۱- بررسی تأثیر شدت رقابت بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران،
۲- بررسی تأثیر شدت رقابت بر ارتباط با مشتری در بانک صادرات شهرستان تهران،
۳- بررسی تأثیر شدت رقابت بر خدمت به مشتری در بانک صادرات شهرستان تهران،
۴- بررسی تأثیر شدت رقابت بر اثربخشی فعالیت­های پیشبرد فروش در بانک صادرات شهرستان تهران،
۵- بررسی تأثیر شدت رقابت بر تحقیقات بازاریابی در بانک صادرات شهرستان تهران،
۶- بررسی تأثیر ارتباط با مشتری بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران،
۷- بررسی تأثیر خدمت به مشتری بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران،
۸- بررسی تأثیر اثربخشی فعالیت­های پیشبرد فروش بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران،
۹- بررسی تأثیر تحقیقات بازاریابی بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران،
در پژوهش حاضر از ابزار پرسشنامه برای گردآوری داده‌های مورد نیاز استفاده شده است. سوالات پرسشنامه مذکور با بهره گرفتن از شاخص­ های مستخرج از پیشینه‌ پژوهش طراحی گردیده است و طیف لیکرت پنج گزینه‌ای جهت پاسخ‌گویی به سوالات در نظر گرفته شده است. سوالات مرتبط با شدت رقابت از پژوهش کوهلی وجاورسکی (۱۹۹۰)، سوالات قابلیت بازاریابی از تحقیق یان و همکاران (۲۰۱۴) و پرسش­های مزیت رقابتی از باییج و همکاران (۲۰۰۴) استخراج شده است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

در پرسشنامه تعداد ۱۸ سؤال به منظور بررسی تأثیر شدت رقابت و نقش آن در کسب مزیت رقابتی با مد نظر قرار دادن نقش میانجیگری قابلیت بازاریابی گنجانده شد. این سوالات از بررسی­های محقق در پژوهش­های مرتبط و با مروری جامع بر آن‌ها و پس از مشورت با استاد راهنما انتخاب شد و سعی گردید تا حد امکان ترجمه فارسی روان و سلیسی برای عبارت موجود در پرسشنامه انتخاب گردد.
در مرحله نخست آمار استنباطی، تحلیل عاملی اکتشافی جهت تعیین عوامل و گویه ­های متغیر قابلیت بازاریابی صورت پذیرفت، نتایج حاصل از تحلیل عاملی اکتشافی در خصوص این متغیر نشان داد که مقدار شاخص KMO برابر ۷۵۲/۰ و سطح معنی‌داری آزمون بارتلت کمتر از ۰۵/۰ است (سطح معنی‌داری برابر ۰۰۰/۰) و چهار عامل با مقادیر ویژه بالاتر از یک به دست آمد، این عوامل در مجموع ۷۲% از کل واریانس را تبیین می­نمودند، با توجه به ادبیات موضوع بررسی شده در فصل دوّم پژوهش و مطالعات یان و همکاران (۲۰۱۴) این عوامل ارتباط با مشتری، پیشبرد فروش، تحقیقات بازار و خدمت به مشتری نام‌گذاری شدند و متغیرهای مربوط به هر بعد شناسایی گردید. در ادامه جهت سنجش روایی گویه ­ها و اطمینان از تک بعدی بودن مقیاس‌های ارزیابی هر یک از ساختارها و اعتبار مدل ارزیابی از تحلیل عاملی تأییدی استفاده گردید. نتایج تحلیل عاملی تأییدی مرتبه بر روی ابعاد شناسایی شده متغیر قابلیت بازاریابی نیز (ضرایب استاندارد، مقادیر معنی‌داری و شاخص­ های نیکویی برازش) صحّت مدل تدوین شده را مورد تأیید قرار داد. همچنین با توجه به اینکه ضرایب استاندارد و مقادیر معنی‌داری تحلیل عاملی تأییدی در سطح قابل قبولی بود (مقادیر معنی‌داری بالای ۹۶/۱) روایی همگرای مناسب مدل مورد بررسی تأیید گردید. همچنین آزمون آلفای کرونباخ جهت سنجش پایایی روی تک تک ابعاد و کل پرسشنامه صورت گرفت و با توجه به اینکه در تمامی موارد ضریب ذکر شده بالای ۷۰% بود؛ لذا پایایی پرسشنامه مورد بررسی تأیید گردید.
پس از طی این مراحل، جهت اطمینان از نرمال بودن داده ­ها آزمون کلموگرف-اسمیرنف بر روی عوامل صورت گرفت که نتایج نشان از نرمال بودن متغیرها است چرا که تمامی سطوح معنی‌داری به دست آمده بالای ۵ درصد می­باشد. با بهره­ گیری از آزمون تی استیودنت، مناسب بودن تمامی متغیرهای مورد بررسی نیز تأیید گردید زیرا تمامی سطوح معنی‌داری کمتر از سطح خطای ۵ درصد بود. در نهایت قبل از بررسی فرضیات باید با بهره گرفتن از ضریب همبستگی از وجود رابطه علی بین متغیرها اطمینان حاصل کرد. از آنجایی که تمامی متغیرها نرمال بودند از تحلیل همبستگی پیرسون استفاده گردید. نتایج تحلیل همبستگی نشان دهنده وجود رابطه معنی‌دار بین متغیرهای تحقیق می­باشد و می­توان ادعا نمود که در سطح اطمینان ۹۹/۰ درصد تمامی متغیرهای تحقیق دارای رابطه معنی‌دار با یکدیگر می­باشند؛ و در نهایت با بهره­ گیری از مدلسازی معادلات ساختاری به بررسی فرضیات پژوهش حاضر پرداخته شد که نتایج نشان دهنده تأیید تمامی فرضیات (غیر از تأثیر خدمت به مشتری بر کسب مزیت رقابتی) به سبب بالاتر بودن مقادیر معنی‌داری از مقدار بحرانی ۹۶/۱ است.
۵-۳) بحث در خصوص نتایج
در این بخش ابتدا هر یک از فرضیه‌های تحقیق مطرح شده، سپس نتایج به دست آمده با تحقیقات مشابه مورد بررسی و در نهایت با توجه به شواهد تحلیل آماری، نتایج و دلایل احتمالی تائید یا رد آن‌ها مورد بحث قرار خواهد گرفت.
فرضیه اوّل: شدت رقابت بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران تأثیر دارد.
با توجه به مقدار معنی‌داری (۶۵/۲-) می­توان بیان نمود از آنجا که قدر مطلق این عدد بزرگتر از مقدار بحرانی ۹۶/۱ بوده و از آنجایی که علامت ضریب استاندارد (۲۶/۰-) منفی است، لذا فرضیه حاضر تأیید گردیده و بایستی بیان نمود که شدت رقابت تأثیر منفی و معنی‌داری بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران دارد. همانگونه که اشاره شد شدت رقابت اشاره به توانایی و میل رقبا برای تغییر تصمیمات آمیخته بازاریابی جهت کسب مزیت رقابتی می‌باشد. شدت رقابت، تعریف شده به عنوان درجه‌ای که یک شرکت با رقابت در بازار محصول ویژه مواجه می‌شود. بویژه در صنعت بانکداری، مشخص شده است که با رقابت شدید، مشتریان انتخابات قابل جایگزین متعددی برای برآوردن نیازها و خواسته‌های خود دارند بنابراین، در شرایط رقابتی بالا، اتخاذ استراتژی‌های بازاریابی مناسب کمک زیادی به شرکت‌ها جهت کسب مزیت قویتر از رقبای اصلی می‌کند. با توجه به نتایج به دست آمده در ضرایب استاندارد مدلسازی معادلات ساختاری بایستی بیان نمود که تأثیر شدت رقابت برای کسب منابع و مصارف در ایجاد مزیت رقابتی به میزان (۸۹/۰)، شنیدن خبر یک حرکت رقابتی جدید جهت کسب مزیت رقابتی در بانک (۸۱/۰)، رقابت قیمت (خدمات) به عنوان یک شاخص جهت کسب مزیت رقابتی (۸۰/۰) و وجود شدت رقابت جهت کسب مزیت رقابتی در بانک (۷۰/۰) در تبیین متغیر شدت رقابت مؤثر شناسایی شدند. با توجه به نتایج به دست آمده شدت رقابت سبب کسب منابع و مصارف در ایجاد مزیت رقابتی خواهد شد. همانگونه که عنوان شد تأثیر شدت رقابت بر کسب مزیت رقابتی منفی است و باید بیان نمود که با افزایش شدت رقابت در میان بانک­ها دستیابی به مزایای رقابتی سخت­تر شده و باید به فکر دستیابی به یک مزیت رقابتی پایدار بود. نتایج به دست آمده با یافته­های چیرانی و همکاران (۱۳۹۰) که بیان نمودند میزان رقابت و وجود فضای رقابتی بر توجه به کسب مزیت رقابتی تأثیرگذار است و ژو و همکاران (۲۰۰۹) مبنی بر اینکه شدت رقابت تأثیرات تأیید شده‌ای بر مزیت رقابتی دارد، تطبیق می‌کند. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد شدت رقابت تأثیر تعدیل‌کننده بر مزیت رقابتی دارد. همچنین شدت رقابت در کنار آشفتگی بازار و تمرکززدایی نقش اساسی در تعیین اولویت‌های استراتژیک و عملکرد مالی شرکت دارد.
فرضیه دوّم: شدت رقابت بر ارتباط با مشتری در بانک صادرات شهرستان تهران تأثیر دارد.
همانگونه که در نتایج به دست آمده نشان داد مقدار معنی‌داری مربوط به این فرضیه برابر (۰۰/۱۴) بوده که بالاتر از مقدار بحرانی ۹۶/۱ است و علامت ضریب استاندارد (۹۵/۰) مثبت است، در نتیجه باید بیان نمود که فرضیه دوم مورد تأیید واقع می­گردد و شدت رقابت تأثیر مثبت و معنی‌داری بر ارتباط با مشتری در بانک صادرات شهرستان تهران دارد. جهت افزایش مزیت رقابتی سیستم­های مدیریت ارتباط با مشتری می­توانند سازمان­ها را برای کسب مشتریان جدید بالقوه، حفظ مشتریان و افزایش خرید مجدد مشتریان، حفظ روابط بلند مدت و همچنین بالا بردن ارزش مورد انتظار مشتری، یاری نمایند. بنابراین بانک‌ها و مؤسسات مالی جهت ورود به بازار رقابتی مجبور به تجهیز امکانات و بهره ­برداری از تکنولوژی‌ها و روش‌های نوین همچون پیاده­سازی سیستم­های مدیریت ارتباط با مشتری بوده و باید از این طریق ارتباط با مشتری را بهبود بخشند. با توجه به ضرایب استاندارد به دست آمده باید بیان نمود که میزان اعتماد میان مشتریان و بانک (۸۸/۰)، همکاری نزدیک بانک با مشتریان (۸۲/۰)، توجه به نظرات مشتریان در تصمیم‌گیری‌های بانک (۷۳/۰) در تبیین متغیر ارتباط با مشتری مؤثر شناسایی شدند. نتایج به دست آمده از تأیید فرضیه حاضر با یافته­های مطالعه رضایی دولت آبادی و خائف الهی (۱۳۸۵) که بیان نمودند افزایش شدت رقابت سبب توجه بیشتر به مشتریان گردیده و باید نیازهای مشتیان از این طریق شناسایی و رفع شود مطابقت دارد.
فرضیه سوّم: شدت رقابت بر خدمت به مشتری در بانک صادرات شهرستان تهران تأثیر دارد.
با مشاهده به مقدار معنی‌داری مشاهده می­گردد که این مقدار برابر با (۵۰/۱۴) است که بزرگتر از مقدار بحرانی ۹۶/۱ می­باشد و همچنین علامت ضریب استاندارد (۹۱/۰) مثبت است و در مجموع بایستی بیان نمود که شدت رقابت تأثیر مثبت و معنی‌داری بر خدمت به مشتری در بانک صادرات شهرستان تهران دارد. این مفهوم اشاره به ارائه خدمت به مشتری قبل، در حین و پس از استفاده از خدمات است. با توجه به ضرایب استاندارد به دست آمده از مدلسازی معادلات ساختاری می­توان اذعان نمود که تلاش کارکنان در جهت رفع نیازها و حل مشکلات مشتریان به میزان (۸۶/۰)، برخورد بسیار مؤدبانه و با خوشرویی کارکنان بانک با مشتریان (۷۸/۰) و ارائه خدمات مورد انتظار مشتری در موعد مقرر به میزان (۷۸/۰) در تبیین متغیر خدمت به مشتری مؤثر شناسایی شدند. با توجه به این موارد شناسایی نیازها و مشکلات مشتریان از طریق پیمایش رفتار و نظرخواهی از مشتریان، پیدا نمودن راه‌ حل ‌های موجود در جهت رفع مشکلات و سپس جلسه با کارکنان جهت تشریح نوع خدمت‌رسانی به مشتریان نقش مهمی در بهبود خدمت به مشتریان دارد. نتایج به دست آمده از تأیید فرضیه حاضر با یافته­های ماریادوس و همکاران (۲۰۱۱) مبنی بر این که شدت رقابت در فضای امروز جهان سبب بهبود خدمت‌رسانی به مشتریان شده و تلاش سازمان­ها برای شناسایی هرچه بهتر نیاز مشتریان و رفع آن را در پی داشته است، همخوانی دارد و آن را تأیید می­نماید.
فرضیه چهارم: شدت رقابت بر اثربخشی فعالیت­های پیشبرد فروش در بانک صادرات شهرستان تهران تأثیر دارد.
