرگانی است. ازلحاظ کاربردی بایدگفت که مفهوم وعلم ژئوپلیتیک می‎تواند درنشان دادن راه وروش‎هایی برای پایان دادن به نزاعها ودرگیری ها ودرمجموع اختلافات نقش اساسی داشته باشددرحالی که ژئواکونومی‎ازچنین ویژگی برخوردارنیست(عزتی،1387: 112)
2-2-3- رویکرد ژئوکالچر
ژئوکالچر یا ژئوپلیتیک فرهنگی فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت،فرهنگ، و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگها همچون سایر پدیده‎های نظام اجتماعی همواره در حال شکل­ گیری، تکامل،آمیزش، جابجایی در جریان زمان و در بستر محیط جغرا فیایی کره زمین اند.به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند ‎های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بی شماری است که در لایه‎های مختلف اجتماعی و درعرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی‎با یکدیگر بسر می­برندو بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز فرهنگی ویژه خلق می‎شود.از این رو ساختار ژئو کالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی فرهنگی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل‎های مکانی – قضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و موازات یکدیگر حرکت می‎کنند (دیلمی‎معزی،2:1387).
ژئوکالچر پدیده ای است که بر شالوده نظام اطلاع رسانی نوین و یا صنایعی استوار است که به تولید محصولات فرهنگی مبادرت می‎ورزد وظیفه این صنایع تولید انبوه محصولات فرهنگی است. نظام سلطه فرهنگی در جهان کنونی در کنار نظام سلطه اقتصادی یا سیاسی از عناصر اصلی نظام ژئوپلیتیک جهانی می‎باشند. امروزه منطق حاکم بر فرایند‎های ژئوکالچر جهانی بر اشکال پیچیده و تکامل یافته تر شیوه‎های رقابتی مبتنی است. این فرایند در عین نافذ بودن، مدام در تکامل می‎باشد
پدیده‎های فرهنگی به دلیل خصیصه‎های مکانی شان همواره میل به ثبات و پایداری در مقابل نوآوری ها دارند که می‎توان به تلاش جوامع سنتی و حفظ میراث فرهنگی و آداب و سنن و نمادهای تاریخی و … اشاره کرد. از طرفی الگوهای تمدنی به واسطه ماهیت فضائیشان در جهت سرعت بخشیدن به تغییرات فرهنگی و زدودن مرزهای قراردادی هستند(حیدری،۱۳۸1 :۱۶۸).
۲-2-4- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی
مسایل ژئوپلیتیک زیست محیطی از اواخر قرن بیستم به موضوع اصلی فعالیت­ها و نگرانی­ها بین گروه‎های انسانی و بازیگران ملی و فراملی در سطوح منطقه ای و جهانی تبدیل شده است. محیط زیست بشری در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی دستخوش مخاطرات گردیده است. این مخاطرات در سه بعد: کاهش و کمبود منابع، تخریب منابع و آلودگی محیط زیست تجلی یافته است. از دید ژئوپلیتیک، کمبود منابع زیست محیطی یا محروم کردن انسانها از زیستن در مکان مورد علاقه آنها رقابت و کنش متقابل بین گروه‎های انسانی و بازیگران سیاسی در سطوح مختلف را در پی دارد.(www.civilica.com).