همانگونه که در نتایج به دست آمده نشان داد مقدار معنی‌داری مربوط به این فرضیه برابر (۲۲/۱۴) بوده که بالاتر از مقدار بحرانی ۹۶/۱ است و علامت ضریب استاندارد (۸۲/۰) مثبت است، در نتیجه باید بیان نمود که فرضیه چهارم مورد تأیید واقع می­گردد و باید بیان نمود که شدت رقابت تأثیر مثبت و معنی‌داری بر اثربخشی فعالیت­های پیشبرد فروش در بانک صادرات شهرستان تهران دارد. همانگونه که عنوان شده است ترفیعات فروش در بازاریابی به مجموعه‌ای از فعالیت‌هایی گفته می‌شود که شرکت با انجام آن‌ها سعی در افزایش فروش محصولات خود می کند. این فعالیت‌ها عبارتند از: آگهی و تبلیغات، روابط عمومی، پیشبرد فروش، فروش شخصی، بازاریابی مستقیم. با توجه به ضرایب استاندارد مدلسازی معادلات ساختاری برخورداری از وجه تمایز آشکار و مشهود در مقایسه با رقبا به میزان (۹۳/۰)، برخورداری از نام و آوازه بیشتر در مقایسه با رقبا (۸۵/۰) و فعال بودن کارکنان بانک صادرات در ارائه خدمت به مشتریان به میزان (۶۲/۰) در تبیین پیشبرد فروش مؤثر شناسایی شدند. با توجه به این ضرایب، بانک صادرات و محققان بازاریابی فعال در این سازمان باید به شناسایی نقاط قوت و وجوه تمایز پرداخته و در تبلیغات و برخورد با مشتریان بر آن تأکید نمایند. هرچه شدت رقابت افزایش یابد توجه به ابزار پیشبرد فروش و ایجاد تمایز آشکار و مشهود در مقایسه با رقبا از اهمیت بیشتری برخوردار خواهد شد. نتایج به دست آمده از تأیید فرضیه حاضر با یافته­های حاصله از مطالعات مریلیس و همکاران (۲۰۱۱) که قابلیت ­های بازاریابی و مقدمات و عوامل مؤثر بر آن را مورد بررسی قرار دادند، همخوانی داشته و یافته­های این مطالعات را مورد تأیید قرار می­دهد. آن‌ها بیان نمودند شدت رقابت در دنیای امروزی ضرورت توجه به ابزارهای پیشبرد فروش و بازاریابی را بیش از پیش آشکار نموده است.
فرضیه پنجم: شدت رقابت بر تحقیقات بازاریابی در بانک صادرات شهرستان تهران تأثیر دارد.
با توجه به مقدار معنی‌داری (۹۲/۱۵) می­توان بیان نمود از آنجا که این عدد بزرگتر از مقدار بحرانی ۹۶/۱ بوده و از آنجایی که علامت ضریب استاندارد (۸۸/۰) مثبت است، لذا فرضیه حاضر تأیید گردیده و بایستی بیان نمود که شدت رقابت تأثیر مثبت و معنی‌داری بر تحقیقات بازاریابی در بانک صادرات شهرستان تهران دارد. با توجه به مقادیر معنی‌داری باید بیان نمود که شدت رقابت بیشترین تأثیر را بر تحقیقات بازاریابی خواهد داشت. یعنی هر چه شدت رقابت افزایش یابد نیاز مؤسسات به انجام تحقیقات بازاریابی بیش از پیش نمود پیدا می­ کند. ضرایب استاندارد نشان می­دهد میزان استفاده از تحقیقات بازاریابی جهت شناخت نقاط قوت و ضعف رقبا به میزان (۸۸/۰) و میزان استفاده از تحقیقات بازاریابی جهت شناخت نیازها و خواسته­ های مشتریان به میزان (۸۶/۰) در تبیین متغیر تحقیقات بازاریابی مؤثر شناسایی شدند. شناخت نقاط قوت و ضعف رقبا و همچنین نیازها و خواسته­ های مشتریان دو نکته مهم در فعالیت­های بازاریابی در دنیای مدرن امروزی است که تمامی سازمان­ها برنامه بازاریابی خود را با توجه به این امر تنظیم می­نمایند. نتایج به دست آمده از تأیید این فرضیه با یافته­های یان و همکاران (۲۰۱۴) که بیان نمودند شدت رقابت در سطح صنعت باید سبب توجه بیشتر به تحقیقات بازاریابی شود تطابق دارد.
فرضیه ششم: ارتباط با مشتری بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران تأثیر دارد.
همانگونه که در نتایج به دست آمده نشان داد مقدار معنی‌داری مربوط به این فرضیه برابر (۱۵/۴) بوده که بالاتر از مقدار بحرانی ۹۶/۱ است و علامت ضریب استاندارد (۲۶/۰) مثبت است، در نتیجه باید بیان نمود که فرضیه ششم مورد تأیید واقع می­گردد و ارتباط با مشتری تأثیر مثبت و معنی‌داری بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران دارد. ارتباط با مشتری یک پارادایم کسب و کار چندگانه است که متشکل از افراد، فرایند و تکنولوژی است. از دیدگاه اکثر محققان ریشه ­های ارتباط با مشتری در بازاریابی رابطه­ای و فن‌آوری اطلاعات است که هدفش به حداکثر رساندن منافع به دست آمده از رهگذر برقراری ارتباط با مشتری است. مزایایی که انجام و اعمال ارتباط با مشتری با خود به همراه داشته باعث شده تا مؤسسات سرمایه گذاری بسیار زیادی جهت انجام پروژه­ های مدیریت ارتباط با مشتری هزینه نمایند. از جمله این مزایا می­توان به بهبود اثربخشی و کارایی، کاهش هزینه، بهبود سوددهی، افزایش فروش، افزایش میزان رضایت، اعتماد و وفاداری مشتری اشاره نمود. در دنیای رقابتی امروز سازمان‌ها و مؤسسات به دنبال راه‌هایی برای حفظ و افزایش میزان مشتریان خود می­باشند. تداوم و حیات و بقاء سازمان‌ها در گرو یافتن راهکارها و روش­های جدید مقابله با مشکلات می‌باشد. از سوی دیگر خدمات مالی و بانکی در کشور جایگاه برجسته و رو به رشدی پیداکرده است. با توجه به روند رو به رشد اهمیت خدمات بانکداری، نحوه‌ی توزیع آن نیز اهمیت یافته و توجه به آن می‌تواند باعث ایجاد مزیت رقابتی برای مؤسسات ارائه­دهنده‌ی این گونه خدمات شود. با توجه به ضرایب استاندارد به دست آمده باید بیان نمود که ایجاد مزیت رقابتی در بانک به واسطه ارائه خدمات با کیفیت برتر نسبت به رقبا به میزان (۹۲/۰)، استفاده از نوآوری‌های بانک صادرات توسط رقبا (۸۸/۰)، ایجاد مزیت رقابتی در بانک به واسطه نحوه ارائه خدمات متمایز نسبت به رقبا به میزان (۸۴/۰) در تبیین مزیت رقابتی مؤثر شناسایی شدند. با توجه به تأیید فرضیه حاضر و همچنین تأیید فرضیه دوم مبنی بر تأثیر مثبت و معنی‌دار شدت رقابت بر ارتباط با مشتری، باید بیان داشت که ارتباط با مشتری به عنوان یکی از قابلیت ­های بازاریابی نقش میانجی در رابطه میان شدت رقابت و مزیت رقابتی ایفا خواهد نمود. نتایج به دست آمده از تأیید فرضیه حاضر با یافته­های مطالعه فتحی و همکاران (۱۳۹۱) که به تبیین و آزمون راهبرد تعامل قابلیت‌های یادگیری بازار، نوآوری و مزیت رقابتی پایدار پرداخته است مطابقت دارد. در این تحقیق ارتباط با مشتری به عنوان یکی از قابلیت‌های یادگیری بازار عنوان شده است و نتیجه‌گیری شده است که تأثیر مستقیم بر کسب مزیت رقابتی دارد.
فرضیه هفتم: خدمت به مشتری بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران تأثیر دارد.
با مشاهده به مقدار معنی‌داری مشاهده می­گردد که این مقدار برابر با (۸۴/۱) است که کوچکتر از مقدار بحرانی ۹۶/۱ می­باشد بایستی بیان نمود که خدمت به مشتری تأثیری بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران ندارد. با توجه به تأثیر مثبت و معنی‌دار شدت رقابت بر خدمت به مشتری و عدم تأثیر خدمت به مشتری بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران باید بیان نمود که خدمت به مشتری به عنوان یکی از قابلیت ­های بازاریابی نقش میانجی در رابطه میان شدت رقابت و مزیت رقابتی ایفا نمی­نماید. شاید یکی از دلایل رد این فرضیه این باشد که امروزه اکثر بانک­ها شاخص­ های دخیل در خدمت به مشتری را مورد توجه قرار داده­اند و دیگر از این شاخص ­ها نمی­ توان به عنوان یک مزیت رقابتی یاد برد. نتایج به دست آمده از رد فرضیه حاضر با یافته­های یان و همکاران (۲۰۱۴) مبنی بر این که خدمت به مشتری به عنوان یکی از شاخص­ های تأثیرگذار بر مزیت رقابتی است و نقش میانجی ایفا می­نماید، تناقض دارد.
فرضیه هشتم: اثربخشی فعالیت­های پیشبرد فروش بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران تأثیر دارد.
همانگونه که در نتایج به دست آمده نشان داد مقدار معنی‌داری مربوط به این فرضیه برابر (۱۲/۵) بوده که بالاتر از مقدار بحرانی ۹۶/۱ است و علامت ضریب استاندارد (۲۹/۰) مثبت است، در نتیجه باید بیان نمود که فرضیه هشتم مورد تأیید واقع می­گردد و باید بیان نمود که اثربخشی فعالیت­های پیشبرد فروش تأثیر مثبت و معنی‌داری بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران دارد. با توجه به تأیید فرضیه حاضر و همچنین تأیید فرضیه چهارم مبنی بر تأثیر مثبت و معنی‌دار شدت رقابت بر اثربخشی فعالیت­های پیشبرد فروش، باید بیان داشت که اثربخشی فعالیت­های پیشبرد فروش به عنوان یکی از قابلیت ­های بازاریابی نقش میانجی در رابطه میان شدت رقابت و مزیت رقابتی ایفا خواهد نمود. نتایج به دست آمده از تأیید فرضیه حاضر با یافته­های حاصله از مطالعات لی و شیح (۲۰۱۰) مبنی بر اینکه قابلیت بازاریابی تأثیرات تأیید شده‌ای بر روی مزیت رقابتی دارد، تطبیق می‌کند. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد، زمانی که شرکت‌ها رقیب محور باشند و قابلیت‌های بین وظیفه‌ای خوبی داشته باشند قابلیت‌های بازاریابی بهبود می‌یابد. همچنین نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که بازاریابی از طریق استراتژی‌های رهبری هزینه و تمایز، به توسعه و حفظ مزیت رقابتی کمک می‌کند.
فرضیه نهم: تحقیقات بازاریابی بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران تأثیر دارد.
با توجه به مقدار معنی‌داری (۵۲/۵) می­توان بیان نمود از آنجا که این عدد بزرگتر از مقدار بحرانی ۹۶/۱ بوده و از آنجایی که علامت ضریب استاندارد (۷۶/۰) مثبت است، لذا فرضیه حاضر تأیید گردیده و بایستی بیان نمود که تحقیقات بازاریابی تأثیر مثبت و معنی‌داری بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران دارد. با توجه به مقادیر معنی‌داری باید بیان نمود که تحقیقات بازاریابی بیشترین تأثیر را بر کسب مزیت رقابتی داشته است از سویی با توجه به فرضیه پنجم شدت رقابت بیشترین تأثیر را بر تحقیقات بازاریابی داشت و لذا باید عنوان داشت تحقیقات بازاریابی به عنوان یکی از قابلیت ­های بازاریابی نقش میانجی در رابطه میان شدت رقابت و مزیت رقابتی ایفا خواهد نمود. نتایج به دست آمده از تأیید این فرضیه با یافته­های یان و همکاران (۲۰۱۴) که بیان نمودند تحقیقات بازاریابی صحیح سبب کسب مزیت رقابتی در صنعت خواهد شد مطابقت دارد.
۵-۴) پیشنهادات
با توجه به نتایج به دست آمده می­توان پیشنهادات زیر را در خصوص هر یک از فرضیات مورد بررسی ارائه نمود:
- یافته‌های تحقیق نشان داد که بین شدت رقابت و مزیت رقابتی رابطه مثبت و مستقیم وجود دارد. به دلیل افزایش بانک‌های خصوصی در سطح کشور، رقابت در صنعت بانکداری افزایش چشمگیری داشته، لذا مدیران باید به‌طور پیوسته شرایط محیطی را نظارت و ارزیابی کنند تا بتوانند تغییرات در نیازها، ترجیحات و انگیزه‌های مشتری را شناسایی کنند و اقدامات و واکنش‌های رقبا را پیش‌بینی کنند. تجزیه و تحلیل این عوامل خارجی بانک‌ها را قادر خواهد ساخت تا جهت‌های استراتژیک مناسب را ترغیب کنند که منجر به ارائه ارزش برتر و رضایت مشتری و همچنین باعث مزیت رقابتی شود. بدین ترتیب با سرعت فزاینده تکنولوژی‌های جدید، بانک‌ها برای بقاء و پیشرفت خود باید متفاوت از قبل عمل کنند. بویژه، بانک‌ها باید به دنبال منابع جدید مزیت رقابتی باشند و اشکال جدید رقابت را بکار بگیرند که این خود نیازمند درک روشن از ماهیت و پویایی‌های رقابت می‌باشد.
- با توجه به تأثیر شدت رقابت بر ارتباط با مشتری در بانک صادرات شهرستان تهران اقداماتی از قبیل ارائه خدمات متنوع و گوناگون بر مبنای قیمت‌گذاری رقابتی، سنجش دوره­ای کیفیت خدمات ارائه شده از سوی بانک با بهره­ گیری از شاخص­ های متداول از قبیل سروکوال، شناسایی کارکنانی که خدمات مناسبی ارائه داده و توبیخ کارکنانی که در ارائه خدمات به مشتریان قصور نموده و وجه بانک را خدشه دار می­نمایند، دادن وعده­های عملی به مشتریان تا بانک در اجرای آن‌ها و جلب رضایت مشتریان با مشکل مواجه نشود، تهیه منشور کاری بانک و دادن آن به کارمندان، ایجاد محیطی ایمن در بانک با بهره گرفتن از نیروهای امنیتی و دوربین­های مدار بسته جهت استقرار امنیت کامل در بانک و برگزاری دوره­ های آموزشی مورد نیاز کارکنان از قبیل مشتری مداری مناسب به نظر می­رسد.
- شدت رقابت تأثیر مثبت و معنی‌داری بر خدمت به مشتری در بانک صادرات شهرستان تهران دارد و از این رو پیشنهاداتی مانند قرار دادن صندوق نظرات و پیشنهادات در بانک به‌گونه‌ای که مشتریان نظرات خود را به راحتی به صندوق انداخته و همچنین قرار دادن منویی تحت همین عنوان در سایت بانک، سعی در متنوع نمودن خدمات ارائه شده توسط بانک و نظرخواهی از مشتریان در خصوص خدمات جدید و به روز، ارائه سریع خدمات و توجه به وقت مشتریان و سفارشی سازی خدمات بر حسب نیاز مشتریان ضروری به نظر می­رسد.
- با توجه به تأثیر مثبت و معنی‌دار شدت رقابت بر اثربخشی فعالیت­های پیشبرد فروش در بانک صادرات شهرستان تهران ایجاد تمایز آشکار با رقبای موجود در بازار و از آنجایی که تمایزهای ظاهری به راحتی توسط رقبا قابل تقلید می­باشند؛ لذا این تمایز می ­تواند در منابع انسانی بانک باشد، شناسایی متغیرهای تأثیرگذار بر شهرت نام تجاری از قبیل اعتماد می ­تواند مفید به فایده باشد.
- شدت رقابت تأثیر مثبت و معنی‌دار بر تحقیقات بازاریابی در بانک صادرات شهرستان تهران دارد و از این رو استفاده از متخصصان علم بازاریابی در جهت تشکیل یک تیم تحقیقات بازاریابی قوی، پایش دایمی بازار از سوی تیم تحقیقات بازاریابی، شنیدن نظرات مشتریان و یافتن نقاط قوت و ضعف سازمان در مقایسه با رقبا از اهمیت زیادی برخوردار است.
- با توجه به تأثیر مثبت و معنی‌دار ارتباط با مشتری بر کسب مزیت رقابتی مهندسی مجدد فرآیندهای ارائه خدمت به مشتریان، تلاش در جهت حذف هزینه­ های زائد، استفاده از روش­های جدید بازاریابی مانند بازاریابی دهان به دهان و پرهیز از روش­های بازاریابی پرهزینه قدیمی از قبیل تبلیغات تلویزیونی، ارزیابی رضایت مشتریان از خدمات ارائه شده بانک و استفاده از نیروهای کارآمد و حذف نیروهای اضافی و فاقد کارایی ضروری به نظر می­رسد.
- خدمت به مشتری تأثیر مثبت و معنی‌دار بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران دارد و از این رو پاسخ مناسب و شایسته به هر یک از سوالات مشتریان، برخورد با کارکنانی که پاسخ مناسبی به مشتریان نداده و یا از پاسخ دادن به آن‌ها طفره می­روند، ارسال پیامک تبریک در اعیاد و همچنین روز تولد مشتری، ارسال پیامک به مشتریان چند روز قبل از موعد قسط، چک یا بدهی جهت یادآوری به وی، دریافت شکایات مشتریان و رسیدگی به آن و اعلام نتیجه به وی، برگزاری جلسه میان مدیران بانک و مشتریان برتر هر چند وقت یک بار، ارزیابی منظم رضایت مشتریان و سنجش سطح وفاداری آن‌ها، بهبود سایت بانک و قرار دادن قسمت انتقادات و پیشنهادات مشتریان در آن تا مشتریان نظرات خود را در خصوص بهبود محصول بیان نمایند، امکان ملاقات حضوری مشتریان با مدیران بانک، مشارکت مشتریان در فرایند طراحی و بهبود خدمت، شنیدن نظرات مشتریان و مد نظر قرار دادن نظرات آن‌ها در هنگام ارائه خدمت ضروری به نظر می­رسد.
- اثربخشی فعالیت­های پیشبرد فروش تأثیر مثبت و معنی‌دار بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات شهرستان تهران دارد؛ لذا به مدیران بانک پیشنهاد می‌شود که در حوزه‌های خدمات بانکی، کارمزدها و هزینه‌های خدمات بانکی، نام تجاری، شعب و مکان‌های ارائه خدمات، تبلیغات، روابط عمومی، کارکنان، دارایی‌ها و فرآیندهای بانکی برای مشتریانشان ارزش آفرینی نمایند و اطمینان خاطر داشته باشند که در سازمان‌های خدماتی بالاخص بانک، مشتری است که حرف اول را می‌زند به‌عبارت‌دیگر برای موفق ماندن در عرصه رقابتی همیشه حق با مشتری است و این باید سرلوحه تمام فعالیت‌های بانک باشد.
- تحقیقات بازاریابی تأثیر مثبت و معنی‌دار بر کسب مزیت رقابتی در بانک صادرات دارد و از این رو شناسایی مزیت­های رقابتی که به سادگی از سوی رقبا مورد تقلید واقع نگردد، از اهمیت زیادی برخوردار خواهد بود.
۵-۵) محدودیت‌های تحقیق
هر پژوهش علمی بسته به ماهیت و قلمرو تحقیق، همواره با محدودیت و کمبود مواجه بوده که علی‌رغم میل پژوهشگر بر روی دقت و جامعیت یافته­های تحقیق اثرگذار است. پژوهش پیش رو نیز از این امـر مستثنی نبوده و محقق برای به انجام رسانیدن آن با محدودیت­هایی مواجه بوده است. به ویژه آن که این تحقیق در حوزه علوم انسانی انجام شده که عدم قطعیت یافته­ ها را افزون­تر می­نماید. محدودیت­های پژوهش حاضر را می­توان به شرح زیر بیان نمود:
۱- تأثیر سوء گیری‌های شخصی افراد نمونه در پاسخگویی به سؤالات؛
۲- ابزار و روش تحقیق نیز خود محدودیتی برای یافتن پاسخ­های دقیق است. استفاده از روش­های کمی برای علوم انسانی همواره عدم قطعیت قابل ملاحظه­ای در عمل به همراه داشته است. سایر روش­های کیفی تحقیق نیز به زمان و منابع مالی گسترده نیاز داشته و همچنان از عدم قطعیت رنج می­برند؛
۳- جلب نظر برخی از مردم جهت پاسخگویی به سؤالات پرسشنامه بسیار سخت به نظر می­رسید، از جمله دلایل این امر می‌توان به نبود فرهنگ پژوهش در کشور و اعتقاد به بی نتیجه بودن این قبیل تحقیقات اشاره نمود؛ همچنین با وجود اطمینان به آن‌ها از محرمانه بودن اطلاعات، برخی از ترس شناخته شدن، از جواب دادن به برخی سوالات خودداری نمودند، همچنین جلب نظر بانوان جهت پاسخ دادن به پرسشنامه ­ها نیز یکی دیگر از محدودیت­های این پژوهش بود؛

بعد از جنگ جهانی دوم به مدت تقریباً۴۰ سال ژئوپلتیک به عنوان یک مفهوم و یا روش تحلیل، به علت ارتباط آن با جنگ‎های نیمه اول قرن بیستم منسوخ گردید، هر چند ژئوپلیتیک در این دوره از دستور کار دولت ها در مفهوم قبلی خود خارج شد، اما همچنان در دانشگاهها تدریس می­شد. برای تبدیل شدن نقش فعال جغرافیا در تعریف ژئوپلیتیک به نقش انفعالی سه دلیل عمده قابل ذکر است:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اول اینکه جغرافیدانان بعد از شکست آلمان در جنگ، ژئوپلیتیک خاص آلمان را مقصر اصلی عنوان کردند و سیاست‎های آلمان نازی را متأثر از این مکتب می‎دیدند. خود را از مطالعات در مقیاس جهانی کنار کشیده، توجه خود را به دولت ها و درون مرزهای سیاسی بین المللی معطوف داشتند و واژه ژئوپلیتیک بر چسب غیر علمی‎به خود گرفت و از محافل علمی‎و دانشگاهی طرد شد.دلیل دیگری که موجب افول نقش جغرافیا در جنگ سرد شد ظهور استراتژی باز دارندگی هسته ای بود. توانایی پرتاب سلاح‎های هسته ای بوسیله هواپیما و موشک به فاصله‎های دور،باعث شد که دیگر نه فاصله و نه عوامل جغرافیایی مثل ناهمواری ها و اقلیم چندان مهم تلقی نمی‎شدند. دلیل سوم، ظهور ایدئولوژی به عنوان عامل تعیین کننده ی جهت گیری سیاست ها بود. ژئوپلیتیک جنگ سرد و ژئوپلیتیک عصر هسته ای از مشخصات دوره افول ژئوپلتیک هستند (زین العابدین، ۱۳۸۹ : 13).
۲-۱-۳- دوره احیا
بعد از پایان جنگ جهانی دوم جغرافیدانان شرمنده شدند و از آن پس تلاش نمودند جغرافیدانانی که ژئوپلیتیک را در اختیار آلمان نازی (هیتلر) گذاشته اند،کنار گذارند، و نتیجه اینکه حدود ۴۰ سال ژئوپلیتیک طرد شد. تا اینکه در دهه 1980 در جنگ ویتنام^[2] و کامبوج^[3] بر سر تصاحب منطقه ی مکنگ^[4]، گر چه هر دو کشور از بلوک شرق بودند، ایدئولوژی نتوانست جنگ را از بین ببرد. بنابراین، در گزارش این مناقشه و روابط دو کشور، مجدداً از مفهوم ژئوپلتیک استفاده شد و سپس کسینجر^[5] بصورت تفننی از واژه ی ژئوپلیتیک در مسائل جهان استفاده نمود. علاوه بر آن در جنگ ایران و عراق (1988-1980) و اشغال کویت توسط عراق (1991-1990 ) و به ویژه سقوط پرده آهنین در اروپا از سال 1989 موجب پر رنگ تر شدن این مفهوم شد و به خصوص فروپاشی شوروی (سابق) و برجسته شدن ملیت ها این مفهوم را به صورت یک مفهوم کلیدی در عرصه بین المللی قرار داد (زین العابدین،۱۳۸۹ :۲۸).
در حالیکه نامداران جغرافیای سیاسی چون ریچارد هارتشورن و استیفن جونز سخت در تلاش شکوفا ساختن جغرافیای سیاسی در جهان دوران میانه ی قرن بیستم شدند و سیاستمدارانی چون هنری کیسینجر واژه ژئوپلیتیک را دوباره به زبان روزمره سیاسی نیمه دوم قرن بیستم باز گرداند، جهانی اندیشانی چون ژان گاتمن و سوئل کوهن پیروزمندانه جهانی اندیشی جغرافیایی(ژئوپلتیک) را به بستر اصلی مباحث دانشگاهی باز گرداندند.در این زمینه ژان گاتمن^[6] با طرح تئوری «آیکنوگرافی^[7]- سیروکولاسیون^[8]» «حرکت» را در مباحث ژئوپلیتیک در معرض توجه ویژه قرار داد و عوامل روحانی یا عامل «معنوی» را در جهانی اندیشی «اصل» یا «مرکز» دانست و «ماده» یا «فیزیک» را تأثیر گیرنده قلمداد کرد (مجتهد زاده،۱۳۸۶:۹۶).
سائول بی کوهن می‎گوید: موضوعات ژئوپلیتیکی مهمتر از آن بودند که جغرافیدانان آنها را کنار بگذارند و اکنون خیلی از جغرافیدانان با یک تأخیر به او ملحق شده اند و از باز گشت و تجدید حیات ژئوپلتیک به اندازه او استقبال کرده اند.
2-2-رویکردهای جدید ژئوپلیتیک
همه نظریه‎های ژئوپلیتیکی جنبه ژئواستراتژیکی داشته و برای کسب قدرت بر فضای جغرافیایی تأکید داشتند. اما پس از پایان جنگ سرد و با مطرح شدن نظام نوین جهانی بسیاری از دیدگاه های ژئوپلیتیکی جنبه ی کمی‎پیدا کرد و حتی بعضی از این دیدگاه ها در عالم سایبر اسپیس مطرح شدند. در نظام نوین جهانی عده ای در تحلیل ژئوپلیتیکی خود، رویکرد انرژی را مد نظر قرار دادند،عده ای به مسائل زیست محیطی معتقد بودند، بعضی فرهنگ را عامل اصلی ژئوپلیتیک دانستند و بالاخره، عده ای مسائل ژئواکونومی‎را در تحلیل ژئوپلیتیکی خود مورد توجه قرار دادند. می‎توان گفت که معیار‎های قدرت که نظامی‎گری بود، به طور کلی جای خود را با معیار‎های مذکور تغییر داد. یعنی، قبل از پایان جنگ سرد، معیار اصلی قدرت نظامی‎گری بوده و تمام عوامل اقتصادی، اجتماعی به صورت ابزار مورد توجه بوده است.به علاوه مشخصه ی اصلی ژئوپلیتیک دوره جنگ سرد جهان دو قطبی، جهان سوم و کشورهای عدم تعهد بودند، اما در نظریه ی جدید ژئوپلیتیکی، جهان چهارم مطرح است (زین العابدین، ۱۷۱:۱۳۸۹).