طی چند دهه گذشته، افزایش جمعیت، گسترش دامنه مداخلات بشر در طبیعت برای تأمین نیازهای فزاینده از منابع کمیاب طبیعی، گسترش رویکرد سودانگاری در غالب طرح‎های توسعه ای، بی پروایی نسبت به جستار پایداری محیط زیست در ساخت سازه ها و زیر ساخت ها و مانند آن،پیامدهای ناگواری همانند گرمایش کروی، ویرانی لایه ازن، پدیده ال نینو، طوفانهای سهمگین، بالا آمدن سطح آب دریاها، گسترش گازهای گلخانه ای، خشکسالی، سیل، فرو نشست زمین، کاهش آب شیرین، بیابان زایی، کاهش خاک مرغوب، آلودگی هوا، باران‎های اسیدی، جنگل زدایی و نابودیت تنوع زیستی، نشانه‎هایی از جهانی شدن پیامدهای فروسایی محیط زیست در سطح فروملی و فراملی و جهانی بودن بوده اند. تداوم وضعیت موجود،آینده زیست و تمدن فراروی بشر را مبهم و نامطمئن کرده است.نگرانی از این وضعیت به همراه شرایط نا مطلوب کنونی، در طرح رویکردهایی همانند امنیت زیست محیطی، ژئوپلیتیک انتقادی، ژئوپلیتیک زیست محیطی، توسعه پایدار بسیار اثر گذاشت. با توجه به این که مفهوم «جهان» از مقیاس‎های مطالعاتی دانش یاد شده است، مرزهای محلی و ملی را در نوردیده اند، محیط زیست سویه ای ژئوپلیتیک یافته است (کاویانی،۱۳۹۰: ۸۵).
2-2-5-رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی
در مورد ماهیت و چیستی ژئوپلیتیک انتقادی نظریه‎های مختلفی ارائه شده است. عده ای از نظریه پردازان، ژئوپلیتیک انتقادی را در مقایسه با ژئوپلیتیک سنتی، که به دلیل سوء استفاده از شواهد جغرافیایی به نفع مقاصد امپریالیستی لکه دار گردیده، از لحاظ علمی‎مستقل و بی طرفانه می‎دانند که می‎تواند با دیدگاهی متعالی به امور جهانی نگریسته و تحقیق عینی بپردازد(مویر،220:1379). عده ای را باور بر این است که ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست­های پنهان دانش ژئوپلیتیک است (میرحیدر،42:1386)
از اوایل1970، شاهد ظهوررویکردی نوین به نام «ژئوپلیتیک انتقادی^[15]»هستیم.دانشمندان ژئوپلیتیک چون اتوتایل^[16] ومیشل فوکو را می‎توان ازپیشگامان این حرکت نوین دانست. این دانشمندان به طور همزمان، هم از ژئوپلیتیک انتقاد کردند و هم خود از اندیشمندان این عرصه بودند. این افراد، سیاست اندیشمندانه خود را بر «ضد ژئوپلیتیک» تعریف کرده و با وجود این، در چارچوب زیر بنایی مفاهیم ژئوپلیتیک کار می‎کردند (مویر،۳۷۸:۱۳۷۹).
محققین ژئوپلیتیک انتقادی تمایل دارند بجای تمرکز بر شناسایی عوامل جغرافیایی مؤثر بر شکل گیری قدرت دولتها و سیاست خارجی ایشان، از یک سو دریابند که سیاستمداران چگونه «تصاویر ذهنی» خود را از جهان ترسیم نموده اند و این بینش ها چگونه بر تفاسیر آن ها از مکان‎های مختلف تأثیر می‎گذارند؟ ژئوپلیتیک انتقادی به عنوان نظریه ای نسبتاً جدید که توانسته است خود را بر اساس مؤلفه‎های حاکم میان بازیگران روابط بین الملل، نظام مند سازد، چارچوبی مناسب برای فهم ژئوپلیتیکی جدید، به دور از عناصر سختی هم چون مرز و مکان ایجاد کرده است. بر اساس فهم برخی از موضوعات، بدون توجه به بعضی مسائلی که طبق نظریات سنتی غیرمرتبط می‎نمودند، امری ناقص خواهد بود. از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، استراتژی قدرت همیشه نیازمندبه کارگیری فضا وهمین سبب گفتمان می­باشد. (www.javanemrooz.com)
رویکرد انتقادی، کوشش منتقدانه برای کشف ساختارهای جامعه معاصر است که ضمن نقد زیربنایی رویکردهای رایج در شناخت جامعه به تبیین کاستی ها ی روش شناسی آنها می‎پردازند و شیوه‎های اثبات گرایی (پوزیتیوسیتی) را در مطالعه جامعه نقد می‎کند و بر این انگاره استوار است که صرف تجربه و روش‎های تجربی کافی نیست و نباید مطالعه جامعه را همسان با مطالعه طبیعت انگاشت. هدف نظریه پردازان مکتب انتقادی، ایجاد دگرگونی‎های فرهنگی و روشنگرانه برای کاهش نابرابری‎های جهانی، برقراری عدالت بین المللی، احترام به تفاوت ها و گرایش به ارزش‎های فرهنگی جدیدی است که بر فرایند تعامل موجود در صحنه‎های اجتماعی و تمدنی حاکم شود و تعامل و عمل را در چارچوب ارزشهای موجود رهبری کند (مشیر زاده،۱۳۸۴ :۲۲۱).