۲-2-۱-رویکرد نظم نوین جهانی
اولین بارجورج بوش پدر^[9] رئیس جمهور اسبق آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در1990م نظام نوین جهانی^[10] را مطرح نمود. و در سال 1991 پس از مذاکرات خود در هلسینکی^[11] با گورباچف^[12] و مارگارت تاچر^[13]، رهبران اروپا، سازمان ملل متحد،کشورهای عربی به ویژه خلیج فارس و سایر هم پیمانان خود، نظریه نظام نوین جهانی خود را اعلام نمود (حافظ نیا،۵۳:۱۳۸۵).
این نظام دیدگاه‎های جدید آمریکا را بیان می‎کند. با فروپاشی نظام سیاسی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق و از بین رفتن رقابت قدرت ها، جهان از این پس صاحب نظام نوینی شود که بر قدرت همه جانبه آمریکا استوار است. قدرت و سلطه آمریکا بر جهان بدون تسلط بر خلیج فارس ممکن نبود. نظام نوین جهانی طرحی جدید برای سلطه بر مناطق مهم جهان توسط آمریکا بود. این نظام به رغم عنوان گول زننده آن، شکل جدیدی از استعمار نو است که جهان را به سوی مخاصمه و تلاطم سوق می‎دهد. جورج بوش پدر نظم نوین جهانی را این چنین تعریف می‎کند: «نظم نوین جهانی می‎گوید که بسیاری از کشورها با سوابق متجانس و همراه با اختلافات، می‎توانند دور هم جمع شوند تا از اصل مشترکی پشتیبانی کنند و آن اصل این است که شما با زور کشور دیگری را اشغال نکنید…» اما آمریکائیها از زمان پی ریزی چنین نظریاتی، کمترین توجهی به آنچه خود معتقدند نداشته اند و تعبیر «نوام چامسکی» نظم نوین جهانی تعبیر تازه ای از توسل به زور و انقیاد مضاعف ملت ها است.تمام ابعاد نظم نوین جهانی بر پایه منافع و توسعه طلبی آمریکا استوار است در عصر نظم نوین جهانی، ثبات و امنیت تقریباً به طور کامل برای هیچ کشوری- حتی آمریکا- وجود ندارد.
2-2-2-رویکرد ژئواکونومی
پایه و اساس ژئواکونومی‎استدلالی است که از طرف ادوارد لوتویک^[14] ارائه شده است. او خبر از آمدن نظم جدیدبین المللی در دهه نود می‎داد که در آن ابزار اقتصادی جایگزین اهداف نظامی‎می‎شوند. به عنوان وسیله اصلی که دولت ها برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی به آن تأکید می‎کنند و این ماهیت ژئواکونومی‎است (عزتی،۱۰۷:۱۳۸۸)
ژئواکونومی‎عبارت ازتحلیل استراتژی­ های اقتصادی بدون درنظر گرفتن سودتجاری،که ازسوی دولتها اعمال می­ شود،به منظورحفظ اقتصادملی یا بخشهای حیاتی آن وبه دست آوردن کلیدهای کنترل آن ازطریق ساختارسیاسی وخط مشیهای مربوط به آن پرداخت. (عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت و فضا را مدّ نظر دارد و هدف اصلی آن کنترل سرزمین و دستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای اقتصادی فناوری و بازرگانی است بدین ترتیب به نظر می‎رسد مفاهیم ژئواکونومی‎در رویارویی با مسائل قرن 21 از کارآیی مناسبی در مقیاس جهانی برخوردار خواهد بود (واعظی،1388 :32)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت وفضا را بررسی می‎کند. فضای بالقوه ودرحال سیلان همواره حدود ومرزهایش درحال تغییروتحول است،ازاین رو آزادازمرزهای سرزمین وویژگیهای فیزیکی ژئوپلیتیک است.درنتیجه تفکر ژئواکونومی‎شامل ابزارآلات لازم وضروری است که دولت می‎تواندازطریق آنها به کلیه اهدافش برسد.(عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎و ژئوپلیتیک دارای تفاوتهای اساسی با هم می‎باشند،اول اینکه ژئواکونومی‎محصول دولت ها وشرکتهای بزرگ تجاری با استراتژیهای جهانی است درحالی که این خصیصه در ژئوپلیتیک نیست. نه دولت ونه شرکتهای تجاری هیچ نقشی درژئوپلیتیک ندارندبلکه یکپارچگی اتحادیه ها،منافع گروهی وغیره برپایه نمونه‎ های تاریخی با عملکردی نامرئی دراستراتژیهای ژئوپلیتیکی پایه واساسی برای همه صحنه‎های ژئوپلیتیکی هستند.
دوم اینکه هدف اصلی ژئواکونومی‎کنترل سرزمین ودستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای تکنولوژی وبازرگانی است. ازلحاظ کاربردی بایدگفت که مفهوم وعلم ژئوپلیتیک می‎تواند درنشان دادن راه وروش‎هایی برای پایان دادن به نزاعها ودرگیری ها ودرمجموع اختلافات نقش اساسی داشته باشددرحالی که ژئواکونومی‎ازچنین ویژگی برخوردارنیست(عزتی،1387: 112)
2-2-3- رویکرد ژئوکالچر
ژئوکالچر یا ژئوپلیتیک فرهنگی فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت،فرهنگ، و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگها همچون سایر پدیده‎های نظام اجتماعی همواره در حال شکل­ گیری، تکامل،آمیزش، جابجایی در جریان زمان و در بستر محیط جغرا فیایی کره زمین اند.به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند ‎های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بی شماری است که در لایه‎های مختلف اجتماعی و درعرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی‎با یکدیگر بسر می­برندو بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز فرهنگی ویژه خلق می‎شود.از این رو ساختار ژئو کالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی فرهنگی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل‎های مکانی – قضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و موازات یکدیگر حرکت می‎کنند (دیلمی‎معزی،2:1387).
ژئوکالچر پدیده ای است که بر شالوده نظام اطلاع رسانی نوین و یا صنایعی استوار است که به تولید محصولات فرهنگی مبادرت می‎ورزد وظیفه این صنایع تولید انبوه محصولات فرهنگی است. نظام سلطه فرهنگی در جهان کنونی در کنار نظام سلطه اقتصادی یا سیاسی از عناصر اصلی نظام ژئوپلیتیک جهانی می‎باشند. امروزه منطق حاکم بر فرایند‎های ژئوکالچر جهانی بر اشکال پیچیده و تکامل یافته تر شیوه‎های رقابتی مبتنی است. این فرایند در عین نافذ بودن، مدام در تکامل می‎باشد
پدیده‎های فرهنگی به دلیل خصیصه‎های مکانی شان همواره میل به ثبات و پایداری در مقابل نوآوری ها دارند که می‎توان به تلاش جوامع سنتی و حفظ میراث فرهنگی و آداب و سنن و نمادهای تاریخی و … اشاره کرد. از طرفی الگوهای تمدنی به واسطه ماهیت فضائیشان در جهت سرعت بخشیدن به تغییرات فرهنگی و زدودن مرزهای قراردادی هستند(حیدری،۱۳۸1 :۱۶۸).
۲-2-4- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی
مسایل ژئوپلیتیک زیست محیطی از اواخر قرن بیستم به موضوع اصلی فعالیت­ها و نگرانی­ها بین گروه‎های انسانی و بازیگران ملی و فراملی در سطوح منطقه ای و جهانی تبدیل شده است. محیط زیست بشری در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی دستخوش مخاطرات گردیده است. این مخاطرات در سه بعد: کاهش و کمبود منابع، تخریب منابع و آلودگی محیط زیست تجلی یافته است. از دید ژئوپلیتیک، کمبود منابع زیست محیطی یا محروم کردن انسانها از زیستن در مکان مورد علاقه آنها رقابت و کنش متقابل بین گروه‎های انسانی و بازیگران سیاسی در سطوح مختلف را در پی دارد.(www.civilica.com).
طی چند دهه گذشته، افزایش جمعیت، گسترش دامنه مداخلات بشر در طبیعت برای تأمین نیازهای فزاینده از منابع کمیاب طبیعی، گسترش رویکرد سودانگاری در غالب طرح‎های توسعه ای، بی پروایی نسبت به جستار پایداری محیط زیست در ساخت سازه ها و زیر ساخت ها و مانند آن،پیامدهای ناگواری همانند گرمایش کروی، ویرانی لایه ازن، پدیده ال نینو، طوفانهای سهمگین، بالا آمدن سطح آب دریاها، گسترش گازهای گلخانه ای، خشکسالی، سیل، فرو نشست زمین، کاهش آب شیرین، بیابان زایی، کاهش خاک مرغوب، آلودگی هوا، باران‎های اسیدی، جنگل زدایی و نابودیت تنوع زیستی، نشانه‎هایی از جهانی شدن پیامدهای فروسایی محیط زیست در سطح فروملی و فراملی و جهانی بودن بوده اند. تداوم وضعیت موجود،آینده زیست و تمدن فراروی بشر را مبهم و نامطمئن کرده است.نگرانی از این وضعیت به همراه شرایط نا مطلوب کنونی، در طرح رویکردهایی همانند امنیت زیست محیطی، ژئوپلیتیک انتقادی، ژئوپلیتیک زیست محیطی، توسعه پایدار بسیار اثر گذاشت. با توجه به این که مفهوم «جهان» از مقیاس‎های مطالعاتی دانش یاد شده است، مرزهای محلی و ملی را در نوردیده اند، محیط زیست سویه ای ژئوپلیتیک یافته است (کاویانی،۱۳۹۰: ۸۵).
2-2-5-رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی
در مورد ماهیت و چیستی ژئوپلیتیک انتقادی نظریه‎های مختلفی ارائه شده است. عده ای از نظریه پردازان، ژئوپلیتیک انتقادی را در مقایسه با ژئوپلیتیک سنتی، که به دلیل سوء استفاده از شواهد جغرافیایی به نفع مقاصد امپریالیستی لکه دار گردیده، از لحاظ علمی‎مستقل و بی طرفانه می‎دانند که می‎تواند با دیدگاهی متعالی به امور جهانی نگریسته و تحقیق عینی بپردازد(مویر،220:1379). عده ای را باور بر این است که ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست­های پنهان دانش ژئوپلیتیک است (میرحیدر،42:1386)
از اوایل1970، شاهد ظهوررویکردی نوین به نام «ژئوپلیتیک انتقادی^[15]»هستیم.دانشمندان ژئوپلیتیک چون اتوتایل^[16] ومیشل فوکو را می‎توان ازپیشگامان این حرکت نوین دانست. این دانشمندان به طور همزمان، هم از ژئوپلیتیک انتقاد کردند و هم خود از اندیشمندان این عرصه بودند. این افراد، سیاست اندیشمندانه خود را بر «ضد ژئوپلیتیک» تعریف کرده و با وجود این، در چارچوب زیر بنایی مفاهیم ژئوپلیتیک کار می‎کردند (مویر،۳۷۸:۱۳۷۹).
محققین ژئوپلیتیک انتقادی تمایل دارند بجای تمرکز بر شناسایی عوامل جغرافیایی مؤثر بر شکل گیری قدرت دولتها و سیاست خارجی ایشان، از یک سو دریابند که سیاستمداران چگونه «تصاویر ذهنی» خود را از جهان ترسیم نموده اند و این بینش ها چگونه بر تفاسیر آن ها از مکان‎های مختلف تأثیر می‎گذارند؟ ژئوپلیتیک انتقادی به عنوان نظریه ای نسبتاً جدید که توانسته است خود را بر اساس مؤلفه‎های حاکم میان بازیگران روابط بین الملل، نظام مند سازد، چارچوبی مناسب برای فهم ژئوپلیتیکی جدید، به دور از عناصر سختی هم چون مرز و مکان ایجاد کرده است. بر اساس فهم برخی از موضوعات، بدون توجه به بعضی مسائلی که طبق نظریات سنتی غیرمرتبط می‎نمودند، امری ناقص خواهد بود. از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، استراتژی قدرت همیشه نیازمندبه کارگیری فضا وهمین سبب گفتمان می­باشد. (www.javanemrooz.com)
رویکرد انتقادی، کوشش منتقدانه برای کشف ساختارهای جامعه معاصر است که ضمن نقد زیربنایی رویکردهای رایج در شناخت جامعه به تبیین کاستی ها ی روش شناسی آنها می‎پردازند و شیوه‎های اثبات گرایی (پوزیتیوسیتی) را در مطالعه جامعه نقد می‎کند و بر این انگاره استوار است که صرف تجربه و روش‎های تجربی کافی نیست و نباید مطالعه جامعه را همسان با مطالعه طبیعت انگاشت. هدف نظریه پردازان مکتب انتقادی، ایجاد دگرگونی‎های فرهنگی و روشنگرانه برای کاهش نابرابری‎های جهانی، برقراری عدالت بین المللی، احترام به تفاوت ها و گرایش به ارزش‎های فرهنگی جدیدی است که بر فرایند تعامل موجود در صحنه‎های اجتماعی و تمدنی حاکم شود و تعامل و عمل را در چارچوب ارزشهای موجود رهبری کند (مشیر زاده،۱۳۸۴ :۲۲۱).
هر چند ژئوپلیتیک به مطالعه روابط متقابل جغرافیا، قدرت سیاست و کنش‎های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر می‎پردازد (حافظ نیا،۳۶:۱۳۸۵). اما امروزه گفتمان آن تابعی از چالش‎های برخاسته از «جهانی شدن‎های اقتصادی»، «انقلاب اطلاع رسانی» و«خطرات امنیتی جامعه جهانی» است (مجتهد زاده،۱۲۸:۱۳۸۱)و بالاخره ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست‎های پنهان دانش ژئوپلیتیک است.مباحث ژئوپلیتیک مقاومت و آنتی ژئوپلیتیک از جمله مباحث مهم در پژوهش ها و نوشته‎های مربوط به ژئو پلیتیک انتقادی می‎باشد.این رویکرد توجهش را صرفاً به رویه سلطه ژئوپلیتیک معطوف نداشته بلکه به رویه دیگر ژئوپلیتیک که مقاومت می‎باشد بیشتر توجه می‎کند. و عاشورا به عنوان عالیترین و متعالی ترین صحنه ژئوپلیتیک مقاومت از چنان ماندگاری و جاودانگی برخوردار بوده و هست که امروزه و در قرن بیست و یکم وهزاره سوم نیز توان تحریک و به غلیان در آوردن جنبش‎های مقاومت را دارد. بسیاری از نهضت ها و مقاومت ها در دنیای اسلام و حتی غیر اسلام الگوی مقاومت خود را از عاشورا الهام گرفته اند. (باباخانی،38:1392)
2-3-اندیشه ملی گرایی
ملی گرایی مفهومی‎کاملا سیاسی دارد. این مفهوم به عنوان یک اندیشه و فلسفه سیاسی تلقی می­ شود. اندیشه‎ای که در هر ملتی ریشه در هویت ملی و میهن دوستی آن ملت دارد. در حالی که مفهوم میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند، ناسیونالیسم پدیده ای فلسفی و نوین محسوب می‎شود که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شده است. در این راستا هنگامی‎که جنگ جهانی اول و جنگ‎های بزرگ قبل از آن بیشتر با انگیزه میهن دوستی شروع شده بود، جنگ جهانی دوم حاصل برخورد اندیشه‎های ناسیونالیستی بود.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
ناسیونالیسم به وابستگی مردم یک منطقه که براساس یک احساس مشترک به وجود آمده گفته می­ شود این احساس مشترک ممکن است علل تاریخی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و غیره داشته باشد. ناسیونالیسم در حقیقت ملاتی است که گروه‎های مختلف را به هم پیوند داده و واحدی به نام ملت را به وجود می‎آورد. (روشن و فرهادیان،242:1385)
میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند. ناسیونالیسم یا ملی گرایی مفهومی‎کاملاً سیاسی است که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شد. از نظر واژه شناسی ناسیونالیسم از ریشه ناسی(Nasci)آمده است این واژه لاتین متولد شدن معنی می‎دهد و نظریه تکاملی ایده ناسیونالیسم را تأیید می‎کند.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
اگر ناسیونالیسم بر مبنای برگشت به ارزشهای جاهلی و اساطیری باشد، ارتجاعی محسوب می‎شود و اگر بر مبنای یک احساس انسانی و فرهنگ خلاق باشد، مترقیانه خواهد بود. مفهوم ناسیونالیسم در قرن نوزدهم و بیستم به طور گسترده ای از اروپا به سایر نقاط و از جمله خاورمیانه انتشار یافت. افکار ناسیونالیستی به دلایلی چند در نیمه دوم قرن نوزدهم در خاورمیانه، گسترش یافت.
اول: افتتاح مدارس جدید درمصر، لبنان وسوریه
دوم: اختراع چاپ که به دنبال خود آگاهی از امور سیاسی را افزایش داده و مشوق احیای فرهنگی- ادبی شد.
سوم: تجزیه امپراطوری‎های قدیم که به دنبال خود، خود مختاری گروه‎های ملی را به دنبال داشت.(درایسدل و بلیک،77:1386)
با شروع قرن بیستم ناسیونالیسم به یک قدرت عمده سیاسی در خاورمیانه تبدیل شد و تأثیرات آن زمانی به اوج خود رسید که ناسیونالیسم ترک، عرب، ایرانی و یهود به طور همزمان در این منطقه ظهور کردند، از عوامل اصلی که سبب بروز شکاف و اختلاف در میان شیعیان منطقه خاورمیانه شده، اندیشه‎های ناسیونالیستی پیروان این مذهب در کشورهای مختلف می‎باشد. تنوع نژادی و قومی‎شیعیان ساکن در منطقه خاورمیانه الهام بخش اندیشه‎های ناسیونالیستی در میان آنان گردیده و این امر واگرایی و فقدان وحدت مذهبی در بین آنان را به دنبال دارد. ویژگی عمومی‎ناسیونالیسم تأکید بر برتری هویت ملی بر دعاوی مبتنی بر طبقه، دین و مذهب است و بر این اساس عوامل زبانی، فرهنگی وتاریخی مشترک به همراه تأکید بر سرزمین خاص، هویت بخش گروهی از مردم می‎شود.
بدین ترتیب ایدئولوژی ناسیونالیسم با تأکید بر نژاد و زبان در جهان اسلام که مرکب از انواع زبانها و نژادها ی گوناگون است، یکی از عوامل اصلی واگرایی تلقی می‎گردد. تجارب تاریخی گویای این واقعیت است که حتی پان عربیسم از ادعای نهضت وحدت سراسری اعراب نتوانست در جوامع و کشورهای عربی ایجاد وحدت نماید و طی جنگهای اعراب اسرائیل و با شکست اعراب اعتبار خود را از دست داد. به طوری که در جریان جنگ 1991 آمریکا و متحدین با عراق برخی کشورهای عرب برای آزادی کویت به یک کشور دیگر عرب(عراق)، حمله ور شدند(صفوی،202:1387).
2-4-میهن خواهی
میهن خواهی یا وطن دوستی فلسفه سیاسی ویژه ای نیست، بلکه غریزه ای است که از حس اولیه ی تعلق داشتن به مکان و هویت ویژه ای آن و حس دفاع از منافع اولیه ی فردی در آن مکان ویژه ناشی می‎شود. گونه ی اولیه ی خودنمایی این غریزه کم و بیش در همه ی حیوانات قابل مشاهده است. بیشتر حیوانات محدوده‎های مشخصی را برای جولان دادن و منافع اختصاصی، فردی یا گروهی خود در نظر گرفته و به آن دلبستگی و تعلق می‎یابند و دخالت و تجاوز دیگران را در آن با سرسختی دفع می‎کنند. (مجتهدزاده،70:1381). مفهوم میهن از انگیزه‎های سیاسی دور است و از حد غریزه ی طبیعی خارج نمی‎شود. میهن خواهی یا میهن دوستی تا آن اندازه طبیعی و غریزی است که با تعلقات معنوی انسان درآمیخته و جنبه ی الهی به خود می‎گیرد و به گونه ی مفهوم مقدس خودنمایی می‎کند.
2-5- مفهوم ملت
جمع افرادی که از پیوندهای مادی و معنوی ویژه و مشخصی برخوردار باشند و با مکان جغرافیایی ویژه ای، «سرزمین سیاسی یکپارچه و جداگانه» همخوانی داشته باشند و حاکمیت حکومتی مستقل را واقعیت بخشند، ملت آن سرزمین یا کشور شناخته می‎شوند. بدین ترتیب ملت و ملیت پدیده‎های سیاسی هستند که در رابطه مستقیم با سرزمین واقعیت پیدا می‎کنند و این اصطلاحات در حالی که مباحث سیاسی هستند، جنبه ای کاملاً جغرافیایی به خود می‎گیرند. (مجتهدزاده،65:1381).
در زبان‎های اروپایی واژه ملت از کلمه(natio) مشتق شده و بر مردمانی دلالت دارد که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله هستند. ملت به مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می‎شود که بر اساس عوامل و خصیصه‎هایی نظیر تبار، تاریخ، فرهنگ، دین، مذهب، سرزمین، قومیت، زبان و …نسبت به یکدیگر احساس همبستگی می‎کنند و خود را متعلق به یک ما می‎دانند.(حافظ نیا و همکاران،108:1389)

دلیلنا : قوله علیه السلام : « الصلح جائز بین المسلمن إلا ماحرم جلالاً ، او حلل حرامً » .
وأیضاً الأصل جوازه ، والمنع یحتاج الی دلیل .
مساله ۲۶ : زمانی که خرما پیش فروشی کند و کشمش ( یا انجیر خشک ) بدهد یا لباس از جنس پنبه پیش فروشی کند و از جنس کتان بیاورد و هر دو به آن راضی شوند ، چنین معامله ای جایز است شافعی گفته است : جایز نیست .
دلیل ما : فرمایش معصوم علیه السلام است که فرمود : صلح بین مسلمانان جایز است مگر اینکه حلالی را حرام کند یا حرامی را حلال گرداند .
ونیز اصل جوازش است ومنع به دلیل نیازمند است .
مساله ۲۷ : إذا أسلم فی زبیب رازقی مثلاً ، فأتاه بزبیب خراسانی ،أو أسلم فی ماعز ، فأتاه بضأن وتراضیا به ، کان جائزاً .
وللشافعی فیه وجهان :
أحدهما : لایجوز ، وبه قال أبو اسحاق .
والثانی : یجوز ، وبه قال ابن أبی هریره .
ومنهم من قال : فی الزبیب خلاف هذا ، و انما هو فی الاجبار علی فعله وجهان ، ویجوز التراضی وجهاً واحداً .
دلیلنا : قوله علیه السلام : « الصلح جائز بین المسلمین »
مساله ۲۷ : زمانی که کشمس رازقی مثلاً پیش فروش کند وبعداً کشمس خراسانی بیاورد یا بز پیش فروش کند و گوسنفد تحویل دهد وهر دو راضی باشند ، این معامله جایز است و دو وجه دراین مورد برای شافعی است .

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اول : جایز نیست وابو اسحاق به این قول قابل است
دوم : جایز است و ابوهریره به این قول قایل است .
وبعضی از آنان گفته اند : درکشمش خلاف این است وقطعاً در اجبار بر انجام دادنش دو وجه است ، تراضی بعنوان یک وجه جایز است
دلیل ما : فرمایش معصوم علیه السلام است که : صلح بین مسلمانان جایز است .
مساله ۲۸ : من کان له عند غیره سلم لایخاف علیه ، ولا هو مما یحتاج الی موضع کبیر یحفظه فیه ، فأتاه به قبل محله ، لم یلزمه قبوله ، ولا یجیر علیه .
وقال الشافعی : یجیر علیه ، وذلک مثل الحدید والرصاص وماأشبه ذلک .
دلیلنا : أنه یجوز أن یکون له غرض فی تأخیره وأخذه فی محله ، وإن لم یظهر لنا ذلک ، وکان اجباره علی ذلک یحتاج إلی دلیل ، وعلیه اجماع الفرقه ، فانها منصوصه لهم .
مساله ۲۸ : کسی که در نزد دیگری سلمی دارد که ترسی بر او ندارد و آن کالا از چیزهایی نیست که نیاز به مکان بزرگی که در آن نگهداری شود ، باشد پس قبل از زمان تحویل کالا ، آن را بیاورد ، قبولش بر او لازم نیست و بر او پذیرش آن اجبار نمی شود وشافعی گفته است : اجبار بر او می شود که قبول کند واین مثل آهن وسرب وشبیه اینها
دلیل ما : این که برای خریدار غرض وهدفی در تاخیر وگرفتن آن در محلش ( مکان وزمان ) است وهر چند آن غرض برای ما روشن نباشد ، مجبور کردن خریدار برای تحویل گرفتن نیازمند به دلیل است وبراین مطلب اجماع شیعه است وتصریح شده است .
مساله ۲۹ : إذا شرط علیه مکان التسلم ، وأعطاه فی غیره ، و بذل له اجره الحمل ، وتراضیا به ، کان جائزاً
وقال الشافعی : لا یجوز أن یدخذ العوص عن ذلک
دلیلنا أنّه لامانع یمنع منه ، والأصل الاباحه .
مساله ۲۹- اگر مکان تسلیم کالا را شرط کند ودرجای غیر تحویل دهد واجرت وکرایه حمل رابدهد و هرو به آن راضی باشند ، جایز است
وشافعی گفته است : عوض گرفتن از آن جایز نیست .
دلیل ما : این که هیچ مانعی نیست که از ان منع کند واصل اباحه است .
مساله ۳۰ : إذا اخذ المسلم السلم ، و حدث عنده فیه عیب ، ثم وجد به عیباً کان قبل القبض ، لم یکن له رده ، وکان له المطالبه بالأرش . به قال الشافعی .
وقال ابوحنیفه : لیس له الرجوع بالأرش .
دلیلنا : أنّه إذا ثبت أنه إنما یستحقه بریئاً من العیب ، فاذا أخذه معیباً کان له أرش عیبه ، فأما الردّ فلیس له اجماعاً .
مساله ۳۰ : اگر مسلم ( بیش خرید کننده ) ، کالا وسلم را تحویل بگیرد ودر نزدش عیبی در آن حادث شود سپس عیبی در آن پیدا کند که قبل از قبض بوده ، نمی تواند آن را رد کند و برگرداند و می تواند مطالبه ارش نماید . وشافعی به این مطلب قایل است
وابوحنیفه گفته است : برای او رجوع به ارش نسبت
دلیل ما : این که اگر ثابت شود که کالا را بدون عیب مستحق است ، پس اگر معیب ( دارای عیب ) تحویل بگیرد ، ارش عیب را می گیرد واما برگرداندن کالا اجماعاً جایز نیست یعنی نمی تواند کالا مرجوع نماید .
مساله ۳۱ : إذا جاء المسلم الیه بالمسلم فیه أجود مما شرط من الصفه ، وقال : خذ هذا ، واعطنی بدل الجوده دراهم ، لم یجز . به قال الشافعی .
وقال أبوحنیفه : یجوز
دلیلنا : أنّ الجوده صفه لایمکن افرادها بالبیع ، ولا دلیل علی صحه ذلک
مساله ۳۱ : اگر مسلم الیه ، مسلم فیه ( کالا ) را از جهت صفت بهتر از آنچه که شرط کرده بود بیاورد و بگوید : این کالای بهتر را بگیر و بخاطر این بهتر بودن ، چند درهم بیشتر بده ، جایز نیست وبه این مطلب شافعی قایل است .