هر چند ژئوپلیتیک به مطالعه روابط متقابل جغرافیا، قدرت سیاست و کنش‎های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر می‎پردازد (حافظ نیا،۳۶:۱۳۸۵). اما امروزه گفتمان آن تابعی از چالش‎های برخاسته از «جهانی شدن‎های اقتصادی»، «انقلاب اطلاع رسانی» و«خطرات امنیتی جامعه جهانی» است (مجتهد زاده،۱۲۸:۱۳۸۱)و بالاخره ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست‎های پنهان دانش ژئوپلیتیک است.مباحث ژئوپلیتیک مقاومت و آنتی ژئوپلیتیک از جمله مباحث مهم در پژوهش ها و نوشته‎های مربوط به ژئو پلیتیک انتقادی می‎باشد.این رویکرد توجهش را صرفاً به رویه سلطه ژئوپلیتیک معطوف نداشته بلکه به رویه دیگر ژئوپلیتیک که مقاومت می‎باشد بیشتر توجه می‎کند. و عاشورا به عنوان عالیترین و متعالی ترین صحنه ژئوپلیتیک مقاومت از چنان ماندگاری و جاودانگی برخوردار بوده و هست که امروزه و در قرن بیست و یکم وهزاره سوم نیز توان تحریک و به غلیان در آوردن جنبش‎های مقاومت را دارد. بسیاری از نهضت ها و مقاومت ها در دنیای اسلام و حتی غیر اسلام الگوی مقاومت خود را از عاشورا الهام گرفته اند. (باباخانی،38:1392)
2-3-اندیشه ملی گرایی
ملی گرایی مفهومی‎کاملا سیاسی دارد. این مفهوم به عنوان یک اندیشه و فلسفه سیاسی تلقی می­ شود. اندیشه‎ای که در هر ملتی ریشه در هویت ملی و میهن دوستی آن ملت دارد. در حالی که مفهوم میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند، ناسیونالیسم پدیده ای فلسفی و نوین محسوب می‎شود که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شده است. در این راستا هنگامی‎که جنگ جهانی اول و جنگ‎های بزرگ قبل از آن بیشتر با انگیزه میهن دوستی شروع شده بود، جنگ جهانی دوم حاصل برخورد اندیشه‎های ناسیونالیستی بود.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
ناسیونالیسم به وابستگی مردم یک منطقه که براساس یک احساس مشترک به وجود آمده گفته می­ شود این احساس مشترک ممکن است علل تاریخی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و غیره داشته باشد. ناسیونالیسم در حقیقت ملاتی است که گروه‎های مختلف را به هم پیوند داده و واحدی به نام ملت را به وجود می‎آورد. (روشن و فرهادیان،242:1385)
میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند. ناسیونالیسم یا ملی گرایی مفهومی‎کاملاً سیاسی است که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شد. از نظر واژه شناسی ناسیونالیسم از ریشه ناسی(Nasci)آمده است این واژه لاتین متولد شدن معنی می‎دهد و نظریه تکاملی ایده ناسیونالیسم را تأیید می‎کند.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
اگر ناسیونالیسم بر مبنای برگشت به ارزشهای جاهلی و اساطیری باشد، ارتجاعی محسوب می‎شود و اگر بر مبنای یک احساس انسانی و فرهنگ خلاق باشد، مترقیانه خواهد بود. مفهوم ناسیونالیسم در قرن نوزدهم و بیستم به طور گسترده ای از اروپا به سایر نقاط و از جمله خاورمیانه انتشار یافت. افکار ناسیونالیستی به دلایلی چند در نیمه دوم قرن نوزدهم در خاورمیانه، گسترش یافت.
اول: افتتاح مدارس جدید درمصر، لبنان وسوریه
دوم: اختراع چاپ که به دنبال خود آگاهی از امور سیاسی را افزایش داده و مشوق احیای فرهنگی- ادبی شد.