وابوحنیفه گفته است : این مبلغ بیشتر طلب کردن جایز است .
دلیل ما : این که جوده وحسن کالا ، یک وصفی است که قابل جدا کردن به وسیله بیع ممکن نیست و دلیلی برصحتش نیست .
مساله ۳۲ : إذا أسلم جاریه صغیره فی جاریه کبیره کان جائزاً .
وقال ابواسحاق المروزی :لایجوز .
وقال باقی أصحاب الشافعی : یجوز ، مثل ماقلناه .
دلیلنا : قوله تعالی : « وأحل الله البیع » ودلاله الأصل ، والمنع یحتاج الی دلیل .
مساله ۳۲ : اگر کنیز کوچک و نابالغ را درمقابل کنیز بالغ پیش خرید کند ، جایز است وابواسحاق مروزی گفته است : جایز نیست .
وبقیه اصحاب شافعی گفته اند : مثل آنچه که گفتیم جایز است .
دلیل ما : ایه شریفه « و خداوند بیع را حلال کرده است واصل دلالت دارد ومنع به دلیل نیاز دارد .
مساله ۳۳ : استصناع الخفاف ، والنعال ، والأوانی من الخشب والصفر والرصاص والحدید ، لایجوز . به قال الشافعی .
وقال ابوحنیفه : یجوز ، لأن الناس قد اتفقوا علی ذلک .
دلیلنا : علی بطلانه : أنا اجمعنا علی أنّه لا یجب تسلیمها ، وأنّه بالخیار بین التسلیم وردّ الثمن ، والمشتری لایلزمه قبضه ، فلو کان العقد صحیحاً لما جاز ذلک ، ولان ذلک مجهول غیر معلوم بالمعاینه ، ولا موصوف بالصفه فی الذمه ، فیجب المنع منه .
مساله ۳۳ : سفارش ساخت کفش ونعل وظروف از چوب وطلا وسرب وآهن جایز نیست وشافعی به این مطلب قائل است .
وابوحنیفه گفته است : جایز است ، چون مردم براین اتفاق نظر دارند .
دلیل ما : بربطلانش این است که اجماع داریم بر این که تسلیم وتحویل آن واجب نیست و دارای خیار بین تسلیم وبرگرداندن قیمت آن است وبرمشتری قبض آن لازم نیست پس اگر عقد صحیح بود هرگز جایز نبود و چون چنین چیزی مجهول است وغیرمعلوم به دیدن وقابل توصیف به وصفی نیست در ذمه ، پس منع از آن واجب است .
مساله ۳۴ : یجوز أن یشتری قلعه بدراهم ، علی أن یجعلها مشترکه . وبه قال ابوحنیفه .
وقال الشافعی : لایجوز .
دلیلنا : اجماع الفرقه ، و أخبارهم تدّل علیه .
وایضاً بقاء الاصل جوازه ، والمنع یحتاج الی دلاله .
وایضاً فالناس یفعلون هذا من عهد النبی صلی الله علیه وآله الی یومنا هذا ، و ما أنکر ذلک أحد علیهم .

رفتار
اجرای دوره
اصول و مبانی یادگیری
معیارهای ارزشیابی
ارزشیابی
نمودار (۲-۵) قدمهای اولیه در تهیه و تنظیم دوره های آموزشی و توسعه منابع انسانی(ابطحی،۱۳۸۳، ۲۰۳)
تعیین نیازهای آموزشی می تواند در شناخت بسیاری از مشکلات سازمانی موثر باشد. برای اثربخشی بیشتر آموزش باید نیازهای فرد فرد منابع انسانی را برای آموزش تعیین نمود. این عمل ممکن است به وسیله سرپرستان مستقیم، کارشناسان امور پرسنلی و حتی خود کارکنان مشخص گردد. با توجه به این که ممکن است سرپرستان مرئوسین مزاحم خود را بیشتر برای شرکت در دوره های آموزشی معرفی کنند به همین علت، امور اداری سازمان باید نظر سرپرستان را بررسی و در صورت لزوم تایید نمایند.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

روش های گوناگونی برای تعیین نیازهای آموزشی کارکنان وجود دارد که بهترین آنها استفاده از فرمهای شرح شغلی و نتایج ارزشیابی هایی است که به طور سالانه از کارکنان به عمل می آید.
اهداف آموزش و توسعه منابع انسانی
نیازهای آموزشی تعیین شده، منتج به اهداف آموزش و توسعه منابع انسانی می گردد. این اهداف باید به صورتی تدوین شوند که بتوان از آنها به عنوان معیارهای ارزشیابی پایان دوره استفاده نمود. به عبارت دیگر، می توان چنین گفت که اهداف آموزش و توسعه منابع انسانی عبارت است از رفتارهای مورد نظر سازمان در آموزش و توسعه منابع انسانی و شرایطی که رفتارهای مورد نظر باید در آن تجلی یابد در تعیین اهداف آموزش و توسعه منابع انسانی باید به سوالات زیر دقیقا پاسخ بدهیم:
چه رفتارهایی را در نظر داریم در منابع انسانی ایجاد نماییم؟
رفتارهای مذکور در چه شرایطی باید بروز نماید.
معیار و ملاک ما در سنجش میزان یادگیری رفتارهای مذکور چیست؟
محتوای دوره ها
محتوای دوره های آموزشی براساس اهداف دوره ها که از تعیین نیازهای آموزشی منتج گردیده است؛ تهیه و تنظیم می گردد. محتوای دوره ها ممکن است به منظور ایجاد دانش، مهارت و یا رفتار خاصی در شرکت کنندگان تدوین گردد. لازم به تذکر است که شرکت کنندگان در دوره های آموزشی باید قادر باشند محتوای دوره ها را با نیازهای شغلی خود تطبیق دهند. در غیر این صورت انگیزه چندانی برای یادگیری در آنان ایجاد نخواهد شد.
اصول و مبانی یادگیری (منحنی یادگیری)
همان گونه که قبلا ذکر شد، اصول و مبانی یادگیری را باید در برنامه ریزی واجرای دوره های آموزشی مورد استفاده قرار داد. هرچند که در مورد مراحل یادگیری انسان، تحقیقات جانبی انجام گرفته،‌ولی متاسفانه آنها کمتر در دوره های آموزشی مورد استفاده قرار می گیرند. بخشی از این مشکل ممکن است مربوط به قابل مشاهده نبودن میزان یادگیری باشد که فقط نتایج آن می تواند مورد ارزشیابی قرار گیرد. در مطالعاتی که در مورد یادگیری انجام پذیرفته، محققین استفاده از «منحنی یادگیری»^[۷۶] را توصیه نموده اند.
اجرا و ارزشیابی
با اجرای برنامه های آموزش و توسعه منابع انسانی، کارکنان بی سواد و بی مهارت تبدیل به افرادی با سواد و ماهر گردیده و جایگزین کارکنان با سواد با مهارتی شوند که برای تصدی مشاغل و پستهای بالاترسازمانی برای حال و آینده آماده می گردند. برای ارزیابی میزن نیل به اهداف آموزش و توسعه، لازم است که از برنامه های آموزشی ارزشیابی به عمل آید.
عدم انجام ارزشیابی صحیح و یا عدم توجه به نتایج ارزشیابی ها می تواند یکی از آفتهای برنامه های آموزش و توسعه منابع انسانی باشد.
معیارهایی که باید در ارزشیابی برنامه های آموزشی و توسعه منابع انسانی مورد توجه قرار گیرند عبارتند از:
عکس العمل شرکت کنندگان در برنامه های آموزش و توسعه منابع انسانی
نوع و میزان یادگیری حاصل از برنامه های مذکور
تغییرات رفتاری ایجاد شده در منابع انسانی در نتیجه شرکت در برنامه
نتایج فردی و سازمانی حاصل از شرکت در برنامه های آموزش و توسعه
نکته مهم دیگر در ارزشیابی ها، ارزشیابی قبل و بعد از شرکت کارکنان در برنامه های آموزش و توسعه منابع انسانی به منظور سنجش دقیق میزان یادگیری و یا تغییر رفتار در آنهاست، این ارزشیابی‌ها که میزان دانش، مهارت و نوع رفتار شرکت کنندگان را قبل از شروع دوره مشخص می کند، می‌تواند با ارزشیابی های انتهای برنامه های آموزشی مقایسه و میزان پیشرفت حاصل از برنامه ها را کاملا مشخص نماید.(ابطحی، ۱۳۸۳، ۲۰۳-۲۰۷)
۲-۱-۲۳ اهداف ارزشیابی از برنامه های آموزش
به طور کلی برای دستیابی به اهداف زیر ارزشیابی از دوره های آموزش ضروری می باشد: (محمدی، ۱۳۸۲، ۲۸۷)
ایجاد زمینه های لازم برای بهبود بخشیدن مداوم به برنامه آموزشی
بررسی میزان تحقق اهداف و مقاصد تعیین شده برای برنامه
جلوگیری از انحرافات و رفع نقایص و ارائه راه حل های مناسب
کمک به پاسخگویی به مقامات مافوق و تامین کنندگان هزینه های اجرای برنامه
کمک به بالا بردن میزان کارایی و اثربخشی عوامل اجرایی دخیل در برنامه
و….
۲-۱-۲۴ مراحل ارزشیابی از برنامه آموزشی
به طور کلی ارزشیابی از برنامه آموزشی باید در چهار مرحله زیر صورت پذیرد:
ارزشیابی قبل از شروع برنامه
این ارزشیابی عمدتاً معطوف به تشخیص وضعیت موجود است. بنابراین از آن تحت عنوان ارزشیابی تشخیصی نام برده می شود. از طریق ارزشیابی قبل از اجرای برنامه، میزان اطلاعات و تجارب قبلی یادگیرندگان را مورد بررسی قرار می دهند و بر اساس نتایج به دست آمده، برنامه مورد تعدیل و اصلاح قرار میگیرد. این ارزشیابی دارای محاسن زیر است:
از ارائه مطالب تکراری در دوره جلوگیری می کند
میزان تسلط فراگیران بر دانش ها و مهارت های پیش نیاز را معین می کند
وسیله و ابزاری برای مقایسه با ارزشیابی پایانی فراهم می سازد.
ارزشیابی در حین اجرای برنامه
این نوع ارزشیابی برای مشخص کردن نقاط ضعف و قوت برنامه و فراگیران و اتخاذ تدابیر موثر برای برطرف ساختن مسائل به کار می رود. به این نوع ارزشیابی اصطلاحاً ارزشیابی تکوینی گفته می شود. این ارزشیابی می تواند حول محور خود برنامه و نحوه یادگیری شرکت کنندگان صورت پذیرد.
ارزشیابی پس از اجرای برنامه
هدف اساسی این نوع ارزشیابی عبارت است از بررسی میزان دسترسی به اهداف تعیین شده و کارآیی و اثربخشی برنامه. این نوع ارزشیابی را اصطلاحاً ارزشیابی پایانی گویند.
ارزشیابی پس از خاتمه دوره
این نوع ارزشیابی در محیط واقعی کار صورت می گیرد و هدف آن بررسی میزان توانایی افراد شرکت کننده در انجام کارها با توجه به آموزش های ارائه شده است (تاثیر آموزش بر نحوه انجام وظایف) این نوع ارزشیابی را اصطلاحاً ارزشیابی پیگیری می گویند.(محمدی، ۱۳۸۲، ۲۸۸-۲۹۰)
۲-۱-۲۵ الگوهای ارزشیابی
۱-الگوی هدف مدار تایلر:
این الگو، قدیمی ترین الگوی ارزشیابی است و با مقایسه «نتایج مورد انتظار» و «نتایج واقعی» انجام می گیرد. تمرکز این رویکرد بر نتایج است که مفهومی به سهولت قابل درک به حساب می آید. (ابیلی، ۱۳۷۵، ۴۶)
۲-روش دفیلیپس^[۷۷]:
از این دیدگاه، دو روش برای ارزشیابی پیشنهاد می شود که روش اول شامل چهار معیار زیر است:
الف) آزمایش معلومات و اطلاعات
ب)ارزشیابی وظایف انجام شده برمبنای هدف
ج) ارزشیابی بر اساس مقایسه با دیگر نمونه های شغلی در زمینه مربوط
د)ارزشیابی بر اساس مقایسه با دیگر نمونه های شغلی در زمینه مربوط
راه کلی دیگری که ارائه شده، به ترتیب شامل گامهای زیر است:

بعد از جنگ جهانی دوم به مدت تقریباً۴۰ سال ژئوپلتیک به عنوان یک مفهوم و یا روش تحلیل، به علت ارتباط آن با جنگ‎های نیمه اول قرن بیستم منسوخ گردید، هر چند ژئوپلیتیک در این دوره از دستور کار دولت ها در مفهوم قبلی خود خارج شد، اما همچنان در دانشگاهها تدریس می­شد. برای تبدیل شدن نقش فعال جغرافیا در تعریف ژئوپلیتیک به نقش انفعالی سه دلیل عمده قابل ذکر است:

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

اول اینکه جغرافیدانان بعد از شکست آلمان در جنگ، ژئوپلیتیک خاص آلمان را مقصر اصلی عنوان کردند و سیاست‎های آلمان نازی را متأثر از این مکتب می‎دیدند. خود را از مطالعات در مقیاس جهانی کنار کشیده، توجه خود را به دولت ها و درون مرزهای سیاسی بین المللی معطوف داشتند و واژه ژئوپلیتیک بر چسب غیر علمی‎به خود گرفت و از محافل علمی‎و دانشگاهی طرد شد.دلیل دیگری که موجب افول نقش جغرافیا در جنگ سرد شد ظهور استراتژی باز دارندگی هسته ای بود. توانایی پرتاب سلاح‎های هسته ای بوسیله هواپیما و موشک به فاصله‎های دور،باعث شد که دیگر نه فاصله و نه عوامل جغرافیایی مثل ناهمواری ها و اقلیم چندان مهم تلقی نمی‎شدند. دلیل سوم، ظهور ایدئولوژی به عنوان عامل تعیین کننده ی جهت گیری سیاست ها بود. ژئوپلیتیک جنگ سرد و ژئوپلیتیک عصر هسته ای از مشخصات دوره افول ژئوپلتیک هستند (زین العابدین، ۱۳۸۹ : 13).