سوم: تجزیه امپراطوری‎های قدیم که به دنبال خود، خود مختاری گروه‎های ملی را به دنبال داشت.(درایسدل و بلیک،77:1386)
با شروع قرن بیستم ناسیونالیسم به یک قدرت عمده سیاسی در خاورمیانه تبدیل شد و تأثیرات آن زمانی به اوج خود رسید که ناسیونالیسم ترک، عرب، ایرانی و یهود به طور همزمان در این منطقه ظهور کردند، از عوامل اصلی که سبب بروز شکاف و اختلاف در میان شیعیان منطقه خاورمیانه شده، اندیشه‎های ناسیونالیستی پیروان این مذهب در کشورهای مختلف می‎باشد. تنوع نژادی و قومی‎شیعیان ساکن در منطقه خاورمیانه الهام بخش اندیشه‎های ناسیونالیستی در میان آنان گردیده و این امر واگرایی و فقدان وحدت مذهبی در بین آنان را به دنبال دارد. ویژگی عمومی‎ناسیونالیسم تأکید بر برتری هویت ملی بر دعاوی مبتنی بر طبقه، دین و مذهب است و بر این اساس عوامل زبانی، فرهنگی وتاریخی مشترک به همراه تأکید بر سرزمین خاص، هویت بخش گروهی از مردم می‎شود.
بدین ترتیب ایدئولوژی ناسیونالیسم با تأکید بر نژاد و زبان در جهان اسلام که مرکب از انواع زبانها و نژادها ی گوناگون است، یکی از عوامل اصلی واگرایی تلقی می‎گردد. تجارب تاریخی گویای این واقعیت است که حتی پان عربیسم از ادعای نهضت وحدت سراسری اعراب نتوانست در جوامع و کشورهای عربی ایجاد وحدت نماید و طی جنگهای اعراب اسرائیل و با شکست اعراب اعتبار خود را از دست داد. به طوری که در جریان جنگ 1991 آمریکا و متحدین با عراق برخی کشورهای عرب برای آزادی کویت به یک کشور دیگر عرب(عراق)، حمله ور شدند(صفوی،202:1387).
2-4-میهن خواهی
میهن خواهی یا وطن دوستی فلسفه سیاسی ویژه ای نیست، بلکه غریزه ای است که از حس اولیه ی تعلق داشتن به مکان و هویت ویژه ای آن و حس دفاع از منافع اولیه ی فردی در آن مکان ویژه ناشی می‎شود. گونه ی اولیه ی خودنمایی این غریزه کم و بیش در همه ی حیوانات قابل مشاهده است. بیشتر حیوانات محدوده‎های مشخصی را برای جولان دادن و منافع اختصاصی، فردی یا گروهی خود در نظر گرفته و به آن دلبستگی و تعلق می‎یابند و دخالت و تجاوز دیگران را در آن با سرسختی دفع می‎کنند. (مجتهدزاده،70:1381). مفهوم میهن از انگیزه‎های سیاسی دور است و از حد غریزه ی طبیعی خارج نمی‎شود. میهن خواهی یا میهن دوستی تا آن اندازه طبیعی و غریزی است که با تعلقات معنوی انسان درآمیخته و جنبه ی الهی به خود می‎گیرد و به گونه ی مفهوم مقدس خودنمایی می‎کند.
2-5- مفهوم ملت
جمع افرادی که از پیوندهای مادی و معنوی ویژه و مشخصی برخوردار باشند و با مکان جغرافیایی ویژه ای، «سرزمین سیاسی یکپارچه و جداگانه» همخوانی داشته باشند و حاکمیت حکومتی مستقل را واقعیت بخشند، ملت آن سرزمین یا کشور شناخته می‎شوند. بدین ترتیب ملت و ملیت پدیده‎های سیاسی هستند که در رابطه مستقیم با سرزمین واقعیت پیدا می‎کنند و این اصطلاحات در حالی که مباحث سیاسی هستند، جنبه ای کاملاً جغرافیایی به خود می‎گیرند. (مجتهدزاده،65:1381).
در زبان‎های اروپایی واژه ملت از کلمه(natio) مشتق شده و بر مردمانی دلالت دارد که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله هستند. ملت به مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می‎شود که بر اساس عوامل و خصیصه‎هایی نظیر تبار، تاریخ، فرهنگ، دین، مذهب، سرزمین، قومیت، زبان و …نسبت به یکدیگر احساس همبستگی می‎کنند و خود را متعلق به یک ما می‎دانند.(حافظ نیا و همکاران،108:1389)