۲-۱-۳- دوره احیا
بعد از پایان جنگ جهانی دوم جغرافیدانان شرمنده شدند و از آن پس تلاش نمودند جغرافیدانانی که ژئوپلیتیک را در اختیار آلمان نازی (هیتلر) گذاشته اند،کنار گذارند، و نتیجه اینکه حدود ۴۰ سال ژئوپلیتیک طرد شد. تا اینکه در دهه 1980 در جنگ ویتنام^[2] و کامبوج^[3] بر سر تصاحب منطقه ی مکنگ^[4]، گر چه هر دو کشور از بلوک شرق بودند، ایدئولوژی نتوانست جنگ را از بین ببرد. بنابراین، در گزارش این مناقشه و روابط دو کشور، مجدداً از مفهوم ژئوپلتیک استفاده شد و سپس کسینجر^[5] بصورت تفننی از واژه ی ژئوپلیتیک در مسائل جهان استفاده نمود. علاوه بر آن در جنگ ایران و عراق (1988-1980) و اشغال کویت توسط عراق (1991-1990 ) و به ویژه سقوط پرده آهنین در اروپا از سال 1989 موجب پر رنگ تر شدن این مفهوم شد و به خصوص فروپاشی شوروی (سابق) و برجسته شدن ملیت ها این مفهوم را به صورت یک مفهوم کلیدی در عرصه بین المللی قرار داد (زین العابدین،۱۳۸۹ :۲۸).
در حالیکه نامداران جغرافیای سیاسی چون ریچارد هارتشورن و استیفن جونز سخت در تلاش شکوفا ساختن جغرافیای سیاسی در جهان دوران میانه ی قرن بیستم شدند و سیاستمدارانی چون هنری کیسینجر واژه ژئوپلیتیک را دوباره به زبان روزمره سیاسی نیمه دوم قرن بیستم باز گرداند، جهانی اندیشانی چون ژان گاتمن و سوئل کوهن پیروزمندانه جهانی اندیشی جغرافیایی(ژئوپلتیک) را به بستر اصلی مباحث دانشگاهی باز گرداندند.در این زمینه ژان گاتمن^[6] با طرح تئوری «آیکنوگرافی^[7]- سیروکولاسیون^[8]» «حرکت» را در مباحث ژئوپلیتیک در معرض توجه ویژه قرار داد و عوامل روحانی یا عامل «معنوی» را در جهانی اندیشی «اصل» یا «مرکز» دانست و «ماده» یا «فیزیک» را تأثیر گیرنده قلمداد کرد (مجتهد زاده،۱۳۸۶:۹۶).
سائول بی کوهن می‎گوید: موضوعات ژئوپلیتیکی مهمتر از آن بودند که جغرافیدانان آنها را کنار بگذارند و اکنون خیلی از جغرافیدانان با یک تأخیر به او ملحق شده اند و از باز گشت و تجدید حیات ژئوپلتیک به اندازه او استقبال کرده اند.
2-2-رویکردهای جدید ژئوپلیتیک
همه نظریه‎های ژئوپلیتیکی جنبه ژئواستراتژیکی داشته و برای کسب قدرت بر فضای جغرافیایی تأکید داشتند. اما پس از پایان جنگ سرد و با مطرح شدن نظام نوین جهانی بسیاری از دیدگاه های ژئوپلیتیکی جنبه ی کمی‎پیدا کرد و حتی بعضی از این دیدگاه ها در عالم سایبر اسپیس مطرح شدند. در نظام نوین جهانی عده ای در تحلیل ژئوپلیتیکی خود، رویکرد انرژی را مد نظر قرار دادند،عده ای به مسائل زیست محیطی معتقد بودند، بعضی فرهنگ را عامل اصلی ژئوپلیتیک دانستند و بالاخره، عده ای مسائل ژئواکونومی‎را در تحلیل ژئوپلیتیکی خود مورد توجه قرار دادند. می‎توان گفت که معیار‎های قدرت که نظامی‎گری بود، به طور کلی جای خود را با معیار‎های مذکور تغییر داد. یعنی، قبل از پایان جنگ سرد، معیار اصلی قدرت نظامی‎گری بوده و تمام عوامل اقتصادی، اجتماعی به صورت ابزار مورد توجه بوده است.به علاوه مشخصه ی اصلی ژئوپلیتیک دوره جنگ سرد جهان دو قطبی، جهان سوم و کشورهای عدم تعهد بودند، اما در نظریه ی جدید ژئوپلیتیکی، جهان چهارم مطرح است (زین العابدین، ۱۷۱:۱۳۸۹).
۲-2-۱-رویکرد نظم نوین جهانی
اولین بارجورج بوش پدر^[9] رئیس جمهور اسبق آمریکا در جریان جنگ خلیج فارس در1990م نظام نوین جهانی^[10] را مطرح نمود. و در سال 1991 پس از مذاکرات خود در هلسینکی^[11] با گورباچف^[12] و مارگارت تاچر^[13]، رهبران اروپا، سازمان ملل متحد،کشورهای عربی به ویژه خلیج فارس و سایر هم پیمانان خود، نظریه نظام نوین جهانی خود را اعلام نمود (حافظ نیا،۵۳:۱۳۸۵).
این نظام دیدگاه‎های جدید آمریکا را بیان می‎کند. با فروپاشی نظام سیاسی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک شرق و از بین رفتن رقابت قدرت ها، جهان از این پس صاحب نظام نوینی شود که بر قدرت همه جانبه آمریکا استوار است. قدرت و سلطه آمریکا بر جهان بدون تسلط بر خلیج فارس ممکن نبود. نظام نوین جهانی طرحی جدید برای سلطه بر مناطق مهم جهان توسط آمریکا بود. این نظام به رغم عنوان گول زننده آن، شکل جدیدی از استعمار نو است که جهان را به سوی مخاصمه و تلاطم سوق می‎دهد. جورج بوش پدر نظم نوین جهانی را این چنین تعریف می‎کند: «نظم نوین جهانی می‎گوید که بسیاری از کشورها با سوابق متجانس و همراه با اختلافات، می‎توانند دور هم جمع شوند تا از اصل مشترکی پشتیبانی کنند و آن اصل این است که شما با زور کشور دیگری را اشغال نکنید…» اما آمریکائیها از زمان پی ریزی چنین نظریاتی، کمترین توجهی به آنچه خود معتقدند نداشته اند و تعبیر «نوام چامسکی» نظم نوین جهانی تعبیر تازه ای از توسل به زور و انقیاد مضاعف ملت ها است.تمام ابعاد نظم نوین جهانی بر پایه منافع و توسعه طلبی آمریکا استوار است در عصر نظم نوین جهانی، ثبات و امنیت تقریباً به طور کامل برای هیچ کشوری- حتی آمریکا- وجود ندارد.
2-2-2-رویکرد ژئواکونومی
پایه و اساس ژئواکونومی‎استدلالی است که از طرف ادوارد لوتویک^[14] ارائه شده است. او خبر از آمدن نظم جدیدبین المللی در دهه نود می‎داد که در آن ابزار اقتصادی جایگزین اهداف نظامی‎می‎شوند. به عنوان وسیله اصلی که دولت ها برای تثبیت قدرت و شخصیت وجودی شان در صحنه بین المللی به آن تأکید می‎کنند و این ماهیت ژئواکونومی‎است (عزتی،۱۰۷:۱۳۸۸)
ژئواکونومی‎عبارت ازتحلیل استراتژی­ های اقتصادی بدون درنظر گرفتن سودتجاری،که ازسوی دولتها اعمال می­ شود،به منظورحفظ اقتصادملی یا بخشهای حیاتی آن وبه دست آوردن کلیدهای کنترل آن ازطریق ساختارسیاسی وخط مشیهای مربوط به آن پرداخت. (عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت و فضا را مدّ نظر دارد و هدف اصلی آن کنترل سرزمین و دستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای اقتصادی فناوری و بازرگانی است بدین ترتیب به نظر می‎رسد مفاهیم ژئواکونومی‎در رویارویی با مسائل قرن 21 از کارآیی مناسبی در مقیاس جهانی برخوردار خواهد بود (واعظی،1388 :32)
ژئواکونومی‎رابطه بین قدرت وفضا را بررسی می‎کند. فضای بالقوه ودرحال سیلان همواره حدود ومرزهایش درحال تغییروتحول است،ازاین رو آزادازمرزهای سرزمین وویژگیهای فیزیکی ژئوپلیتیک است.درنتیجه تفکر ژئواکونومی‎شامل ابزارآلات لازم وضروری است که دولت می‎تواندازطریق آنها به کلیه اهدافش برسد.(عزتی،1387: 110)
ژئواکونومی‎و ژئوپلیتیک دارای تفاوتهای اساسی با هم می‎باشند،اول اینکه ژئواکونومی‎محصول دولت ها وشرکتهای بزرگ تجاری با استراتژیهای جهانی است درحالی که این خصیصه در ژئوپلیتیک نیست. نه دولت ونه شرکتهای تجاری هیچ نقشی درژئوپلیتیک ندارندبلکه یکپارچگی اتحادیه ها،منافع گروهی وغیره برپایه نمونه‎ های تاریخی با عملکردی نامرئی دراستراتژیهای ژئوپلیتیکی پایه واساسی برای همه صحنه‎های ژئوپلیتیکی هستند.
دوم اینکه هدف اصلی ژئواکونومی‎کنترل سرزمین ودستیابی به قدرت فیزیکی نیست بلکه دست یافتن به استیلای تکنولوژی وبازرگانی است. ازلحاظ کاربردی بایدگفت که مفهوم وعلم ژئوپلیتیک می‎تواند درنشان دادن راه وروش‎هایی برای پایان دادن به نزاعها ودرگیری ها ودرمجموع اختلافات نقش اساسی داشته باشددرحالی که ژئواکونومی‎ازچنین ویژگی برخوردارنیست(عزتی،1387: 112)
2-2-3- رویکرد ژئوکالچر
ژئوکالچر یا ژئوپلیتیک فرهنگی فرایند پیچیده ای از تعاملات قدرت،فرهنگ، و محیط جغرافیایی است که طی آن فرهنگها همچون سایر پدیده‎های نظام اجتماعی همواره در حال شکل­ گیری، تکامل،آمیزش، جابجایی در جریان زمان و در بستر محیط جغرا فیایی کره زمین اند.به عبارت دیگر ژئوکالچر ترکیبی از فرایند ‎های مکانی – فضایی قدرت فرهنگی میان بازیگران متنوع و بی شماری است که در لایه‎های مختلف اجتماعی و درعرصه محیط یکپارچه سیاره زمین به نقش آفرینی پرداخته و در تعامل دائمی‎با یکدیگر بسر می­برندو بر اثر همین تعامل مداوم است که در هر زمان چشم انداز فرهنگی ویژه خلق می‎شود.از این رو ساختار ژئو کالچر جهانی بیانگر موزاییکی از نواحی فرهنگی کوچک و بزرگی است که محصول تعامل‎های مکانی – قضایی قدرت فرهنگی اند که در طول و موازات یکدیگر حرکت می‎کنند (دیلمی‎معزی،2:1387).
ژئوکالچر پدیده ای است که بر شالوده نظام اطلاع رسانی نوین و یا صنایعی استوار است که به تولید محصولات فرهنگی مبادرت می‎ورزد وظیفه این صنایع تولید انبوه محصولات فرهنگی است. نظام سلطه فرهنگی در جهان کنونی در کنار نظام سلطه اقتصادی یا سیاسی از عناصر اصلی نظام ژئوپلیتیک جهانی می‎باشند. امروزه منطق حاکم بر فرایند‎های ژئوکالچر جهانی بر اشکال پیچیده و تکامل یافته تر شیوه‎های رقابتی مبتنی است. این فرایند در عین نافذ بودن، مدام در تکامل می‎باشد
پدیده‎های فرهنگی به دلیل خصیصه‎های مکانی شان همواره میل به ثبات و پایداری در مقابل نوآوری ها دارند که می‎توان به تلاش جوامع سنتی و حفظ میراث فرهنگی و آداب و سنن و نمادهای تاریخی و … اشاره کرد. از طرفی الگوهای تمدنی به واسطه ماهیت فضائیشان در جهت سرعت بخشیدن به تغییرات فرهنگی و زدودن مرزهای قراردادی هستند(حیدری،۱۳۸1 :۱۶۸).
۲-2-4- رویکرد ژئوپلیتیک زیست محیطی
مسایل ژئوپلیتیک زیست محیطی از اواخر قرن بیستم به موضوع اصلی فعالیت­ها و نگرانی­ها بین گروه‎های انسانی و بازیگران ملی و فراملی در سطوح منطقه ای و جهانی تبدیل شده است. محیط زیست بشری در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و جهانی دستخوش مخاطرات گردیده است. این مخاطرات در سه بعد: کاهش و کمبود منابع، تخریب منابع و آلودگی محیط زیست تجلی یافته است. از دید ژئوپلیتیک، کمبود منابع زیست محیطی یا محروم کردن انسانها از زیستن در مکان مورد علاقه آنها رقابت و کنش متقابل بین گروه‎های انسانی و بازیگران سیاسی در سطوح مختلف را در پی دارد.(www.civilica.com).