۱

EL₁

q₁

HC₁

D₁

۲

EL₁

q₂

HC₂

D₂

:

_:

_:

:

:

n

ELn

q_n

HC_n

D_n

جدول ‏۳‑۱ : جدول تصمیم ­گیری چاهک
با توجه به مقداری که در فیلدDR قرار دارد تعداد مسیرها و نرخ کدینگ^[۸۱] را برای هر منبع تعیین می­ کند همچنین اینکه کدام مسیرها انتخاب شوند توسط چاهک معین می­ شود. چاهک، Rrep را روی مسیرهای انتخابی ارسال می­ کند و منابع بر اساس مقادیر Rrep های دریافتی تکه­ها را روی مسیرها ارسال می­ کند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

چالش­های مختلف در مسیریابی چند مسیره برای افزایش قابلیت اطمینان
در این بخش به بررسی چالش­های مختلف مسیریابی چند مسیره در شبکه ­های حسگر بی­سیم پرداخته می­ شود.
چالش بین سربار ترافیک^[۸۲] و مسیریابی چند مسیره
در [۷] راهکاری برای تحلیل مقدار سربار لازم برای دسترسی به قابلیت اطمینان مورد نظر ارائه شده است. استفاده از مسیریابی چند مسیره برای انتقال به خودی خود ترافیک را افزایش می­دهد و سربار زیادی را به شبکه تحمیل می­ کند. در [۷] تعداد مسیرها با بهره گرفتن از روش‌های تحلیلی تخمین زده می­ شود همچنین مقدار ترافیک مورد نظر و احتمال خرابی نودها با توجه به محدودیت­های در دسترس بررسی می­ شود. مسیرهای چند مسیره مستقل از هم در نظر گرفته می­شوند، بسته­ها با بهره گرفتن از کدینگ به تکه­های مختلف تقسیم می­شوند و بر روی مسیرهای مختلف ارسال می­شوند. همان طور که در بخش قبل ذکر شد فقط تعداد خاصی از این تکه­ها در مقصد برای بازیابی بسته اصلی مورد نیاز است. اگر E_k تعداد تکه­های لازم برای بازیابی بسته اصلی باشد در اینجا مقدار E_k تخمین زده می­ شود.
اگر احتمال موفقیت هر مسیر برای رساندن پیغام به مقصد باشد. را به صورت متغیر تصادفی متناظر با تعداد از مسیرهای که بسته را با موفقیت به مقصد می­رسانند تعریف کرده است. آنگاه
(۳-۴ )
امید ریاضی برابر است با :
(۳-۵ )
توزیع بالا یک توزیع برنولی است که با توزیع نرمال تخمین می ­تواند یک تخمین دهنده خوب برای مقدار E_k با توجه به یک کران^[۸۳] α باشد، در نتیجه باید باید برقرار شود. با توزیع نرمال می­توان گفت
(۳-۶ )
(۳-۷)
چون ترکیب­های متفاوتی از درجه چند مسیره و احتمال­های متفاوتp₁..p_n توزیع­های مختلفی بدست می­دهد، برای غلبه بر این مشکل از توزیع نرمال استاندارد^[۸۴] N(0,1) استفاده می­ شود.
(۳-۸)
P (S_k ≥ xα ) ≥ α (۳-۹)
(۳-۱۰)
(۳-۱۱)
(۳-۱۲)
(۳-۱۳)
نتایج شبیه­سازی نسبت انتقال­های ناموفق را برای درجات چند مسیره مختلف و کران‌های متفاوت نشان می­دهد، همچنین تعداد مسیرهای بهینه را برای کران‌های متفاوت نمایش می­دهد.
چالش­های بین مصرف انرژی و قابلیت اطمینان
در [۲۰] مؤلف از تئوری باقیمانده چینی­ها^[۸۵] (CRT) استفاده کرده است که با بهره گرفتن از این ایده نشان داده شده است که مصرف انرژی در شبکه ­های حسگر بی­سیم کم شده است و همچنین به صورت تحلیلی چالش­های بین قابلیت اطمینان و مصرف انرژی بررسی شده است. دلیل کاهش مصرف انرژی در اینجا این است که با بهره گرفتن از CRT می­توان بیت­های کمتری را انتقال داد. از تکه کردن^[۸۶] داده ­ها و مسیریابی چند مسیره استفاده می­ شود. با کاهش مصرف انرژی طول عمر شبکه به ­تبع افزایش پیدا می­ کند.
در [۲۱] یک مصالحه^[۸۷] بین کارایی انرژی و قابلیت اطمینان در شبکه ­های حسگر بی­سیم انجام شده است. با توجه به ارتباط ذاتی که بین قابلیت اطمینان و ازدحام^[۸۸] وجود دارد لازم است ازدحام کاهش پیدا کند که قابلیت اطمینان را افزایش دهد. LACAR [21] یک پروتکل پیش فعال^[۸۹] برای جلوگیری از ازدحام و افزایش نرخ تحویل داده ­ها در شبکه ­های حسگر بی­سیم می­باشد. در هر گره اطلاعاتی که از همسایه­ها (موقعیت، انرژی و ازدحام) همراه با اطلاعات محلی از چاهک، مسیرهای مناسب را برای انتقال داده تعیین می­ کند. نتایج شبیه­سازی حاکی از نرخ دسترسی بالا و کارائی انرژی است.