طی چند دهه گذشته، افزایش جمعیت، گسترش دامنه مداخلات بشر در طبیعت برای تأمین نیازهای فزاینده از منابع کمیاب طبیعی، گسترش رویکرد سودانگاری در غالب طرح‎های توسعه ای، بی پروایی نسبت به جستار پایداری محیط زیست در ساخت سازه ها و زیر ساخت ها و مانند آن،پیامدهای ناگواری همانند گرمایش کروی، ویرانی لایه ازن، پدیده ال نینو، طوفانهای سهمگین، بالا آمدن سطح آب دریاها، گسترش گازهای گلخانه ای، خشکسالی، سیل، فرو نشست زمین، کاهش آب شیرین، بیابان زایی، کاهش خاک مرغوب، آلودگی هوا، باران‎های اسیدی، جنگل زدایی و نابودیت تنوع زیستی، نشانه‎هایی از جهانی شدن پیامدهای فروسایی محیط زیست در سطح فروملی و فراملی و جهانی بودن بوده اند. تداوم وضعیت موجود،آینده زیست و تمدن فراروی بشر را مبهم و نامطمئن کرده است.نگرانی از این وضعیت به همراه شرایط نا مطلوب کنونی، در طرح رویکردهایی همانند امنیت زیست محیطی، ژئوپلیتیک انتقادی، ژئوپلیتیک زیست محیطی، توسعه پایدار بسیار اثر گذاشت. با توجه به این که مفهوم «جهان» از مقیاس‎های مطالعاتی دانش یاد شده است، مرزهای محلی و ملی را در نوردیده اند، محیط زیست سویه ای ژئوپلیتیک یافته است (کاویانی،۱۳۹۰: ۸۵).
2-2-5-رویکرد ژئوپلیتیک انتقادی
در مورد ماهیت و چیستی ژئوپلیتیک انتقادی نظریه‎های مختلفی ارائه شده است. عده ای از نظریه پردازان، ژئوپلیتیک انتقادی را در مقایسه با ژئوپلیتیک سنتی، که به دلیل سوء استفاده از شواهد جغرافیایی به نفع مقاصد امپریالیستی لکه دار گردیده، از لحاظ علمی‎مستقل و بی طرفانه می‎دانند که می‎تواند با دیدگاهی متعالی به امور جهانی نگریسته و تحقیق عینی بپردازد(مویر،220:1379). عده ای را باور بر این است که ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست­های پنهان دانش ژئوپلیتیک است (میرحیدر،42:1386)
از اوایل1970، شاهد ظهوررویکردی نوین به نام «ژئوپلیتیک انتقادی^[15]»هستیم.دانشمندان ژئوپلیتیک چون اتوتایل^[16] ومیشل فوکو را می‎توان ازپیشگامان این حرکت نوین دانست. این دانشمندان به طور همزمان، هم از ژئوپلیتیک انتقاد کردند و هم خود از اندیشمندان این عرصه بودند. این افراد، سیاست اندیشمندانه خود را بر «ضد ژئوپلیتیک» تعریف کرده و با وجود این، در چارچوب زیر بنایی مفاهیم ژئوپلیتیک کار می‎کردند (مویر،۳۷۸:۱۳۷۹).
محققین ژئوپلیتیک انتقادی تمایل دارند بجای تمرکز بر شناسایی عوامل جغرافیایی مؤثر بر شکل گیری قدرت دولتها و سیاست خارجی ایشان، از یک سو دریابند که سیاستمداران چگونه «تصاویر ذهنی» خود را از جهان ترسیم نموده اند و این بینش ها چگونه بر تفاسیر آن ها از مکان‎های مختلف تأثیر می‎گذارند؟ ژئوپلیتیک انتقادی به عنوان نظریه ای نسبتاً جدید که توانسته است خود را بر اساس مؤلفه‎های حاکم میان بازیگران روابط بین الملل، نظام مند سازد، چارچوبی مناسب برای فهم ژئوپلیتیکی جدید، به دور از عناصر سختی هم چون مرز و مکان ایجاد کرده است. بر اساس فهم برخی از موضوعات، بدون توجه به بعضی مسائلی که طبق نظریات سنتی غیرمرتبط می‎نمودند، امری ناقص خواهد بود. از منظر ژئوپلیتیک انتقادی، استراتژی قدرت همیشه نیازمندبه کارگیری فضا وهمین سبب گفتمان می­باشد. (www.javanemrooz.com)
رویکرد انتقادی، کوشش منتقدانه برای کشف ساختارهای جامعه معاصر است که ضمن نقد زیربنایی رویکردهای رایج در شناخت جامعه به تبیین کاستی ها ی روش شناسی آنها می‎پردازند و شیوه‎های اثبات گرایی (پوزیتیوسیتی) را در مطالعه جامعه نقد می‎کند و بر این انگاره استوار است که صرف تجربه و روش‎های تجربی کافی نیست و نباید مطالعه جامعه را همسان با مطالعه طبیعت انگاشت. هدف نظریه پردازان مکتب انتقادی، ایجاد دگرگونی‎های فرهنگی و روشنگرانه برای کاهش نابرابری‎های جهانی، برقراری عدالت بین المللی، احترام به تفاوت ها و گرایش به ارزش‎های فرهنگی جدیدی است که بر فرایند تعامل موجود در صحنه‎های اجتماعی و تمدنی حاکم شود و تعامل و عمل را در چارچوب ارزشهای موجود رهبری کند (مشیر زاده،۱۳۸۴ :۲۲۱).
هر چند ژئوپلیتیک به مطالعه روابط متقابل جغرافیا، قدرت سیاست و کنش‎های ناشی از ترکیب آنها با یکدیگر می‎پردازد (حافظ نیا،۳۶:۱۳۸۵). اما امروزه گفتمان آن تابعی از چالش‎های برخاسته از «جهانی شدن‎های اقتصادی»، «انقلاب اطلاع رسانی» و«خطرات امنیتی جامعه جهانی» است (مجتهد زاده،۱۲۸:۱۳۸۱)و بالاخره ژئوپلیتیک انتقادی در جستجوی آشکار کردن سیاست‎های پنهان دانش ژئوپلیتیک است.مباحث ژئوپلیتیک مقاومت و آنتی ژئوپلیتیک از جمله مباحث مهم در پژوهش ها و نوشته‎های مربوط به ژئو پلیتیک انتقادی می‎باشد.این رویکرد توجهش را صرفاً به رویه سلطه ژئوپلیتیک معطوف نداشته بلکه به رویه دیگر ژئوپلیتیک که مقاومت می‎باشد بیشتر توجه می‎کند. و عاشورا به عنوان عالیترین و متعالی ترین صحنه ژئوپلیتیک مقاومت از چنان ماندگاری و جاودانگی برخوردار بوده و هست که امروزه و در قرن بیست و یکم وهزاره سوم نیز توان تحریک و به غلیان در آوردن جنبش‎های مقاومت را دارد. بسیاری از نهضت ها و مقاومت ها در دنیای اسلام و حتی غیر اسلام الگوی مقاومت خود را از عاشورا الهام گرفته اند. (باباخانی،38:1392)
2-3-اندیشه ملی گرایی
ملی گرایی مفهومی‎کاملا سیاسی دارد. این مفهوم به عنوان یک اندیشه و فلسفه سیاسی تلقی می­ شود. اندیشه‎ای که در هر ملتی ریشه در هویت ملی و میهن دوستی آن ملت دارد. در حالی که مفهوم میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند، ناسیونالیسم پدیده ای فلسفی و نوین محسوب می‎شود که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شده است. در این راستا هنگامی‎که جنگ جهانی اول و جنگ‎های بزرگ قبل از آن بیشتر با انگیزه میهن دوستی شروع شده بود، جنگ جهانی دوم حاصل برخورد اندیشه‎های ناسیونالیستی بود.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
ناسیونالیسم به وابستگی مردم یک منطقه که براساس یک احساس مشترک به وجود آمده گفته می­ شود این احساس مشترک ممکن است علل تاریخی، فرهنگی، نژادی، جغرافیایی و غیره داشته باشد. ناسیونالیسم در حقیقت ملاتی است که گروه‎های مختلف را به هم پیوند داده و واحدی به نام ملت را به وجود می‎آورد. (روشن و فرهادیان،242:1385)
میهن دوستی و دلبستگی به هویت میهنی مفاهیم غریزی و کهن هستند. ناسیونالیسم یا ملی گرایی مفهومی‎کاملاً سیاسی است که از سوی اروپای بعد از انقلاب صنعتی به جهان بشری معرفی شد. از نظر واژه شناسی ناسیونالیسم از ریشه ناسی(Nasci)آمده است این واژه لاتین متولد شدن معنی می‎دهد و نظریه تکاملی ایده ناسیونالیسم را تأیید می‎کند.(حافظ نیا و همکاران،210:1389)
اگر ناسیونالیسم بر مبنای برگشت به ارزشهای جاهلی و اساطیری باشد، ارتجاعی محسوب می‎شود و اگر بر مبنای یک احساس انسانی و فرهنگ خلاق باشد، مترقیانه خواهد بود. مفهوم ناسیونالیسم در قرن نوزدهم و بیستم به طور گسترده ای از اروپا به سایر نقاط و از جمله خاورمیانه انتشار یافت. افکار ناسیونالیستی به دلایلی چند در نیمه دوم قرن نوزدهم در خاورمیانه، گسترش یافت.
اول: افتتاح مدارس جدید درمصر، لبنان وسوریه
دوم: اختراع چاپ که به دنبال خود آگاهی از امور سیاسی را افزایش داده و مشوق احیای فرهنگی- ادبی شد.
سوم: تجزیه امپراطوری‎های قدیم که به دنبال خود، خود مختاری گروه‎های ملی را به دنبال داشت.(درایسدل و بلیک،77:1386)
با شروع قرن بیستم ناسیونالیسم به یک قدرت عمده سیاسی در خاورمیانه تبدیل شد و تأثیرات آن زمانی به اوج خود رسید که ناسیونالیسم ترک، عرب، ایرانی و یهود به طور همزمان در این منطقه ظهور کردند، از عوامل اصلی که سبب بروز شکاف و اختلاف در میان شیعیان منطقه خاورمیانه شده، اندیشه‎های ناسیونالیستی پیروان این مذهب در کشورهای مختلف می‎باشد. تنوع نژادی و قومی‎شیعیان ساکن در منطقه خاورمیانه الهام بخش اندیشه‎های ناسیونالیستی در میان آنان گردیده و این امر واگرایی و فقدان وحدت مذهبی در بین آنان را به دنبال دارد. ویژگی عمومی‎ناسیونالیسم تأکید بر برتری هویت ملی بر دعاوی مبتنی بر طبقه، دین و مذهب است و بر این اساس عوامل زبانی، فرهنگی وتاریخی مشترک به همراه تأکید بر سرزمین خاص، هویت بخش گروهی از مردم می‎شود.
بدین ترتیب ایدئولوژی ناسیونالیسم با تأکید بر نژاد و زبان در جهان اسلام که مرکب از انواع زبانها و نژادها ی گوناگون است، یکی از عوامل اصلی واگرایی تلقی می‎گردد. تجارب تاریخی گویای این واقعیت است که حتی پان عربیسم از ادعای نهضت وحدت سراسری اعراب نتوانست در جوامع و کشورهای عربی ایجاد وحدت نماید و طی جنگهای اعراب اسرائیل و با شکست اعراب اعتبار خود را از دست داد. به طوری که در جریان جنگ 1991 آمریکا و متحدین با عراق برخی کشورهای عرب برای آزادی کویت به یک کشور دیگر عرب(عراق)، حمله ور شدند(صفوی،202:1387).
2-4-میهن خواهی
میهن خواهی یا وطن دوستی فلسفه سیاسی ویژه ای نیست، بلکه غریزه ای است که از حس اولیه ی تعلق داشتن به مکان و هویت ویژه ای آن و حس دفاع از منافع اولیه ی فردی در آن مکان ویژه ناشی می‎شود. گونه ی اولیه ی خودنمایی این غریزه کم و بیش در همه ی حیوانات قابل مشاهده است. بیشتر حیوانات محدوده‎های مشخصی را برای جولان دادن و منافع اختصاصی، فردی یا گروهی خود در نظر گرفته و به آن دلبستگی و تعلق می‎یابند و دخالت و تجاوز دیگران را در آن با سرسختی دفع می‎کنند. (مجتهدزاده،70:1381). مفهوم میهن از انگیزه‎های سیاسی دور است و از حد غریزه ی طبیعی خارج نمی‎شود. میهن خواهی یا میهن دوستی تا آن اندازه طبیعی و غریزی است که با تعلقات معنوی انسان درآمیخته و جنبه ی الهی به خود می‎گیرد و به گونه ی مفهوم مقدس خودنمایی می‎کند.
2-5- مفهوم ملت
جمع افرادی که از پیوندهای مادی و معنوی ویژه و مشخصی برخوردار باشند و با مکان جغرافیایی ویژه ای، «سرزمین سیاسی یکپارچه و جداگانه» همخوانی داشته باشند و حاکمیت حکومتی مستقل را واقعیت بخشند، ملت آن سرزمین یا کشور شناخته می‎شوند. بدین ترتیب ملت و ملیت پدیده‎های سیاسی هستند که در رابطه مستقیم با سرزمین واقعیت پیدا می‎کنند و این اصطلاحات در حالی که مباحث سیاسی هستند، جنبه ای کاملاً جغرافیایی به خود می‎گیرند. (مجتهدزاده،65:1381).
در زبان‎های اروپایی واژه ملت از کلمه(natio) مشتق شده و بر مردمانی دلالت دارد که از راه ولادت با یکدیگر نسبت دارند و از یک قوم و قبیله هستند. ملت به مجموعه ای از افراد ساکن در فضای جغرافیایی مشخص و محدود از حیث سیاسی اطلاق می‎شود که بر اساس عوامل و خصیصه‎هایی نظیر تبار، تاریخ، فرهنگ، دین، مذهب، سرزمین، قومیت، زبان و …نسبت به یکدیگر احساس همبستگی می‎کنند و خود را متعلق به یک ما می‎دانند.(حافظ نیا و همکاران،108:1389)